Συγγραφέας:Παπαδάκη, Λία
 
Τίτλος:Το εφηβικό πρότυπο και η Δελφική Προσπάθεια του Άγγελου Σικελιανού
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:28
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1995
 
Σελίδες:159
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Νοοτροπίες και συμπεριφορές
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Χρονική κάλυψη:1900-1951
 
Περίληψη:Στη μελέτη αυτή εξετάσθηκε το έργο του Σικελιανού στο σύνολό του (λυρικό, δραματικό, θεωρητικό) προκειμένου να διερευνηθεί η σχετική με την εφηβεία και τη νεότητα ιδεολογία που το διαπνέει, σε μια κρίσιμη περίοδο του νεότερου Ελληνισμού (1900-1951), όταν οι εξωτερικοί καθορισμοί και οι εσωτερικές ανεπάρκειες αναζητούσαν επίμονα την ανανέωσή του "με την πνοήν της μητρικής Ελλάδος, την πνοήν της αιωνίας νεότητος". Αυτή η παραθετική ταύτιση της ουσίας της διαχρονικής ελληνικής παράδοσης με τις δυναμικές μιας ανακυκλούμενης νεότητας αποτελεί τον άξονα της προβληματικής του βιβλίου, η συγγραφή του οποίο έχει αφετηρία την υπόθεση ότι η συχνή εκμετάλλευση των εφηβικών αρετών από τον Σικελιανό δεν συνιστά μονάχα την αναγκαστική θητεία ενός ποιητή στη συμβατική αισθητική θεματολογία της εποχής του, αλλά κυρίως στοχεύει στη διάδοση μιας συστηματικής μαθητείας στα ιδανικά της ελληνικής αρχαιότητας, που καλούνταν να μεσολαβήσουν λυτρωτικά στην αναγέννηση της σύγχρονης Ελλάδας αλλά και του κόσμου ολόκληρου.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 10.43 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 0-19 από: 162
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/45/gif/0.gif&w=600&h=915 28. Παπαδάκη, Εφηβικό πρότυπο

ΛΙΑ ΠΑΠΑΔΑΚΗ

ΤΟ ΕΦΗΒΙΚΟ ΠΡΟΤΥΠΟ

ΚΑΙ Η ΔΕΛΦΙΚΗ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ

ΤΟΥ ΑΓΓΕΛΟΥ ΣΙΚΕΛΙΑΝΟΥ

ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΝΕΟΛΑΙΑΣ

ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΝΕΑΣ ΓΕΝΙΑΣ

———————————————28————————————

ΚΕΝΤΡΟ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ Ε.Ι.Ε.

ΑΘΗΝΑ 1995

Σελ. 0
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/45/gif/1.gif&w=600&h=915 28. Παπαδάκη, Εφηβικό πρότυπο

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 1
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/45/gif/2.gif&w=600&h=915 28. Παπαδάκη, Εφηβικό πρότυπο

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 2
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/45/gif/3.gif&w=600&h=915 28. Παπαδάκη, Εφηβικό πρότυπο

ΤΟ ΕΦΗΒΙΚΟ ΠΡΟΤΥΠΟ

ΚΑΙ Η ΔΕΛΦΙΚΗ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ

ΤΟΥ ΑΓΓΕΛΟΥ ΣΙΚΕΛΙΑΝΟΥ

Σελ. 3
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/45/gif/4.gif&w=600&h=91528. Παπαδάκη, Εφηβικό πρότυπο

ΕΠΙΤΡΟΠΗ

ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΑΡΧΕΙΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΝΕΟΛΑΙΑΣ

ΣΠΥΡΟΣ Ι. ΑΣΔΡΑΧΑΣ, ΓΙΑΝΝΗΣ ΓΙΑΝΝΟΥΛΟΠΟΥΛΟΣ,

ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΟΣ Ε. ΣΚΛΑΒΕΝΙΤΗΣ

© 1995, ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΝΕΑΣ ΓΕΝΙΑΣ

Αχαρνών 417, τηλ. 25 32 465, Fax 25 31 420

ISBN 960-7138-15-5

Σελ. 4
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/45/gif/5.gif&w=600&h=915 28. Παπαδάκη, Εφηβικό πρότυπο

ΛΙΑ ΠΑΠΑΔΑΚΗ

ΤΟ ΕΦΗΒΙΚΟ ΠΡΟΤΥΠΟ

ΚΑΙ Η ΔΕΛΦΙΚΗ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ

ΤΟΥ ΑΓΓΕΛΟΥ ΣΙΚΕΛΙΑΝΟΥ

ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΝΕΟΛΑΙΑΣ

ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΝΕΑΣ ΓΕΝΙΑΣ

———————————————28 —————————————

ΚΕΝΤΡΟ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ Ε.Ι.Ε.

ΑΘΗΝΑ 1995

Σελ. 5
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/45/gif/6.gif&w=600&h=915 28. Παπαδάκη, Εφηβικό πρότυπο

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 6
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/45/gif/7.gif&w=600&h=91528. Παπαδάκη, Εφηβικό πρότυπο

ΠΡΟΛΟΓΟΣ

Ο Άγγελος Σικελιανός επιλέγεται σε μια συζήτηση για την ιστορικότητα του ιδεολογήματος της νεότητας με την ίδια ακροβατική διάθεση που προϋποθέτει κάθε απόπειρα χρονικής περιχαράκωσης του ποιητικού προσώπου. Ενώ οι θεατρικοί ή μυθιστορηματικοί ήρωες μπορούν να διαγραφούν με ακρίβεια ως προς τη συμμετοχή τους σε μια συγκεκριμένη κοινωνική πραγματικότητα, οι ποιητικοί τους ομόλογοι σπάνια αποκαλύπτουν τις καθημερινές τους φροντίδες. Σε κάθε σκαλί του εγχειρήματος ελλοχεύει και η κοινότοπη υπόθεση ότι ένας θιασώτης της αναβίωσης της ελληνικής αρχαιότητας δεν μπορεί παρά να βασίσει τη θεωρία του στην επανανακάλυψη της νεότητας. Τυπικός αυτής της κατηγορίας ο Σικελιανός, παρακινημένος στην εκκίνησή του από τα φυσικά του προσόντα, αναζητά δικαίωση σε μια ιδεολογία που μπορεί να τον τοποθετήσει στην κορφή της ηγετικής πυραμίδας του καιρού και του τόπου του.

Στη μελέτη αυτή χρησιμοποιώ το σύνολο του έργου του -λυρικό, δραματικό, θεωρητικό- ως εργαλείο για τη διερεύνηση αυτής της ιδεολογίας, που αφορά μια κρίσιμη περίοδο του νεότερου Ελληνισμού (1900-1951), όταν οι εξωτερικοί καθορισμοί και οι εσωτερικές ανεπάρκειες αναζητούσαν επίμονα την ανανέωσή του "με την πνοήν της μητρικής Ελλάδος, την πνοήν της αιωνίας νεότητος".1 Αυτή η παραθετική ταύτιση της ουσίας της διαχρονικής ελληνικής παράδοσης με τις δυναμικές μιας ανακυκλούμενης νεότητας αποτελεί τον άξονα της προβληματικής μου. Θεωρώ δηλαδή ότι η συχνή εκμετάλλευση των εφηβικών αρετών από τον 

———————————————

1. Πεζός Λόγος Α', 14-15 ("Το νέον έργον του Γαβριήλ Δ'Αννούντσιο", 1910).

Σελ. 7
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/45/gif/8.gif&w=600&h=91528. Παπαδάκη, Εφηβικό πρότυπο

Σικελιανό δεν συνιστά μονάχα την αναγκαστική θητεία ενός ποιητή στη συμβατική αισθητική θεματολογία της εποχής του, αλλά κυρίως στοχεύει στη διάδοση μιας συστηματικής μαθητείας στα ιδανικά της ελληνικής αρχαιότητας, που καλούνταν να μεσολαβήσουν λυτρωτικά στην αναγέννηση της σύγχρονης Ελλάδας αλλά και του κόσμου ολόκληρου.

Ο χωρισμός του βιβλίου σε δύο μέρη υπηρετεί τον υπεραπλουστευτικό αφηγηματικό δυαδισμό, Ποίηση - Πράξη. Το πρώτο μέρος επιχειρεί την ανάδειξη μιας εφηβικής προσωπογραφίας στο λογοτεχνικό έργο του Σικελιανού η οποία, αθροιζόμενη, συγκροτεί το προτεινόμενο "εφηβικό πρότυπο". Εκτός από τους μυθολογικούς ή ιστορικούς εφήβους, εξετάζω και τα άτομα ή τις ομάδες που εξαίρονται χάρη στα εφηβικά τους χαρακτηριστικά, αν και δεν βρίσκονται στην αντίστοιχη βιολογική ηλικία. Τα πρόσωπα αυτά δεν παρεκκλίνουν ποτέ από τις προδιαγεγραμμένες αρετές της εφηβείας. Όταν δεν είναι θεοί, αθλούνται για να τους μοιάσουν, τοποθετούνται πάνω από τον κόσμο των αντινομιών και των παθών, και δεν έχουν κανένα από τα χαρακτηριστικά της ζώσας "ακαδημαϊκής, ψυχρής, και μικροφιλολογικής νεότητας",2 που πρέπει κατά τον Σικελιανό ή να λείψει ή να μεταμορφωθεί.

Το δεύτερο μέρος αφορά την "εμπράγματη" προσπάθεια του ποιητή να προσεταιριστεί τους σύγχρονούς του νέους στον αγώνα για την ανόρθωση της Νέας Ελλάδας. Το εφηβικό του σύνθημα ΚΑΛΛΟΣ - ΝΕΟΤΗΣ - ΑΡΕΤΗ ξεπερνά τις ατομικές επιδιώξεις και γίνεται αιτούμενο εθνικό. Το πέρασμα από την ιδεολογία στην πράξη συντελείται με το σχεδιασμό και τη μερική εκτέλεση της Δελφικής Προσπάθειας, η οποία, κατά τη γνώμη μου, αποτελεί την πιο συνθετική πρόταση πολιτιστικής αναβίωσης στη νεοελληνική ιστορία. Με το σχεδιασμό του Δελφικού Κινήματος, ο Σικελιανός πραγματώνει την υπόσχεση του να δώσει στη Νεοελληνική διανοούμενη γενεά "μια πρώτη απλή αλλά ουσιαστική κατεύθυνση για την εκτίμηση και τη μελέτη του πραγματικού πνευματικού και

———————————————

2. Πεζός Λόγος Β', 177 ("Η αποστολή της Κοινότητος", 1930).

Σελ. 8
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/45/gif/9.gif&w=600&h=91528. Παπαδάκη, Εφηβικό πρότυπο

ιστορικού περιεχομένου του αρχαίου κόσμου [...] αν δεν θέλει να αντικρίσει ερασιτεχνικά και φιλολογικά, αλλά ιστορικά και υπεύθυνα την ευθύνη της και στάση στο τριγύρα μας ελληνικό παρόν".3 Η φροντίδα του για τη διαφώτιση της Νεότητας εκφράζεται έμπρακτα στο σχεδιασμό του Δελφικού Πανεπιστημίου, που η σύλληψη και η εμβέλεια της δυναμικής του θα αναλυθούν λεπτομερειακά. Στη συνέχεια εξετάζω την ανταπόκριση των φυσικών νέων στο Δελφικό κήρυγμα. Η αναγκαστική συμμετοχή ομάδων νεαρών στρατιωτικών και στρατιωτών στους αθλητικούς αγώνες, που οργανώθηκαν στο πλαίσιο των Δελφικών Εορτών, ασύνειδη στην αρχή, τους έκανε κοινωνούς μιας πρωτόγνωρης αναβιωτικής εμπειρίας που θέλησαν να διαφυλάξουν εκτός των άλλων και με την προάσπιση της Δελφικής Ιδέας μέσα από μια οργάνωση μυστικιστικής υφής. Αλλά και γενικότερα οι νεαροί συντελεστές των Δελφικών Εορτών, που ανήκαν στη διακεκριμένη αθηναϊκή κοινωνία, εξελίχτηκαν αργότερα σε πρωτεργάτες της αναζήτησης της "ελληνικότητας" σε ποικίλους τομείς της νεοελληνικής τέχνης και διανόησης.

Θα ήθελα να ευχαριστήσω για μια ακόμη φορά τον καθηγητή μου κύριο Σπύρο Ασδραχά, που είχε την αρχική έμπνευση αυτής της μελέτης, τον κύριο Τριαντάφυλλο Σκλαβενίτη για τις επισημάνσεις του, την κυρία Φανή Κωνσταντίνου και το Φωτογραφικό Αρχείο του Μουσείου Μπενάκη για την παραχώρηση των φωτογραφιών, και την κυρία Κωστούλα Σκλαβενίτη για την επιμέλεια της έκδοσης.

———————————————

3. Πεζός Λόγος Β', 216 ("Η επιστροφή προς τον βαθύτερον ιστορικό εαυτό μας", 1932).

Σελ. 9
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/45/gif/10.gif&w=600&h=915 28. Παπαδάκη, Εφηβικό πρότυπο

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 10
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/45/gif/11.gif&w=600&h=915 28. Παπαδάκη, Εφηβικό πρότυπο

ΜΕΡΟΣ Α'

Η ΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΤΥΠΟΥ

Σελ. 11
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/45/gif/12.gif&w=600&h=915 28. Παπαδάκη, Εφηβικό πρότυπο

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 12
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/45/gif/13.gif&w=600&h=91528. Παπαδάκη, Εφηβικό πρότυπο

Η ΣΥΜΒΟΛΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΚΑΙ ΕΦΗΒΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

Αν και διαλέγω να μιλήσω για "εφηβικό πρότυπο", οφείλω να διευκρινίσω εξαρχής ότι θα με απασχολήσουν εξίσου και οι συναφείς κατηγορίες της παιδικής και της νεανικής ηλικίας.

Ο Σικελιανός θεωρεί τη νεότητα "Ιερή ηλικία, που τείνει τόσο αυθόρμητα σε μια σαφή συμβολοποίηση των πλέον αγνών κινήτρων που ανατέλλουν μέσα μας, και προσημαίνει θετικά τη γενικότερη, ολόκληρη της ζωής μας πόλωση, ή στον κόσμο της διάσπασης και της διαίρεσης, ή στην ακοίμητη επιδίωξη για την υψίστην απόκτηση του Ενός!".1 Επιλέγοντας ο ίδιος μια ενιστική αντίληψη για τον κόσμο και θεωρώντας το ρόλο του ποιητή ως "παιδευτή του σύμπαντος βίου", στο λογοτεχνικό του έργο χρησιμοποιεί πλήθος νεανικών προσώπων με τρόπο παραδειγματικό. Οι νέοι αυτοί προέρχονται εξίσου από το χώρο της ιστορίας και της μυθολογίας. Σε καμιά περίπτωση δεν εμφανίζονται πρόσωπα πλαστά. Ακόμη και ο κατεξοχήν ποιητικός αρχέφηβος, ο Αλαφροΐσκιωτος, σκιαγραφεί τον ίδιο τον ποιητή.

Τα παραδείγματα αναφέρονται στην πλειονότητά τους στην ελληνική αρχαιότητα, και ανήκουν στο χώρο των θεών και των ηρώων. Ο χριστιανικός κόσμος εκπροσωπείται αποκλειστικά από τον Ιησού και τα πρόσωπα της τραγωδίας του Διγενή, που εξυπηρετούν την παυλικιανή εκδοχή του μύθου. Όσο για τους σύγχρονους του Σικελιανού, έλληνες και ξένους, είναι όλοι φανατικοί του Ελληνισμού και της αισθητικής ανδρείας. Παρά τον πλούτο των μυθολογικών επεισοδίων, δεν παρατηρούμε καμιά εξέλιξη στους

———————————————

1. Πεζός Λόγος Γ΄, 57 ("Η Ελευσίνια Διαθήκη, Ομιλία δεύτερη", 1936).

Σελ. 13
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/45/gif/14.gif&w=600&h=91528. Παπαδάκη, Εφηβικό πρότυπο

νέους ήρωες. Λες και για να ενταχθούν σ' αυτό το ιδιότυπο πάνθεον πρέπει να έχουν την ίδια κοψιά.

Η παρουσίαση των εφηβικών προσώπων ξεκινάει κατά σειρά από τους νέους θεούς, προχωρά στους ήρωες και τους αθλητές, ενώ σε ειδική κατηγορία εντάσσονται τα θηλυκά πρόσωπα και σε άλλη οι σύγχρονοι του Σικελιανού, ελληνολάτρες πάντα, διανοούμενοι.

Σελ. 14
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/45/gif/15.gif&w=600&h=915 28. Παπαδάκη, Εφηβικό πρότυπο

Η ΕΦΗΒΙΚΗ ΠΡΟΣΩΠΟΓΡΑΦΙΑ

ΣΤΟ ΛΥΡΙΚΟ ΚΑΙ ΔΡΑΜΑΤΙΚΟ ΕΡΓΟ

ΤΟΥ ΣΙΚΕΛΙΑΝΟΥ

Μυθολογικά και ιστορικά πρόσωπα

Οι νέοι θεοί

Οι νέοι θεοί που αναφέρονται στο σικελιανικό έργο, είτε στα υμνολογήματα του Προλόγου στη Ζωή είτε στον β' όρο της σύγκρισης των αυτοβιογραφικών παρομοιώσεων, είναι εκφραστές της απολλώνιας ηθικής και ουδέποτε βακχεύουν.

Το αρχανδρικό πρότυπο, την «κορφή της μυστικής υγείας»1 εκπροσωπεί ο πρώτος των θεών, ο Δίας, όπως εμφανίζεται στο «Ανεβαίνοντας τον Όλυμπο», τρίτο άσμα της «Συνείδησης της Γης μου». Εκεί, μέσα από διαδοχικές επικλήσεις, παρακολουθούμε ένα αναδρομικό ξετύλιγμα όλης του της πορείας και των αντίστοιχων αρετών, που ξεκινάει από τη νηπιακή και καταλήγει στην ώριμη αντρική ηλικία. Στην εφηβική του περίοδο, ο Δίας επαινείται για μια «ιερή εφηβότητα, ιθύφαλλη χωρίς λαγνεία», που θα εξελιχθεί σε διαρκή γαλήνη, διδάσκοντας τον Σικελιανό:

να σταματά[ει] μπροστά στη λάμψη των αισθήσεων

ως σε κατώφλι Ναού, προτού να [μπει]!2

Αργότερα, στον πινδαρικής έμπνευσης έπαινο του ολυμπιονίκη Παντάρκη, ο ίδιος Δίας εμφανίζεται ως «ο Καταιβάτης αιώνια / κάθε Νιότης».3

Τις τυπικά αντιμαχόμενες θεότητες, τον Απόλλωνα και τον

———————————————

1. Λυρικός Βίος Γ΄, 28 («Ανεβαίνοντας τον Όλυμπο»).

2. Στο ίδιο, 30.

3. Λυρικός Βίος Β', 125 («Παντάρκης»).

Σελ. 15
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/45/gif/16.gif&w=600&h=91528. Παπαδάκη, Εφηβικό πρότυπο

Διόνυσο, ο Σικελιανός καταφέρνει να τις συνθέσει στον "Απόλλωνα Διονυσόδοτο",4 που στην ουσία του ταυτίζεται με τον «Βάκχο αθάνατο του "νήφειν"».5 Στο ποίημα "Διόνυσος επί λίκνω", το θείο βρέφος παραλληλίζεται με τον Χριστό,6 ενώ η "πρώτη ορφική προέκταση" του ίδιου του Σικελιανού "μέσα στο άδυτο του κόσμου, είχε [...] μια ενιαία αντιφεγγιά, καθώς αυτή που αισθάνονταν -κατά το Μύθο- ο νέος Διόνυσος απάνω σ' όλο το κορμί του, όταν ελούζονταν απόμερος και αμέριμνος ακόμα μες στα χρυσαφένια νάματα του Παχτωλού".7

Η χρήση μυθολογικών επεισοδίων από τη ζωή του Διονύσου συνεχίζει και στον Πρόλογο στη Ζωή. Εδώ ο ποιητής γίνεται ο άξιος κωπηλάτης που καταφέρνει να εξαρθεί απάνω απ' τις αντινομίες μετέχοντας για πρώτη φορά, "κατόπι απ' τη διάσπαση της αρχικής εφηβικής [του] ενότητας, στο πάθος και στο μέγεθος της Ζωής".8 Η ανοργάνωτη θεματολογία του Αλαφροΐσκιωτου αποκτά τώρα μια σχεδόν γεωμετρική διάταξη, με τρόπο που "τα [...] προβλήματα που αποσπασθήκανε απ' τον αρχικό πυρήνα της εφηβικής ενότητάς [του]"9 να εμφανιστούν ως αιτήματα ολοκληρωτικής αυτογνωσίας, και να δημιουργήσουν, κατά σειρά, τις "Συνειδήσεις της Γης μου", "της Φυλής μου", "της Γυναίκας", "της Πίστης" και της "Προσωπικής Δημιουργίας".

Τις συμπεριφορές της συντροφιάς του Διονύσου τις χαρακτηρίζει η Βακχεία, που νοείται ως η άλλη όψη του μαιναδισμού. Εκφράζει δηλαδή τη θεία έκσταση, που αποκαλύπτει την πεμπτουσία των αρετών της ανθρώπινης φύσης και όχι τις ζωώδεις της τάσεις. Απαραίτητη προϋπόθεση είναι η τέλεση,10 δηλαδή η τελετουργική

———————————————

4. Λυρικός Βίος Γ΄, 233 ("Απόλλων Διονυσόδοτος").

5. Στο ίδιο, 236. Η συνένωση των δύο θεών στοιχεί στις ορφικές συγκρητικές αντιλήψεις που ο Σικελιανός προβάλλει στο έργο του.

6. Λυρικός Βίος Ε',151.

7. Λυρικός Βίος Α', 25 (Πρόλογος)

8. Στο ίδιο, 30.

9. Στο ίδιο, 30-31.

10. Κατά το ρητό των Ορφικών: "όστις δ' ημών ατέλεστος, ώσπερ εν

Σελ. 16
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/45/gif/17.gif&w=600&h=91528. Παπαδάκη, Εφηβικό πρότυπο

μύηση στην ουσία του θεού, που συντελείται δύσκολα και συχνά με βίαιο τρόπο. Τη χάρη της πραγματικής Βακχείας την κατακτούν μονάχα οι εκλεκτοί και όχι αναγκαστικά όλοι όσοι μετέχουν στη λατρεία του Διονύσου.

Ο ίδιος ο ποιητής κατακτά, μέσα από τη φρίκη, το αγαθό της Βακχείας:

και της Βακχείας για να κρατώ στα φρένα μου τη φρίκη

μπορώ, σαν το ακριμάτιστο σπαθί μέσα στη θήκη

και σα στις ήσυχες κορφές το ευτυχισμένο μου αίμα.11

Στην πραγματικότητα, είναι η συνεργία του Δελφικού Απόλλωνα που εξισορροπεί τον Βάκχο. Με την επικράτηση του χριστιανισμού, η ανεξέλεγκτη Βακχεία τιθασεύεται από το κάλεσμα της καμπάνας:

Ω των νιων Βακχών

άγριο συ παρθένο σμάρι,

π' ορεγόσουνα τον Κιθαιρώνα

ως ο αϊτός ο κράγος,

η καμπάνα

σε μαζώνει τώρα

γύρω στο χαλκό!12

Η χάρη του Διονύσου καταλαμβάνει ακόμα τις εκλεκτές γυναίκες, οι οποίες, γενόμενες Βακχίδες, προαναγγέλλουν τη σωτηρία του κόσμου. Η λύτρωση προκύπτει από την πάλη του Έρωτα με τον θάνατο, όπως συντελείται στα κατάβαθα της Νύχτας.

———————————————

βορβόρφ κείσεται εν Άδου· τελετή γαρ εστίν η των αρετών βακχεία· και φησίν πολλοί μεν ναρθηκοφόροι· παύροι δε τε βάκχοι". Otto Kern, Orphicorum Fragmenta, Βερολίνο 1922, σ. 248. Ολυμπιόδωρος, Σχόλιο στον Φαίδωνα του Πλάτωνα 68C. Τη φράση αυτή την χρησιμοποιεί συχνά ο Σικελιανός όταν θέλει να μιλήσει για την ποιότητα των ανθρώπων που τον περιβάλλουν.

11. Λυρικός βίος Β', 51 ("Διθύραμβος").

12. Λυρικός Βίος Γ', 184 ("Αντρίκειο Βάφτισμα").

2

Σελ. 17
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/45/gif/18.gif&w=600&h=91528. Παπαδάκη, Εφηβικό πρότυπο

"Βακχίδα από τη γέννα Σου, Βακχίδα

άξια του Διόνυσου Νυκτέλεου κι άξια

του ανθρώπινού μου πόνου, μοναχή Σου

άνοιξ' το δρόμο ατρόμητη μπροστά Σου,

και, δίχως σείστρο ή τύμπανον, ανέβα

τη μυστικήν ανηφοριά, ως γυναίκα

απλή, που με γυμνά, αλαφρά τα πόδια,

για την υγεία ενός άρρωστου -του κόσμου-

και για τον κρύφιο της καημό, μονάχη

κι ολονυχτίς, πάει στην κορφή το τάμα.13

Η ευαισθησία της γυναίκας είναι που σημασιοδοτεί τον άναρχο σεξουαλικό πόθο του άντρα:

Συ μαντεύεις γιατί, σαν τσαμπί σκοτεινό μαζεμένες,

τώρα πια την κερήθρα του πόθου φρουρούν του μεγάλου,

την κερήθρα που σα μυθικό στοιχειωμένο μελίσσι,

προσδοκώντας μια μέρα να φτάσεις, μεγάλη Βακχίδα,

χρόνια χρόνων, στου είναι μου τα έγκατα εμάζευα, ως ήλιο

τυλιγμένο στα πρώτα σκοτάδια, ως πανσέληνο σ' άλυτα νέφη!14

Όμως η νίκη της δεν είναι σίγουρη. Η επίκληση καταλήγει σε μίαν ευχή:

"Θα νικήσει η μεγάλη γενιά Σου; ω Βακχίδα· θε να μπεις

του θείου ζόφου μες στ' Άδυτο; κι α! θα μπορέσεις,

θα μπορέσεις εκεί κάποιαν ώρα μ' αδάμαστο χέρι,

μ' ένα χτύπημ' ανίλεο στην άκρη κορφή της καρδιάς μου,

σα με δίστομο μέγα σπαθί, να χωρίσεις την ίδια καρδιά μου,

απ' τ' αμέτρητο πένθος - να λάμψει ως στα βάθη του κόσμου,

ως στον Άδη του μαύρου του κόσμου, ζωή το φιλί Σου;

Θα νικήσει η μεγάλη γενιά Σου στη γη; θα νικήσει;"15

———————————————

13. Λυρικός Βίος Ε', 79 ("Carmen Occultum"}.

14. Λυρικός Βίος Ε', 98 ("Η κορφή του Νισύρου").

15. Στο ίδιο, 99.

Σελ. 18
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/45/gif/19.gif&w=600&h=91528. Παπαδάκη, Εφηβικό πρότυπο

H ένταση του έρωτα οδηγεί στο ξεπέρασμα των ορίων, τέλος στην απολύτρωση από το στένεμα του θανάτου. Και πάλι το κάλεσμα απευθύνεται στη γυναίκα:

Κράτα το χέρι μου σφιχτά, αν αλήθεια

εκείθε λαχταράς να προσδιαβούμε

απ' τα πικρά τα μέτρα των ανθρώπων,

στου Ρυθμού την κορφήν, οπού 'ναι η ίδια

του κίνδυνου η κορφή, το διαβασίδι

του ίδιου του Θανάτου, απ' όπου αρχίζει

-ω θεοτικό προμήνυμα- η μεγάλη

της λευτεριάς η θάλασσα, που μόνη

κυλάει τρανά, πλατιά, τα σμάραγδά της

προς τον ύστατο πόλο!16

Ο Διόνυσος είναι ο ενδιάμεσος, ο ιερέας, που μεταλαβαίνει στους πιστούς του τη γεύση του "μυστικού θανάτου".

Τι, ό,τ' έχει σμίξει με το Διόνυσο κι ως μέσα

το μυστικόν εγεύτη Θάνατο βαθιά του,

πριχού το θάνατο τον άλλον αντικρίσει,

δε σταματά μεσοστρατίς στην Αιωνιότη,

μα, ως την πνοή του όλη την ξόδεψε στο δώρο

και την ψυχή του την εγύμνωσεν η Αγάπη,

γυμνό θα πάρει της Αβύσσου το στεφάνι!17

Ο Διόνυσος είναι ο εκφραστής της Αγάπης με τον ίδιο τρόπο που ο Απόλλωνας είναι ο ενσαρκωτής του Ρυθμού. Η συνεργασία των δύο θεών θα κορυφωθεί σε κείνο που ο Σικελιανός αποκαλεί "Ορφικό Χριστιανισμό". Το χρονικό άλμα πετυχαίνεται μέσω της παρομοίωσης στο ποίημα "Χριστός Δωδεκαετής", όπου ο νέος Απόλλωνας δίνει στον Χριστό τη χάρη της ευθυβολίας του:

———————————————

16. Λυρικός Βίος Ε', 91-92 ("Γράμματα" IV).

17. Λυρικός Βίος Ε', 120 ("Μέγιστον μάθημα").

Σελ. 19
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Το εφηβικό πρότυπο και η Δελφική Προσπάθεια του Άγγελου Σικελιανού
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 0
    28. Παπαδάκη, Εφηβικό πρότυπο

    ΛΙΑ ΠΑΠΑΔΑΚΗ

    ΤΟ ΕΦΗΒΙΚΟ ΠΡΟΤΥΠΟ

    ΚΑΙ Η ΔΕΛΦΙΚΗ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ

    ΤΟΥ ΑΓΓΕΛΟΥ ΣΙΚΕΛΙΑΝΟΥ

    ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΝΕΟΛΑΙΑΣ

    ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΝΕΑΣ ΓΕΝΙΑΣ

    ———————————————28————————————

    ΚΕΝΤΡΟ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ Ε.Ι.Ε.

    ΑΘΗΝΑ 1995