Συγγραφέας:Σιδέρης, Νίκος
 
Τομαρά - Σιδέρη, Ματούλα
 
Τίτλος:Συγκρότηση και διαδοχή των γενεών στην Ελλάδα του 19ου αιώνα
 
Υπότιτλος:Η δημογραφική τύχη της νεότητας
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:4
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1986
 
Σελίδες:231
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Κοινωνική ενσωμάτωση
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Χρονική κάλυψη:19ος αιώνας
 
Περίληψη:
Η συγκρότηση μιας νέας γενιάς στην Ελλάδα, στο πρώτο μισό του 19ου αιώνα, αποτελεί το αντικείμενο αυτής της ιστορικής δημογραφικής και νοσολογικής μελέτης. Η έρευνα αναπτύσσεται σε δύο μέρη: Πρώτο, σε ένα επίπεδο μικροδημογραφικό. Χώρος της έρευνας είναι το νησί της Λευκάδας, χρόνος της το πρώτο μισό του 19ου αιώνα. Στόχος της είναι η ανάλυση της λεπτής υφής των μηχανισμών συγκρότησης μιας νέας γενιάς και της ένταξής της στο πλέγμα των προηγούμενων και επόμενων γενεών. Δεύτερο, σε ένα επίπεδο μακροδημογραφικό. Εδώ επιχειρείται η επισήμανση της θέσης της νεότητας μέσα στο πλέγμα των γενεών στον ευρύτερο ελλαδικό χώρο του 19ου αιώνα. Οι διαθέσιμες απογραφές επιτρέπουν την ανασύσταση της πυραμίδας των ηλικιών σε περιφερειακό και συνολικό επίπεδο. Οι διαχρονικές συγκρίσεις επιτρέπουν την εκτίμηση του ειδικού βάρους της νεότητας μέσα στη δημογραφική δομή και δυναμική. Οι συγχρονικές συγκρίσεις αναδείχνουν τις περιφερειακές ανισότητες. Η ανάλυση εδώ συμπεριλαμβάνει και την απαρτίωση των μακροδημογραφικών παρατηρήσεων και των μικροδημογραφικών μηχανισμών σε ένα ολικό μοντέλο δομής και δυναμικής του ελλαδικού πληθυσμού και της θέσης της νεότητας μέσα σε αυτές.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 5.67 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 0-19 από: 234
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/0.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

ΜΑΤΟΥΛΑ TOMAPA-ΣΙΔΕΡΗ

ΝΙΚΟΣ ΣΙΔΕΡΗΣ

ΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΔΟΧΗ

ΤΩΝ ΓΕΝΕΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

ΤΟΥ 19ΟΥ ΑΙΩΝΑ

Η ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΚΗ ΤΥΧΗ ΤΗΣ ΝΕΟΤΗΤΑΣ

ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΝΕΟΛΑΙΑΣ

ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΝΕΑΣ ΓΕΝΙΑΣ 

__________________________ 4__________________________

ΑΘΗΝΑ 1986

Σελ. 0
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/1.gif&w=600&h=915 4. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 1
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/2.gif&w=600&h=915 4. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 2
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/3.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

ΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΔΟΧΗ

ΤΩΝ ΓΕΝΕΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

ΤΟΥ 19ΟΥ ΑΙΩΝΑ

Σελ. 3
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/4.gif&w=600&h=915 4. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

ΕΠΙΤΡΟΠΗ

ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΑΡΧΕΙΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΝΕΟΛΑΙΑΣ

ΣΠΥΡΟΣ Ι. ΑΣΔΡΑΧΑΣ, ΓΙΑΝΝΗΣ ΓΙΑΝΝΟΥΛΟΠΟΥΛΟΣ,

ΦΙΛΙΠΠΟΣ ΗΛΙΟΥ, ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΟΣ Ε. ΣΚΛΑΒΕΝΙΤΗΣ

© ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΝΕΑΣ ΓΕΝΙΑΣ

Πανεπιστημίου 25, Γ' όροφος, τηλ. 3238025

Σελ. 4
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/5.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

ΜΑΤΟΥΛΑ ΤΟΜΑΡΑ-ΣΙΔΕΡΗ

ΝΙΚΟΣ ΣΙΔΕΡΗΣ

ΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΔΟΧΗ

ΤΩΝ ΓΕΝΕΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

ΤΟΥ 19OY ΑΙΩΝΑ

Η ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΚΗ ΤΥΧΗ ΤΗΣ ΝΕΟΤΗΤΑΣ

ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΝΕΟΛΑΙΑΣ

ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΝΈΑΣ ΓΕΝΙΑΣ

__________________________4__________________________

ΑΘΗΝΑ 1986

Σελ. 5
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/6.gif&w=600&h=915 4. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 6
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/7.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

ΑΝΤΙ ΓΙΑ ΠΡΟΛΟΓΟ

Στα I960, o F. Braudel, συζητώντας για τους όρους μιας γόνιμης σχέσης δημογραφίας και ιστορίας, υπενθύμιζε ότι δεν είναι μόνο οι μέθοδοι ή τα μέσα αυτό που μετρά, αλλά τα αποτελέσματα και, ακόμη περισσότερο, η ερμηνεία, η αξιοποίηση αυτών των αποτελεσμάτων. Σε ένα τέτοιο πλαίσιο εγγράφεται και η δική μας αξιολόγηση των προτεραιοτήτων που σχετίζονται με αυτή την εργασία.

Φυσικά, για τα ενδεχόμενα σφάλματα η ευθύνη είναι μόνο δική μας. Ελπίζουμε ωστόσο ότι θα ανήκουν στα γόνιμα σφάλματα, σε αυτά δηλαδή που και την αλήθεια προσεγγίζουν και η χρησιμοποίησή τους επιτρέπει τη διόρθωση του λάθους. Για τις ενδεχόμενες πάλι αρετές της μελέτης μας θα οφείλαμε να ευχαριστήσουμε τόσους πολλούς, που είναι σχεδόν βέβαιο πως κάποιους θα αδικούσαμε. Περιοριζόμαστε γι' αυτό να αναφέρουμε ονομαστικά μόνο δύο από τους αποδέκτες των ευχαριστιών μας: το φίλο και δάσκαλο Σπύρο Ασδραχά και το διευθυντή του Ιστορικού Αρχείου Λευκάδας Νώντα Βαγενά. Σημειώνουμε, τέλος, ότι δεν είναι μόνο οι άνθρωποι αλλά και οι καιροί που επέτρεψαν την πραγματοποίηση μιας τέτοιας μελέτης. Ας είναι λοιπόν και γι' αυτό η γραφή μας μια μαρτυρία.

Μ.Τ.-Σ. - Ν.Σ.

ΙΙαρίσι, 25 του Μάρτη 1985

Σελ. 7
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/8.gif&w=600&h=915 4. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 8
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/9.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Κάθε κατάδυση στις περιοχές της ιστορίας έχει, γι' αυτόν που την επιχειρεί, και μια λειτουργία χρηστική. Αναζητά, στα περασμένα, στοιχεία ικανά να συμβάλουν στη συγκρότηση ενός λόγου σύγχρονου -λόγου που να μπορεί να λειτουργεί συνεκτικά και αποτελεσματικά σε δύο τουλάχιστον πεδία. Αναζητά δηλαδή νόημα και καλή διαχείριση των τωρινών υπαρξιακών και κοινωνικών υποθέσεων που τον αφορούν.

Οι τρόποι αυτής της αναζήτησης και τα οποιαδήποτε ευρήματα προκύπτουν είναι πράγματα προβληματικά. Συνήθως δημιουργούν λίγες βεβαιότητες και πεποιθήσεις, ενώ θέτουν υπό αίρεση αρκετές.

Η πιθανολογική διατύπωση και η στοχαστική υφή των θεωρουμένων απαντήσεων, η αποδοχή της αβεβαιότητας είναι, στα ανθρώπινα, η πιο αβέβαιης τύχης αρετή. Κατά συνέπεια, κάθε λόγος περί ιστορίας απειλείται από την τάση εκλεκτικής ανάγνωσης των (κατά κανόνα τμηματικών) δεδομένων και μαρτυριών. Τα μη αναγνώσιμα μέρη της μαρτυρίας, τα χάσματα στο αντιληπτικό πεδίο, τα "σκοτώματα", που είναι εγγενή σε κάθε ερευνητικό παράδειγμα, τείνουν να καλύπτονται με την προβολή προς τα πίσω νοητικών κατασκευών του τώρα1. Η επίγνωση αυτού του κινδύνου 

__________________________

1. Για την έννοια του παραδείγματος, βλ. Τ. S. Kuhn, Η δομή των επιστημονικών επαναστάσεων, έκδ. "Σύγχρονα Θέματα", Θεσσαλονίκη 1981. Η έλληνική μετάφραση των Γ. Γεωργακόπουλου και Β. Κάλφα συνοδεύεται από μια άκρως κατατοπιστική εισαγωγή, γραμμένη από τον B. Κάλφα Ένα παράδειγμα αποτελείται από "ένα ισχυρό πλέγμα εννοιολογικών, θεωρητικών, πειραματικών και μεθοδολογικών, ακόμη και οιονεί-μεταφυσικών

Σελ. 9
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/10.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

προσδιορίζει και τα όρια και τη σημασία της ιστορικής έρευνας.

Τα όριά της μας υπενθυμίζουν ότι η απώλεια πληροφορίας, στα επίπεδα και της μαρτυρίας-μηνύματος και του κώδικα της ανάγνωσής του, είναι τέτοια που καθιστά άτοπο κάποιο θετικιστικό όνειρο αναπαράστασης του παρελθόντος "με ακρίβεια"1. Η σημασία

__________________________

παραδοχών, το σύνολο των πεποιθήσεων, των αναγνωρισμένων αξιών και των τεχνικών που ασπάζονται τα μέλη μιας δεδομένης ομάδας επιστημόνων". Καθορίζοντας το τι είναι έγκυρο πρόβλημα και τι έγκυρη λύση, το παράδειγμα λειτουργεί ως ένα είδος γνωστικού φίλτρου, μέσα από το οποίο επιτελείται η ανάγνωση της πραγματικότητας και των σχετικών προτάσεων. "Όταν αλλάζει το παράδειγμα, μαζί του αλλάζει και ο ίδιος ο κόσμος... οι επιστήμονες... κοιτάζουν σε νέα μέρη, βλέπουν νέα και διαφορετικά πράγματα... [Βρίσκουν ότι] έχουν αλλάξει και τα ίδια τα δεδομένα". Το παράδειγμα, λοιπόν, καθορίζοντας το τι και το πώς είναι ορατό, θεμιτό, εφικτό, έγκυρο, σε σχέση με τους νοητικούς όρους και με τις νοητικές πράξεις που συσχετίζουν αυτούς τους όρους μεταξύ τους και με τα πράγματα, υποχρεωτικά εμπεριέχει μια σειρά "τυφλά σημεία", μια σειρά "σκοτώματα" στη θέαση του κόσμου. Είναι το αναπόφευκτο τίμημα για τη συγκρότηση ενός λόγου και μιας εικόνας περί του κόσμου, με συνοχή και με νόημα. Όταν ο λόγος και η εικόνα περί του κόσμου αναφέρονται στο παρελθόν, η πιο εύκολη ανάμεσα στις λύσεις που εξασφαλίζουν τη συνοχή και το νόημα είναι βέβαια ο αναχρονισμός.

1. Η έννοια του "θορύβου", της απώλειας κατά τη μεταβίβαση πληροφορίας, παραπέμπει σ' ένα φαινόμενο σύμφυτο στην ίδια την πράξη της επικοινωνίας. Στα πλαίσια μιας ιστορικής έρευνας, το υπό ανάγνωση και αξιολόγηση μήνυμα, η μαρτυρία, υπόκειται σ' αυτό το γενικό φαινόμενο σε τρία τουλάχιστον επίπεδα: πρώτο, τα γεγονότα που συνέβησαν διέπονταν από μια λογική που είναι, κατά κανόνα, διάφορη από αυτήν του ερευνητή· δεύτερο, η μαρτυρία περί των γεγονότων διατυπώθηκε με βάση κώδικες που είναι, κατά κανόνα, διάφοροι από αυτούς του ερευνητή· τρίτο, και οι μαρτυρίες τείνουν να εμφανίζουν κενά, και οι κώδικες που χρησιμοποιεί ο ιστορικός μάρτυρας και o ερευνητής εμφανίζουν "εγγενή σκοτώματα" (βλ. και σημ. σ. 9). Άρα ο "θόρυβος" τείνει να είναι τέτοιος, που η "με ακρίβεια" αναπαράσταση του παρελθόντος είναι μάλλον ανέφικτη πραγματολογικά, και κακός ή απρόσφορος σύμβουλος στο επιχειρησιακό μέρος του ιστορικού διαβήματος. Σε σχέση με αυτόν τον εγγενή, στο ιστορικό εγχείρημα, περιορισμό υπενθυμίζουμε δυο τοποθετήσεις: α) Κατά τον Μακιαβέλλ.ι, η ισχύς ενός εξοπλισμού

Σελ. 10
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/11.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

της έγκειται στην προσφορότερη ανάγνωση των διαδοχικών συναφειών, όπου οι τωρινές πολιτισμικές και ψυχολογικές κατασκευές εγγράφονται και λειτουργούν.

Όλβιος όστις ιστορίης έσχε μάθησιν: Ακόμη και γι' αυτούς που γελιούνται στα συμπεράσματα τους, η ενασχόληση με την αυστηρότητα του διαβήματος και τον πλούτο του υλικού επιτρέπει την προσέγγιση στην αίσθηση της διάρκειας και της φθοράς, του μέτρου και του σεβασμού της διαφοράς, των ορίων του βίου ατόμων και πολιτισμών, και των μεγάλων ή μικρών, καλών ή κακών, που κατά τη διάρκεια του περιορισμένου βίου τους μπορούν να επιτελέσουν άτομα και ομάδες, χωριά χαμένα ή αυτοκρατορίες, καθημερινές κινήσεις ή Ρουβίκωνες. Η ιστορία είναι πηγή και κριτήριο ήθους και ηθών. Κάνοντας, λοιπόν, προβληματικό το οικείο και οικείο το λησμονημένο, έχει και μια διάσταση απορητική και ποιητική. Από τα ίχνη άλλων καιρών συγκροτεί πεδία όπου λειτουργεί και η γνώμη και η απόλαυση -αυτό δηλαδή που τον άνθρωπο και τον πολίτη "εν φαντασία και λόγω (παρα)κινεί". Και φυσικά, η ιστορική διερεύνηση, με αφετηρία πάντα ερωτήματα που διατυπώνονται άμεσα, δεν δίνει τελικά τη λέξη, μόνο δείχνει τον τόπο. Η απάντηση που θα δοθεί εγκαλεί, ως προς το είδος της, τη δική μας και μόνο ευθύνη.

Απ' ό,τι φαίνεται, η αποκρυπτογράφηση της Γραμμικής Β, ενός κώδικα νεκρού κι ενός μηνύματος κλειστού και τελειωμένου, που αφορούν συμβάντα χωρίς συνέχεια στο σήμερα, είναι ευκολότερη από την ιστορικοποίηση κωδίκων, μηνυμάτων και φαινομένων που αποτελούν τμήματα της τωρινής μας εμπειρίας. Κι όχι μόνο γιατί συνήθως είμαστε υποχρεωμένοι να χρησιμοποιήσουμε τον κώδικα για να σχολιάσουμε αυτόν τον ίδιο, αλλά και γιατί η ναρκισσική επένδυση του τωρινού φαινομένου δυσχεραίνει την ανάδειξή του σε αντικείμενο κριτικού και ιστορικού στοχασμού.

__________________________

προσδιορίζεται από το πιο αδύνατο σημείο του. β) Κατά τον Ζ. Λακάν, η ιδιαιτερότητα της μεθόδου έγκειται στα μέσα στα οποία καταφεύγει, προτάσεις που ισχύουν και στην περίπτωση της ιστορικής μεθόδου.

Σελ. 11
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/12.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

Η δυσκολία αυτή φαίνεται μεγαλύτερη όταν το αντικείμενο της ιστορικής έρευνας είναι η νεότητα και ο ιστορικός ζει σήμερα σε μια κοινωνία, όπου η μυθοποίηση της εικόνας της νεότητας είναι ένα από τα κεντρικά στοιχεία, του πολιτισμού μας1.

Σ' αυτό το πλαίσιο εγγράφεται και το δικό μας εγχείρημα: Αντιμέτωπο με τους πειρασμούς του αναχρονισμού, με τις ναρκισσικές απαιτήσεις της εικόνας του αντικειμένου του, με τους περιορισμούς που υπαγορεύει η επιλογή μας να μελετήσουμε την ιστορικότητα της νεότητας, χρησιμοποιώντας ως υλικό κάτι που φαίνεται πεζό και στοιχειώδες: τα δεδομένα της ιστορικής δημογραφίας και νοσολογίας.

Η συγκρότηση μιας νέας γενιάς στην Ελλάδα, στο πρώτο μισό του 19ου αιώνα, αποτελεί το αντικείμενο αυτής της ιστορικής δημογραφικής και νοσολογικής μελέτης. Ελπίζουμε ότι η έκθεση θα δείξει κατά πόσο ένα τέτοιο διάβημα είναι και ιστοριογραφικά αναγκαίο και μεθοδολογικά ωφέλιμο. Όπως τα νοσολογικά και δημογραφικά συμβάντα δεν είναι απλοί αριθμοί αλλά βιώματα με βάρος και επιπτώσεις, έτσι και οι στατιστικές σειρές που αντιστοιχούν

__________________________

1. Από τη θέση του "μάντεως κακών" θα μπορούσε να γίνει η υπενθύμιση μερικών πραγμάτων σε όσους εύκολα χάνονται στον τωρινό πληθωρισμό εφηβικών εικόνων και μύθων για τη ζωή και τα πράγματα του κόσμου. Οι καιροί μας έχουν προσφυώς χαρακτηρισθεί "εποχή του ναρκισσισμού". Με αυτό το φαινόμενο κάπως σχετίζεται η βιομηχανία του θεάματος και οι ιδεολογικές στάσεις και καταναλωτικές συμπεριφορές που την ωφελούν. Υπόδειγμα αυτής της ναρκισσικής εποχής είναι και η μυθοποίηση της νεότητας Συνεπώς, η απόπειρα ιστορικοποίησης της έννοιας της νεότητας, δηλαδή η εγγραφή και των τωρινών μύθων στη διαδικασία του χρόνου και της φθοράς, θέτει σε δοκιμασία ζωτικά δεδομένα της εύθραυστης, άλλωστε, εικόνας που ο πολιτισμός μας καλλιεργεί και στον ιστορικό και στο κοινό του. Δύσκολο και να γίνει αλλιώς: Η απορητική και ποιητική διάσταση της ιστορίας δεν μπορεί παρά να εγγράφεται και σε μια διαδικασία πένθους -μια και κάθε αληθινός της λόγος εκφέρεται από τη θέση των νικημένων και μόνο (Οι επικρατούντες δεν χρειάζονται την ιστορία παρά μόνο ως λόγο απολογητικό- για να μείνουμε στο πεδίο της λογοτεχνικής φαντασίας, βλ. το "1984" του G. Orwell.)

Σελ. 12
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/13.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

σ' αυτά μιλούν για στάσεις και συμπεριφορές που δεσμεύουν σε βάθος το ανθρώπινο υποκείμενο. Όσο για το συγκεκριμένο ιστορικό αντικείμενο, τη νεότητα, θα παρουσιάσουμε κάποια συμπεράσματα που ελπίζουμε ότι δεν θα είναι πάντα τα αναμενόμενα.

Τα δεδομένα μας έχουν περιορισμούς. Το πεδίο της εμπειρικής μας διερεύνησης δεν εξαντλεί βέβαια την κλίμακα των πιθανών ευρημάτων, αλλά εικονογραφεί και τον τύπο των ευρημάτων και το είδος των προβλημάτων και προσπελάσεων που χαρακτηρίζουν τέτοιας λογής ιστορικά εγχειρήματα. Έτσι, λοιπόν, αυτά που θα εκθέσουμε είναι τόσο τα δεδομένα, όσο, κυρίως, η λογική που διέπει τα φαινόμενα στα οποία αναφέρεται το υλικό. Τα εμπειρικά ευρήματα χρησιμεύουν ως εικονογράφηση των οδηγών σημείων της ανάλυσης και ως αφετηρία κάποιων συλλογισμών: τεκμήρια περισσότερο, και λιγότερο φωτογραφίες του παρελθόντος.

Η έρευνά μας αναπτύσσεται σε δύο μέρη: Πρώτο, σ' ένα επίπεδο μικροδημογραφικά. Χώρος της έρευνας είναι το νησί της Λευκάδας, χρόνος της το πρώτο μισό του 19ου αιώνα. Στόχος της είναι η ανάλυση της λεπτής υφής των μηχανισμών συγκρότησης μιας νέας γενιάς και της ένταξής της στο πλέγμα των προηγούμενων και επόμενων γενεών. Δεύτερο, σ' ένα επίπεδο μακροδημογραφικό. Εδώ επιχειρείται η επισήμανση της θέσης της νεότητας μέσα στο πλέγμα των γενεών στον ευρύτερο ελλαδικό χώρο του 19ου αιώνα. Οι διαθέσιμες απογραφές επιτρέπουν την ανασύσταση της πυραμίδας των ηλικιών σε περιφερειακό και συνολικό επίπεδο. Οι διαχρονικές συγκρίσεις επιτρέπουν την εκτίμηση του ειδικού βάρους της νεότητας μέσα στη δημογραφική δομή και δυναμική. Οι συγχρονικές συγκρίσεις αναδείχνουν τις περιφερειακές ανισότητες.

Η ανάλυση εδώ συμπεριλαμβάνει και την απαρτίωση των μακροδημογραφικών παρατηρήσεων και των μικροδημογραφικών μηχανισμών σ' ένα ολικό μοντέλο δομής και δυναμικής του ελλαδικού πληθυσμού και της θέσης της νεότητας μέσα σ' αυτές.

Σελ. 13
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/14.gif&w=600&h=915 4. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 14
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/15.gif&w=600&h=915 4. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ

Η ΜΙΚΡΟΔΗΜΟΓΡΑΦΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ

Σελ. 15
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/16.gif&w=600&h=915 4. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 16
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/17.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α'

ΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

Ι. Προσδιορισμός της γενιάς αναφοράς

1. Χώρος και χρόνος της έρευνας

Θα επιχειρήσουμε τη διερεύνηση της συγκρότησης και διαδοχής των γενεών στην Ελλάδα του 19ου αιώνα παίρνοντας πρώτα ως παράδειγμα μια μικροδημογραφική περίπτωση: τη συγκρότηση και την πορεία μιας νέας γενιάς στο νησί της Λευκάδας μέχρι το τέλος της νεότητάς της. Συμβατικά, το όριο αυτό τοποθετείται στην ηλικία των 25 χρόνων. Θα συζητήσουμε στο τέλος την προσφορότητα αυτής της τομής.

Η γενιά αναφοράς, την όποια θα παρακολουθήσουμε, αποτελείται από το σύνολο των ατόμων που γεννήθηκαν στη διάρκεια ενός έτους. Η χρονιά που διαλέγουμε είναι το 1823, μια κι από τότε τηρούνται λεπτομερή και μάλλον πλήρη και αξιόπιστα στοιχεία, που αφορούν την κίνηση του πληθυσμού σε ολόκληρο το νησί. Γεννήσεις, γάμοι και θάνατοι καταγράφονται αρχικά σε κάθε ενορία, και στη συνέχεια συγκεντρωτικά σε γενικά ληξιαρχικά κατάστιχα κάτω από τον έλεγχο της κεντρικής αρχής. Τα υλικά αυτά σώζονται στο Ιστορικό Αρχείο του νησιού και, με εξαίρεση μικρά κενά και φθορές, είναι πλήρη και σε καλή κατάσταση. Για λόγους τεχνικούς (έλλειψη στοιχείων για τις αρχές του 1823) το διάστημα ενός έτους που διαλέγουμε εκτείνεται από την 25η του Απρίλη 1823 μέχρι την 24η του Απρίλη 1824. Οι ίδιες ημερομηνίες χρησιμεύουν για τον προσδιορισμό και των υπόλοιπων ετήσιων

2

Σελ. 17
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/18.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

μονάδων. Παρακολουθούμε την αρχική κοόρτη μέχρι την 24η του Απρίλη 1848.

Οι μεταβλητές που λαβαίνουμε υπόψη μας είναι: ο χρόνος και ο τόπος του ληξιαρχικού συμβάντος, το φύλο, η ηλικία, το όνομα και ο τόπος κατοικίας κάθε ατόμου και η αιτία θανάτου που αναγράφεται στην πράξη ενταφιασμού (μέχρι το 1836-1838 περίπου). Πρόσθετα στοιχεία χρησιμοποιούνται, όπου και όπως κρίνεται αναγκαίο.

2. Ζητήματα μεθόδου

Πρόκειται λοιπόν για μια διαμήκη δημογραφική και νοσολογική παρατήρηση μιας κοόρτης ατόμων, που έζησαν σε περιστάσεις σχετικά ομοιογενείς και δοκίμασαν συγκρίσιμες εμπειρίες.

Οι μεθοδολογικές δυσχέρειες αυτού του τύπου παρατήρησης είναι υπολογίσιμες. Είμαστε υποχρεωμένοι να διερευνήσουμε μεγάλους όγκους αρχειακού υλικού, πολλές φορές για αποτελέσματα που, στην ποσοτική τους τουλάχιστον διάσταση, φαίνονται πενιχρά: πεντακόσιες πράξεις γέννησης π.χ. μιας χρονιάς για τον εντοπισμό μιας δεκάδας γεννήσεων που μας ενδιαφέρουν (προέρχονται από μέλη της γενιάς αναφοράς).

Το χρονικό ανάπτυγμα της παρατήρησης δημιουργεί πρόσθετες δυσκολίες. Η ποιότητα π.χ. των εγγραφών είναι άνιση κατά περιόδους. Άλλες φορές συναντάμε κενά του υλικού (στην περίπτωση μας, ιδιαίτερα στα χρόνια 1839-1841). Ορισμένα πάλι μέλη της κοόρτης εξέρχονται από το χώρο παρατήρησης (φεύγουν από το νησί, και αυτό βέβαια δεν δηλώνεται)1. Συνέπεια: η εκτίμηση

__________________________

1. Οι ίδιοι οι κάτοικοι της Λευκάδας, στο πρώτο μισό του 19ου αιώνα, δεν εμφανίζουν τάσεις μεταναστευτικής εξόδου από το νησί. Μικρή είναι και η ναυτική τους επίδοση Η μείζων μεταναστευτική κίνηση σχετίζεται με τα επαναστατικά γεγονότα στην ηπειρωτική Ελλάδα. Η στενή γεωγραφική γειτονία και η αγγλική προστασία έκαναν τη Λευκάδα έναν από τους προνομιακούς τόπους καταφυγής όσων κινδύνευαν από τους Τούρκους ή όσων ήθελαν να αποφύγουν τα δεινά του πολέμου. Έτσι, π.χ., αρκετοί κάτοικοι της Πάργας, μετά την παράδοση της πόλης τους στον Αλή πασά, κατέφυγαν

Σελ. 18
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/6/gif/19.gif&w=600&h=9154. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

του επιπέδου και των ρυθμών ορισμένων δημογραφικών συμβάντων και δραστηριοτήτων τείνει να δίνει μεγέθη που υπολείπονται των πραγματικών (π.χ. θάνατοι ή γάμοι των μελών της κοόρτης). Αντίστροφα, για άλλα συμβάντα, τα μεγέθη που βρίσκουμε τείνουν να υπερτιμούν τις διαστάσεις του φαινομένου (το επίπεδο επιβίωσης π.χ., ή το ποσοστό αγαμίας των μελών της κοόρτης). Γνωρίζουμε ότι οι μεταναστευτικές κινήσεις ήταν μάλλον περιορισμένες στο χώρο και στο χρόνο που αναφέρεται η έρευνα μας. Ο εξωτερικός έλεγχος που επιτρέπουν τα ισχυρά στατιστικά εργαλεία της σύγχρονης δημογραφικής έρευνας εντοπίζει λίγο-πολύ ικανοποιητικά τις τάξεις των πραγματικών μεγεθών και τα περιθώρια στα οποία κυμαίνεται το πιθανό σφάλμα. Παρ' όλα αυτά, σωστό είναι να έχουμε στο νου μας ότι αυτό που αντιπροσωπεύουν τα εμπειρικά αποτελέσματα δεν είναι παρά προσεγγίσεις του πραγματικού φαινομένου. Ίδια παρατήρηση και σε ό,τι αφορά τα νοσολογικά δεδομένα: αμφίβολης διαγνωστικής εγκυρότητας, αλλά κυρίως δύσκολο έως αδύνατο να μεταγραφούν ακριβώς με όρους των σημερινών νοσολογικών ταξινομήσεων. Κι αυτό όχι μόνο λόγω της διαγνωστικής αβεβαιότητας, αλλά, κυρίως, λόγω της μεταλλαγής του επιστημονικού παραδείγματος που υποβαστάζει

__________________________

το 1819 στη Λευκάδα. Ανάμεσα τους και οι οικογένειες Μανιάκη, Δεσύλλα, Ζούλα, Μάστρακα, Πετσάλη και Δημουλίτσα, που από τότε εγκαταστάθηκαν στο νησί. Σχετικά με αυτό το γεγονός, βλ. Κ. Μαχαιράς, Λευκάς και Λευκάδιοι επί Αγγλικής Προστασίας (1810-1864), Κέρκυρα 1940. Από την άλλη πλευρά, με την έκρηξη της Επανάστασης "εις Ακαρνανίαν είχον διαπεραιωθεί 853 Λευκάδιοι εθελονταί, πλείστοι των οποίων ήσαν εκ των χωρίων Καρυάς και Σφακιωτών" (Κ. Μαχαιράς, ό.π., σ. 74). Με την εξέλιξη των γεγονότων, όμως, και με πρόσχημα την πολιτική της ουδετερότητας, αυτές οι μετακινήσεις από και προς τη Λευκάδα απαγορεύτηκαν από τις αγγλικές αρχές (Κ. Μαχαιράς, ό.π.). Σε ό,τι αφορά τη γενιά του 1823 που μελετάμε, μπορούμε να θεωρήσουμε ότι μόνο περιθωριακές επιπτώσεις θα είχε σ' αυτήν η Επανάσταση, μια και λόγοι ηλικίας των μελών της δεν επέτρεπαν την αυτοτελή μετακίνησή τους, και μόνο οικογενειακές μετακινήσεις θα μπορούσαν ίσως να συμπεριλαμβάνουν και παιδιά-μέλη της κοόρτης· δεν έχουμε άλλωστε επισημάνει καμιά τέτοια περίπτωση.

Σελ. 19
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Συγκρότηση και διαδοχή των γενεών στην Ελλάδα του 19ου αιώνα
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 0
    4. Τομαρά - Σιδέρης, Συγκρότηση γενεών

    ΜΑΤΟΥΛΑ TOMAPA-ΣΙΔΕΡΗ

    ΝΙΚΟΣ ΣΙΔΕΡΗΣ

    ΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΔΟΧΗ

    ΤΩΝ ΓΕΝΕΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

    ΤΟΥ 19ΟΥ ΑΙΩΝΑ

    Η ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΚΗ ΤΥΧΗ ΤΗΣ ΝΕΟΤΗΤΑΣ

    ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΝΕΟΛΑΙΑΣ

    ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΝΕΑΣ ΓΕΝΙΑΣ 

    __________________________ 4__________________________

    ΑΘΗΝΑ 1986