Συγγραφέας:Διεθνές Συμπόσιο
 
Τίτλος:Πρακτικά του Διεθνούς Συμποσίου Ιστορικότητα της παιδικής ηλικίας και της νεότητας
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:1
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Συντελεστές:Εταιρεία Μελέτης Νέου Ελληνισμού
 
Έτος έκδοσης:1986
 
Σελίδες:725
 
Αριθμός τόμων:2 τόμοι
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Βιβλιογραφία
 
Διεθνή Συμπόσια
 
Κοινωνική ενσωμάτωση
 
Μαθητεία και εργασία
 
Νεανικά έντυπα
 
Νεανικές οργανώσεις
 
Νοοτροπίες και συμπεριφορές
 
Παιδεία-Εκπαίδευση
 
Τοπική κάλυψη:Ευρώπη
 
Χρονική κάλυψη:Μεσαίωνας-20ός αιώνας
 
Περίληψη:Το βιβλίο αυτό περιέχει τα πρακτικά του πρώτου επιστημονικού συμποσίου που διοργάνωσε η επιτροπή του ΙΑΕΝ σε συνεργασία με την Εταιρεία Μελέτης Νέου Ελληνισμού. Το συμπόσιο, με θέμα «Ιστορικότητα της παιδικής ηλικίας και της νεότητας», έγινε στο αμφιθέατρο του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών από τη 1 έως τις 5 Οκτωβρίου 1984.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 28.86 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 91-110 από: 730
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/91.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΙ

ΓΙΑ ΤΗ ΝΟΣΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΝΕΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ 19ου ΑΙ.

ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΔΥΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ Κ. ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ

Η παρουσίαση αυτή έχει σαν αντικειμενικό της σκοπό να τοποθετήσει τη νοσολογία, σαν απαιτητή και βασική παράμετρο, για κάθε κοινωνική έρευνα του παρελθόντος και ιδιαίτερα μάλιστα στην εκτίμηση της εξελικτικής πορείας της νεότητας.

Η νοσολογία σαν ζωτική παράμετρος κινείται και κινήθηκε μέσα σε ένα ευρύ πλαίσιο αλληλεπιδράσεων με όλους τους συνιστώντες παράγοντες της διαμόρφωσης και εξέλιξης των κοινωνιών, έτσι ώστε τα αποτελέσματα και συμπεράσματα που προκύπτουν, να έχουν ένα βάθος και μια έκταση μέσα στις χωροχρονικές εκτιμήσεις, οι οποίες και οδηγούν όχι μόνο σε διαφορετικές ερμηνείες ιστορικών φαινομένων, αλλά προβάλλουν συγχρόνως τις δυνατότητες για μελλοντολογικές εκτιμήσεις, που στην πρώτη όψη τους είναι συγκαλυμμένες.

Στην ιστορική έρευνα, η παράμετρος νοσολογία έχει αρχίσει να στοιχειοθετείται σαν βασικός παράγων ερμηνείας ορισμένων φαινομένων των κοινωνικών εξελίξεων ενός τόπου, καθώς επηρέαζε όχι μόνον αριθμητικώς τα δημογραφικά και οικονομικά δεδομένα, αλλά συγχρόνως τροποποιούσε τους βιολογικούς παράγοντες για τις κατοπινές διαμορφώσεις των κοινωνιών, σε στενά και ευρύτερα όρια.

Η σημερινή αντίληψη της πολλαπλότητας των παραμέτρων ενός φαινομένου και οι δυνατότητες που προσφέρει η τεχνολογική εξέλιξη στην αξιοποίησή τους, έχουν δημιουργήσει ορισμένες απαιτητές προϋποθέσεις αξιολογικής εκτίμησης μιας έρευνας. Οι προϋποθέσεις όμως της έρευνας του σήμερα δεν έχουν σημαντικές δυνατότητες επέκτασής τους σε εκτιμήσεις του παρελθόντος, όπου τα στοιχεία δεν είναι πλήρη για μια σημερινή θεώρηση της έρευνας.

Έτσι με αυτές τις θεωρήσεις για την αξία της ιστοριογραφικής διερεύνησης

Σελ. 91
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/92.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

του παράγοντα νοσολογία, σε σχέση με τη βασική κοινωνική παράμετρο της νεότητας, θα παρουσιάσουμε στοιχεία έρευνας αυτής της σχέσης στον 19ο αιώνα, μετά τη συγκρότηση του ανεξάρτητου ελληνικού κράτους.

Ο 19ος αιώνας στις ερευνητικές του προσπάθειες πάνω στη νοσολογία, πέρα από τις επιτυχίες του στην ανακάλυψη των αιτίων των λοιμωδών νοσημάτων και την τοποθέτηση της βάσης για την αντιμετώπισή τους, καθώς και την πρόληψή τους, στα πρώτα βήματα της ανοσοβιολογίας, κινήθηκε σημαντικά μέσα στο πλαίσιο της σχέσης νοσολογίας και τόπου.

Αυτή η ερευνητική προσπάθεια διερεύνησης των δυναμικών σχέσεων νόσων και περιβάλλοντος κάθε τόπου, που πλαισιώθηκε μέσα στον όρο "Ιατρική Γεωγραφία" ή "Ιατρική Τοπογραφία", θεμελιώθηκε με σημαντικές μελέτες τόσο για τον ευρωπαϊκό, όσο και για τον ελληνικό χώρο. Από το περιεχόμενο αυτών των ερευνών φαίνεται καθαρά ότι η περιβαλλοντολογία δεν είναι ανακάλυψη της εποχής μας.

Στην Ελλάδα είχαν ξεκινήσει ανάλογες έρευνες από τις αρχές του 19ου αιώνα με τις προσπάθειες της Ιονικής Ακαδημίας, αλλά και μετά με τις έρευνες των άγγλων στρατιωτικών γιατρών στα Επτάνησα, και των γιατρών του γαλλικού εκστρατευτικού σώματος και της επιστημονικής αποστολής των γάλλων, μέσα στην επανάσταση. Των τελευταίων πήραν και τη μορφή διδακτορικών διατριβών σε γαλλικά πανεπιστήμια. Οι έρευνες των άγγλων δημοσιεύτηκαν σε βιβλία.

Βασικές μελέτες για την ιατρική τοπογραφία του ελληνικού χώρου, με την ευρεία έννοιά του, ήταν του γιατρού Κ. Καρακάση για τη Δακία (1833) και του γιατρού A. Πασπάτη για την Κωνσταντινούπολη (1862).

Για τον ελλαδικό κρατικό χώρο του 19ου αιώνα, υπάρχουν δυο βασικές μελέτες ιατρικής τοπογραφίας, μέσα από τις οποίες θα αντλήσουμε τα αναξιοποίητα και αθησαύριστα νοσολογικά στοιχεία για την ελληνική νεότητα, για να σκιαγραφηθούν οι συνθήκες, σε μια βασική παράμετρο τους, μέσα από τις οποίες προσδιορίστηκε η βιολογική και ιστορική πορεία της.

Οι μελέτες αυτές αξιώθηκαν διεθνούς αναγνώρισης και καθώς ήσαν γραμμένες στη γαλλική γλώσσα τιμήθηκαν με διακρίσεις, χωρίς όμως να τύχουν ανάλογης προσοχής και οι συντάκτες της να αξιωθούν έστω και μνείας, στην ιστορία της ελληνικής ιατρικής.

Ο κύριος μελετητής της ιατρικής τοπογραφίας της Ελλάδας των πρώτων 50 χρόνων του ανεξάρτητου ελληνικού κράτους ήταν ο γιατρός Κλων Στέφανος (1854 - 1914), του οποίου η μελέτη "La Grèce", απετέλεσε το αντίστοιχο λήμμα του Dictionnaire Encyclopédique de Sciences Médicales, που κυκλοφόρησε, το 1884, σε ανάτυπο 217 πυκνοτυπωμένων σελίδων.1 Κλείνουν λοιπόν

1. Clon Stéphanos, La Grèce, au point de vue naturel, ethnologique, anthropologique,

Σελ. 92
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/93.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

φέτος τα 100 χρόνια από τη σημαντική αυτή έκδοση, για την οποία αξίζει να μεταφερθούν εδώ τα λίγα, αλλά ενδιαφέροντα, που έγραψε γι' αυτήν τη μελέτη ο διευθυντής της έκδοσης,

"Η ιατρική γεωγραφία της Ελλάδας, έπρεπε, για να το πούμε έτσι, να δημιουργηθεί. Αυτό το άρθρο έχει γραφτεί από τον κ. Κλώνο Στεφάνου, νέο έλληνα γιατρό, από τους πιο μορφωμένους και καταρτισμένους, με βάση στοιχεία και δεδομένα καινούρια, σε μεγάλη αναλογία και τα οποία δεν είχαν ως τώρα χρησιμοποιηθεί. Υπάρχει λοιπόν ένα ξεχωριστό ενδιαφέρον, το οποίο θα συγχωρήσει την έκταση του άρθρου. Ο διευθυντής της έκδοσης νοιώθει επιπλέον την ανάγκη να προσθέσει ότι για να περιορίσει την έκταση του άρθρου στις τωρινές του διαστάσεις, λυπήθηκε που ζήτησε από τον συγγραφέα να θυσιάσει ένα μέρος των στοιχείων του και του κειμένου του, τα οποία και θα πρέπει να ευχηθούμε, για χάρη της επιστήμης, να χρησιμοποιηθούν με κάποιο άλλον τρόπο".2

Στις μεταπτυχιακές σπουδές του στο Παρίσι, ο Κ. Στέφανος ασχολήθηκε με την ανθρωπολογία, της οποίας ήταν και ο ιδρυτής στην Ελλάδα, με την σύσταση του ανθρωπολογικού μουσείου, το 1886. Γι' αυτόν άλλωστε ιδρύθηκε και η έδρα της ανθρωπολογίας στην Ιατρική σχολή του Πανεπιστημίου το 1914, αλλά ο θάνατος του, την ίδια χρονιά, πρόλαβε την εκλογή του. Η ιατρική τοπογραφία του παραμένει μέχρι σήμερα γνωστή μόνο σε μερικούς "επαΐοντες", και όχι για το ιατρικό της μέρος και ο Κ. Στέφανος αξιολογήθηκε μόνο για τις αρχαιολογικές μελέτες του.3 Αλλά και όταν χρησιμοποιήθηκαν τα ιατρικά στοιχεία της μελέτης του, καμιά μνεία για τον συντάκτη τους.4 Η διαφορά της επιστημονικής ευσυνειδησίας του Κ. Στεφάνου φαίνεται από το γεγονός ότι για κάθε στοιχείο της μελέτης του υπάρχουν πλήρεις βιβλιογραφικές παραπομπές και ιδιαίτερη μνεία των επαρχιακών γιατρών που του έδωσαν πληροφορίες. Θα πρέπει να σημειωθεί ότι οι βιβλιογραφικές παραπομπές του στη σύνταξη των χωροχρονογραφικών πινάκων των επιδημιών του ελληνικού χώρου, αποτελούν την πρώτη ιστορική ιατρική βιβλιογραφία της Ελλάδας, και την πρώτη ελληνική ιατρική βιβλιογραφία για τις αναφορές στη

démographique et médical, Paris, G. Masson, 1884. Extrait du Dictionnaire Encyclopédique des sciences médicales.

2. ό.π., σ. 363, σημ. 1.

3. Για τον Κ. Στέφανο βλ. Λεύκωμα της Εκατονταετηρίδας της εν Αθήναις Αρχαιολογικής Εταιρείας, 1837 - 1937, σ. 47· A. Δρακάκης, "Δύο Συριανοί λόγιοι (Κλων Στέφανος - Περικλής Ζερλέντης)", Επετηρίς Εταιρείας Κυκλαδικών Μελετών, τ. 9, 1971-1973, σ. 74-80· A. Καραθανάσης, "Ένα τετράδιο του Κλώνος Στεφάνου με λαογραφικό υλικό". Ελληνικά, τ. 33, 1981, σ. 128-139.

4. Σύγκρινε το λήμμα Πανώλης στη Μεγάλη Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια, του A. Κούζη, με την χωρογραφία των επιδημιών της του C. Stéphanos, ό.π., σ. 506-511.

Σελ. 93
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/94.gif&w=600&h=393 1. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

ΕΙΚΟΝΕΣ

Σελ. 94
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/95.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

νοσολογία των πρώτων πενήντα χρόνων του ανεξάρτητου ελληνικού κράτους.

Η μελέτη καλύπτει τα τότε τμήματα του ελληνικού κράτους, εκτός από τη Θεσσαλία, αλλά περιλαμβάνει την ακόμη υπόδουλη στην Τουρκία Κρήτη.

Η δεύτερη μελέτη καλύπτει τη διερεύνηση της νοσηρότητας και θνησιμότητας της παιδικής ηλικίας, 5-10 ετών, στην Αθήνα και για τη χρονική περίοδο 1888-1897. Συγγραφέας της ήταν ο υφηγητής της παιδιατρικής και διευθυντής της πανεπιστημιακής κλινικής για ένα διάστημα Αλ. Παπαπαναγιώτου. Η μελέτη του με τον τίτλο "De la Morbidité et la Mortalité des Enfants à Athènes" (1899),5 τιμήθηκε με το αργυρό μετάλλιο της Ιατρικής Ακαδημίας του Παρισιού, το 1900. Την ίδια τύχη είχε και η μελέτη αυτή, που παραμένει άγνωστη και αθησαύριστη από την ελληνική ιστορική ιστοριογραφία. Οι στατιστικές αναλύσεις του είναι σημαντικές για τη μελέτη της παιδικής νοσολογίας στο τέλος του 19ου αιώνα.

Οι επιλογές μας από τα δημογραφικά και νοσολογικά στοιχεία της μελέτης του Κ. Στεφάνου για τις ηλικίες μέχρι 20 ετών, παρουσίασαν ορισμένες δυσκολίες και προβληματισμούς, από τους διάφορους διαχωρισμούς και ηλικιακά όρια των στατιστικών πινάκων του. Τα παραθέτουμε όπως αναγράφονται στο βιβλίο του.

Η σύνθεση και η εξελικτική πορεία του πληθυσμού της Ελλάδας τον 19ο αιώνα φαίνεται στην παραστατική απεικόνισή του στις διαδοχικές απογραφές (Χουλιαράκης: 1973),6 σε εκατομμύρια ατόμων.

5. A. Papapanagiotou, De la morbidité et la mortalité des enfants à Athènes (causes - fréquence des maladies) et des moyens de la restreindre, Athènes, Hestia, 1899.

6. M. Χουλιαράκης, Γεωγραφική, Διοικητική και Πληθυσμιακή Εξέλιξις της Ελλάδος, 1821-1971, τ. A', μέρος I, σ. XIX, E.K.K.E., Αθήναι 1973.

Σελ. 95
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/96.gif&w=600&h=915 1. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

ΕΙΚΟΝΑ

Σελ. 96
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/97.gif&w=600&h=915 1. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

ΕΙΚΟΝΑ

Σελ. 97
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/98.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

Δείγμα της συγκέντρωσης των στοιχείων από τον Κ. Στέφανο, κατά διαμερίσματα και επαρχίες της ελληνικής επικράτειας, και τα οποία απεικονίζουν τη διακίνηση του πληθυσμού, στις ομάδες ηλικιών, και αφορούν τη γεννητικότητα, τους γάμους και τη θνησιμότητα, σε μέσες τιμές διαφόρων χρονικών περιόδων, από το 1864 έως το 1879, αποτελεί ο πίνακας V της μελέτης του.7

Η κατανομή των ομάδων ηλικιών της νεότητας σε μέσες αναλογίες επί 1000 κατοίκων, στις απογραφές 1870 και 1879, καθώς και η γεννητικότητα του πληθυσμού επί 1000 κατοίκων και επί 1000 γυναικών της ηλικίας 15 - 50 ετών, αλλά σε μέσες τιμές της περιόδου 1868 έως 1878, φαίνονται στον Πίνακα Ι.

ΠΙΝΑΚΑΣ I

Πληθυσμιακή κατανομή των ομάδων ηλικιών της νεότητας

Μέση τιμή των απογραφών 1870 και 1879

Αναλογίες σε 1000 κατοίκους

Απογραφές έτος πληθυσμός

Ομάδες

0 - 5 5 - 10

0/00 0/00

ηλικιών 10 - 15

0/00

Γεννητικότητα

(1868 - 1878)

15 - 20 επί 1000 επί 1000 °/00 κατοίκων γυναικών 15 - 50 ετών

1870 1879

1.437.026 1.653.767

147,7 129,7

109,6

97 27,6

124

Ο προβληματισμός για τη δυνατότητα σύγκρισης των δύο αυτών παραμέτρων είναι φανερός.

Ένας άλλος προβληματισμός είναι ότι από τις μέσες αυτές τιμές των ομάδων ηλικιών της νεότητας, αλλά και των υπολοίπων ομάδων του πληθυσμού, τις οποίες όμως κατανέμει ανά δεκαετίες, δεν είναι δυνατόν να σχηματισθεί η πυραμίδα του πληθυσμού και να συγκριθεί με αυτές που υπάρχουν, όπως του Γ. Παπαευαγγέλου (1980) για επόμενες απογραφές, του 1896, για τον 19ο αιώνα, αλλά και αυτές του 20ού αιώνα.8

Η σύγκριση και η διερεύνηση των αιτίων της διαφοροποίησης της σύνθεσης των ομάδων ηλικιών της νεότητας σε όλες τις παραμέτρους που την επηρεάζουν -βασική ή νοσολογία της-, μπορεί να προσδιορίσουν τα πλαίσια

7. C. Stéphanos, ό.π, σ. 474 - 477. (Βλ. εδώ G. 96, 97.)

8. Γ. Παπαευαγγέλου, Στοιχεία Περιγραφικής και συμπερασματικής βιοστατιστικής, Αθήναι 1980, σ. 30 - 33.

Σελ. 98
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/99.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

των πληθυσμιακών συνθέσεων και να διαφοροποιήσουν τα αίτια των γεννητικών χασμάτων που παρουσιάζονται στις πυραμίδες κατανομής του πληθυσμού στις διάφορες απογραφές. Έτσι ο προβληματισμός αυτός οδηγεί στην ανάγκη έρευνας και ανακατάταξης των πληθυσμιακών στοιχείων, και στην "προτύπωση" των διαφόρων δεικτών και ιδιαίτερα της νεότητας, για τη μελέτη της εξέλιξής της τον 19ο αλλά και τον 20ό αιώνα.

Οι σχέσεις της γεννητικότητας του πληθυσμού, της νοσολογίας και της θνησιμότητας των ομάδων ηλικιών της νεότητας, και οι αλληλεπιδράσεις μεταξύ τους, είναι ένας προβληματισμός, τον οποίο τοποθετούν τα στοιχεία της μελέτης του Κ. Στεφάνου, για μια πιο συστηματική διερεύνηση.

Στον Πίνακα Π, φαίνονται οι μέσες τιμές θνησιμότητας των ομάδων ηλικιών της νεότητας στη χρονική περίοδο 1868-1878, σε σχέση με τη γενική θνησιμότητα του πληθυσμού, ο δείκτης θνησιμότητας της βρεφικής ηλικίας (Dîme Mortuaire, όπως την αποκαλεί ο Κ. Στέφανος), και η σχέση θανάτων και γεννήσεων.9

ΠΙΝΑΚΑΣ ΙΙ

Μέσες τιμές θνησιμότητας 1868-1878 των ομάδων ηλικιών της νεότητας

Γενική θνησιμότητα πληθυσμού Δείκτης θνησιμότητας βρεφικής ηλικίαςΟμάδες ηλικιών Γεννήσεις  επί 100 θανάτων

0-5 5-10 10-15 15-20  0-6 μηνών 7-12 μηνών

‰ επί 1000 επί 1000 ‰ ‰ ‰ ‰

γεννήσεων επιζώντων

20,7 72 70,3 49,7 11,1 7,6 7,5 136,5

Αν ερευνηθούν και προτυπωθούν οι δείκτες θνησιμότητας των ομάδων ηλικιών της νεότητας, μπορούν να προσδιορισθούν οι επιπτώσεις της πάνω στη βιολογική διακίνηση του πληθυσμού και στο προσδόκιμο της επιβίωσής του.

Ένα ενδιαφέρον σημείο των παρατηρήσεων του Κ. Στεφάνου είναι η σύγκριση του δείκτη θνησιμότητας της ηλικίας 0-5 ετών, τον οποίο υπολογίζει σε 114‰, και σημειώνει ότι αυτός ήταν στην προτελευταία σειρά πριν από τη Νορβηγία, που είχε δείκτη 104 στα ‰. Υψηλότεροι ήσαν οι δείκτες της Δανίας (135), της Σουηδίας (137) και πολύ υψηλός ο δείκτης θνησιμότητας της Ιταλίας, που έφθανε στο ποσοστό 223. Βέβαια υπάρχει το πρόβλημα της ακριβούς καταγραφής των θανάτων. (Ο Κ. Στέφανος παραπέμπει στη μελέτη

9. Από τον πίνακα V του C. Stéphanos, ό.π , σ. 477.

Σελ. 99
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/100.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

του Bertillon, Rapport sur la mortalité des nouveaux nés, Paris 1878, σ. 25.) Σαν αίτια του χαμηλού ελληνικού δείκτη δέχεται την ηπιότητα του κλίματος, την αραιοκατοίκηση του χώρου και την σπανιότητα προδιαθεσικών παραγόντων για συγγενή και άλλα νοσήματα της πρώτης ηλικίας, όπως η σύφιλη, ο αλκοολισμός και η φυματίωση.10

Αναλύοντας τη θνησιμότητα της βρεφικής και νηπιακής ηλικίας αναφέρεται στα αίτια και τις διαφοροποιήσεις τους στα διάφορα διαμερίσματα της χώρας. Στην ομάδα των 0-6 μηνών σημειώνει επικρατούντα ως αίτια τις λοιμώξεις και νοσήματα του αναπνευστικού συστήματος, για τις ορεινές περιοχές, και για τις πεδινές τις παθήσεις του γαστρεντερικού. Η ελονοσία ήταν αίτιο χαμηλότερης συχνότητας. Για την νηπιακή ηλικία σημειώνει σαν σημαντικότερα αίτια της θνησιμότητας, τα λοιμώδη νοσήματα και ιδιαίτερα την διφθερίτιδα. Για την ηλικία 5-15 ετών σημειώνει ότι η κατανομή της θνησιμότητας ήταν υψηλότερη στις ελώδεις περιοχές της χώρας, και δίνει χαρακτηριστικούς αριθμούς.11

Στον Πίνακα III καταγράφονται οι αναλογίες αρρένων, θηλέων, στη θνησιμότητα των ομάδων ηλικιών της νεότητας, με μέσες τιμές των ετών 1868-1878. Για σύγκριση παραθέτουμε στοιχεία από την ομάδα 20-30 ετών.12

ΠΙΝΑΚΑΣ III

Θνησιμότητα των ομάδων ηλικιών της νεότητας (Μέσος όρος στοιχείων των απογραφών 1868 - 1878)

Ομάδες

Άρρενες

Θήλεις Σύνολο

Σχέση θανάτων

ηλικιών

άρρενος προς

θήλυ

0 - 5

50,3

49

49,7

101

6 - 10

11,2

10,8

11,1

103

11 - 15

6,7

7,4

7,6

90,8

16 - 20

8,1

7

7,5

116

για σύγκριση

21 - 30

9,8

8,5

9,9

115

Μέση γενική θνησιμότητα

Ελλάδα

20,7 Σουηδία

20,5

Νορβηγία

18,4 Δανία

21,6

10. C. Stéphanos, ό.π., σ. 469.

11. ό.π., σ. 470-471.

12. ό.π., πίνακας V, σ. 476-477.

Σελ. 100
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/101.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

Όπως φαίνεται στον πίνακα, η μέση γενική θνησιμότητα της Ελλάδας την εποχή εκείνη (20,7‰), ήταν από τις χαμηλότερες στην Ευρώπη.13

Έτσι θα πρέπει να γίνουν ορισμένες διαφοροποιήσεις στις αντιλήψεις για τη σχέση Ελλάδα - Ευρώπη, την εποχή εκείνη, όπως τις προβάλλει η πραγματικότητα των αριθμών.

Η εποχιακή κατανομή των γεννήσεων και θανάτων αποτελεί αντικείμενο έρευνας του Κ. Στεφάνου, αλλά δεν θα αναφερθούμε σ' αυτό το σημείο, παρά συνοπτικά, σημειώνοντας μόνο ότι, κατά σειρά συχνότητας των θανάτων αναφέρεται πρώτο το φθινόπωρο, μετά, στις ίδιες αναλογίες, ο χειμώνας και το καλοκαίρι, με τελευταία την άνοιξη, Η σημασία της έρευνας στις διαφορές των διαφόρων διαμερισμάτων της χώρας, με διαφορετικές κλιματολογικές συνθήκες, είναι φανερή.

Δείγμα για τη μέθοδο έρευνας του Κ. Στεφάνου σχετικά με την εποχιακή κατανομή των νοσημάτων, είναι ο παρακάτω πίνακας που αναφέρεται στις διάφορες επιδημίες της διφθερίτιδας, σε πόλεις της χώρας, μαζί με βιβλιογραφικές παραπομπές. Τον παραθέτουμε όπως είναι στο κείμενό του.14

LA DIPHTHÉRIE PAR MOIS ET SAISONS DANS QUELQUES VILLES DE LA GRÈCE

(Résultats bruts.)

ΠΙΝΑΚΑΣ

Ο Κ. Στέφανος, όπως αναφέραμε, παραθέτει για κάθε νόσημα τη χωροχρονογραφία του, βασισμένη στα στοιχεία τα οποία είχε στη διάθεσή του για κάθε διαμέρισμα της χώρας, μαζί με αναφορές από τις οποίες μπορεί να προσδιορισθεί η νοσηρότητα και η θνητότητα της νόσου. Θα κάνω μόνο σύντομες

13. ό.π., σ. 457.

14. ό.π., σ. 524.

Σελ. 101
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/102.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

αναφορές δίνοντας ένα γενικό περίγραμμα, για να τονίσω τις δυνατότητες για παραπέρα έρευνα, που μπορεί να ξεκινήσει από τα στοιχεία αυτά.

Για την ελονοσία δεν δίνει αρκετά στοιχεία, ως προς τη θνησιμότητά της στις ομάδες ηλικιών της νεότητας, παραθέτει όμως πληθώρα άλλων πληροφοριών καθώς και έναν ενδιαφέροντα πίνακα των λιμνών και των ελών της χώρας.15

Στην εκτεταμένη χωροχρονογραφία των επιδημιών του τυφοειδούς πυρετού, από το 1849 μέχρι το 1881, αναφέρει αριθμητικά στοιχεία για την επιδημία στην Αθήνα το καλοκαίρι του 1881, όπου τα κρούσματα ήσαν 5.000 σε πληθυσμό 70.000, δηλαδή ποσοστό νοσηρότητας 7%. Οι θάνατοι ήσαν 233, δηλαδή θνητότητα της νόσου 5,8%, από το οποίο το 45% αφορούσε τις ηλικίες μέχρι 20 ετών.16

Η ευλογιά τον απασχόλησε ιδιαίτερα, σε μια εκτεταμένη χωροχρονική παράθεση στοιχείων,17 επιλογή των οποίων παρουσιάζεται στον Πίνακα IV.

ΠΙΝΑΚΑΣ ΙV

Χωροχρονογραφικά στοιχεία για σημαντικές επιδημίες Ευλογιάς

Νοσηρότητα - Θνητότητα

ηλικίες 0 - 20

πληθυσμός 

περιπτ.

νοσηρότητα 

θάνατοι

θνητότητα 

περιπτ. θάνατοι θνητότητα

έτος

τόπος

 

νόσου

 

 

 

νόσου  

%

%

%

1852

Κέρκυρα

70885

4053

5,7

704

17,4

; ; 26

1873

Πάτρα

465001

1105

2,4

484

39,3

789 334 42,6

1873 -

1874

Αθήνα

481002

427

0,9

154

36

1880 -

Κέρκυρα

1881

(πόλη)

18000

500

2,8

;

21,7

1882 -

1883

Αθήνα

686003

1390

2

428

30,8

ι. Απογραφή 1870. Πληθυμός Επαρχίας Πατρών

2. Απογραφή 1870.

3. Απογραφή 1879.

Η νοσηρότητα κυμάνθηκε στα όρια 1 έως 5,7%, και η γενική θνητότητα της νόσου από 17,4 έως 39,3%. Στις δύο περιπτώσεις όπου υπάρχουν αναφορές

15. ό.π., σ. 494.

16. ό.π., σ. 503 - 504.

17. ό.π., σ. 514 - 518.

Σελ. 102
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/103.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

στη νεότητα, είχαμε θνητότητα 26 και 42,3%, και μάλιστα σε αυτήν της Πάτρας το 72% των θανάτων αφορούσε τις ηλικίες 0 - 20 ετών,

Στην Αθήνα το 1873 η επιδημία πρόσβαλε ιδιαίτερα τις εργατικές συνοικίες. Αναφέρονται επίσης διαφορές στη θνητότητα της επιδημίας, ανάλογα με τον εμβολιασμό ή μη του πληθυσμού, όπως στην Αθήνα το 1873-4, όπου η αντίστοιχη θνητότητα ήταν 20,9 και 51,4%. Στην επιδημία του 1882-3 η θνητότητα των μη εμβολιασθέντων ήταν 40%.

Για τις επιδημίες της οστρακιάς, ιλαράς, ερυθράς, παραθέτει αρκετά στοιχεία, τα οποία όμως δεν μπορούν να αποδοθούν στατιστικώς. Για τις επιδημίες της διφθερίτιδας υπάρχουν πολλές αναφορές στο χωροχρονογραφικό του πίνακα,18 με ιδιαίτερη υψηλή θνητότητα στην επαρχία, όπου έφθανε μέχρι και 90%.

Για τη φυματίωση σημειώνει γενική θνησιμότητα 2,9 σε 1.000 κατοίκους και κάνει γενικές παρατηρήσεις για την παιδική και νεανική ηλικία, ιδιαίτερα για το πρόβλημα της χοιράδωσης.18

Για την επιδημική μηνιγγίτιδα υπάρχουν πολλά στοιχεία από τις διάφορες περιοχές της χώρας,20 από τα οποία κάναμε μια συγκεντρωτική επιλογή στον Πίνακα V. Σημειώνουμε την υψηλή θνητότητα της νόσου.

ΠΙΝΑΚΑΣ V

Θνητότητα επιδημικής μηνιγγίτιδας (Επιλογή από τα στοιχεία του Κ. Στεφάνου)

έτος

τόπος

αρ. περιπτώσεων

αρ. θανάτων

θνητότητα %

1868

9

574

388

68

πόλεις

1879 -

6

1881

πόλεις

,

;

52,7

Σχετικά με τη θνησιμότητα από οξείες λοιμώξεις του αναπνευστικού συστήματος της νηπιακής ηλικίας (0-5 ετών), ο Κ. Στέφανος σημειώνει για την Αθήνα, το 1878-1884, συχνότητα 23 θανάτων στα 1.000 παιδιά, από τους οποίους το 67% αφορούσε το πρώτο έτος της ζωής.21

Ενδιαφέρον παρουσιάζει ο πίνακας κατανομής κατά ομάδες ηλικιών, των πασχόντων από λέπρα, στην Κρήτη, το 1881.22

18. ό.π., σ. 522 - 524.

19. ό.π., σ. 536 - 537.

20. ό.π., σ. 524 - 527.

21. ό.π., σ. 543.

22. ό.π., σ. 534.

Σελ. 103
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/104.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

ΠΙΝΑΚΑΣ VI

Κατανομή των περιπτώσεων λέπρας στην Κρήτη (1881) στις ομάδες ηλικιών

ομάδες

αριθ.

άνδρες

γυναίκες

%

ηλικιών

περιπτ.

0 - 5

3

3

-

1,5

6 - 10

13

11

2

6,6

11 - 15

68

41

27

34,5

σύνολο

Ο - 20

84

55

59

42,6

21 - 60

113

72

41

57,4

σύνολο

197

127

7ο

100

Από τον Πίνακα VI φαίνεται ότι τη μεγαλύτερη συχνότητα παρουσίαζε η ηλικία 10- 0 ετών, και το σύνολο του ποσοστού στις ομάδες της νεότητας έφθανε το ποσοστό του 42,6%.

Ο Κ. Στέφανος σημειώνει ανάλογο φαινόμενο σε στατιστική της Νορβηγίας, ενώ από στατιστική της Γρανάδας στην Ισπανία λέει ότι δεν μπορεί να προκύψει συμπέρασμα λόγω ελλιπών στοιχείων.

Η μελέτη του Παπαπαναγιώτου είναι ειδική για τη νοσηρότητα και θνησιμότητα της παιδικής ηλικίας στην Αθήνα και για τη δεκαετία 1888-1897. Είναι συγκροτημένη με βάση αναλυτικούς πίνακες για κάθε νόσημα και τους θανάτους απ' αυτό, σε λεπτομερείς ηλικιακές υποδιαιρέσεις, κατά μήνα για τη βρεφική ηλικία και κατά έτος για τις υπόλοιπες μέχρι 10 ετών, όπως φαίνεται στο συγκεντρωτικό πίνακα του βιβλίου του. (Βλ. εδώ σ. 105.)

Και ο Παπαπαναγιώτου, μέσα στις αντιλήψεις του 19ου αιώνα, εξετάζει τις κλιματολογικές συνθήκες της Αθήνας και τις διακυμάνσεις τους, παραθέτοντας πλήρη στοιχεία για τη δεκαετία που ερεύνησε την παιδική νοσολογία, και αποτελεί υπόδειγμα μελέτης των σχέσεων νοσολογίας και περιβάλλοντος.

Η εποχιακή κατανομή της θνησιμότητας της δεκαετίας, φαίνεται στο συγκεντρωτικό Πίνακα VII, που συγκροτήσαμε από αναλυτικούς για κάθε μήνα και κάθε χρόνο, σε σειρά συχνότητας, για το σύνολο των 13.753 θανάτων της παιδικής ηλικίας.23

23. A. Papapanagiotou, ό.π., σ. 31 - 32.

Σελ. 104
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/105.gif&w=600&h=393 1. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

ΕΙΚΟΝΑ

Σελ. 105
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/106.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

ΠΙΝΑΚΑΣ VII

Εποχιακή κατανομή θανάτων της παιδικής ηλικίας (0 - 10) στην Αθήνα στη δεκαετία 1888 - 1897

εποχή

αρ. θανάτων

%

Καλοκαίρι

4023

29,2

Χειμώνας

3754

27,3

Άνοιξη

3120

22,7

Φθινόπωρο

2856

20,8

σύνολο

13758

100

Από τις γενικές αναφορές του Κ. Στεφάνου για την Αττική, τα χρόνια 1864 έως 1878, φαίνεται να υπάρχει η αυτή σειρά εποχιακής κατανομής των γενικών θανάτων, χωρίς αριθμητικές εκτιμήσεις.24

Στον Πίνακα VIII, παρουσιάζεται η σχέση της παιδικής θνησιμότητας προς τη γενική, 48,1%, καθώς και οι αναλογικές σχέσεις της βρεφικής ηλικίας προς το σύνολο των θανάτων του πληθυσμού (32%) και προς τους θανάτους της παιδικής ηλικίας (66,4%), ποσοστό που τοποθετεί ανάγκη διερεύνησης όλων των υγειονομικών παραγόντων καθώς και των κοινωνικών συνθηκών που επικρατούσαν στην Αθήνα την εποχή εκείνη.

ΠΙΝΑΚΑΣ VIII

Αναλογικές σχέσεις των θανάτων της βρεφικής και της νηπιακής - παιδικής ηλικίας μεταξύ τους και με το συνολικό αριθμό θανάτων στην Αθήνα 1888 - 1897.

αναλογία φύλων

σύνολο

αρ. θανάτ.

αρ. θαν. %

ο/ /ο

αρ. θαν. %

%

Θανάτων

ηλικίας

Ο/ /Ο

0 - 1 συνολ.

θανατ.

1 - 10 συνολ.

θανατ.

πληθυσμού

0 - 10

θανατ.

παιδ.

θανατ.

παιδ.

ηλικ.

ηλικ.

28569

13753

48,1

9133 32

66,4

4620 16,1

33,6

. αγόρια

7021

51

:κορίτσια

6732

49

Οι αντίστοιχες αναλογίες της ηλικίας 1 - 10 ήσαν 16,1% και 33,6%. Η σχέση άρρενος θήλεος ήταν 51:49, και σημειώνουμε ότι, μπορεί να διερευνηθεί πλήρως για κάθε νόσημα από τους πίνακες του Παπαπαναγιώτου.

24. C. Stéphanos, ό.π., σ. 457 - 468

Σελ. 106
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/107.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

Ο Πίνακας ΙΧ, παρουσιάζει την παιδική θνησιμότητα και σε άλλες πόλεις της Ελλάδας την εποχή εκείνη,25 και δίνει αφορμή για ενδιαφέρουσες παρατηρήσεις.

ΠΙΝΑΚΑΣ IX

Θνησιμότητα της παιδικής ηλικίας (0 - 10) σε διάφορες πόλεις τη δεκαετία 1888-1897

πόλη αρ. κατοίκων θνησιμότητα

%

Αθήνα 122053 48,1

Βόλος 16788 43

Τρίπολη 10465 41

Ζάκυνθος 14906 34

Κέρκυρα 18581 33,5

Όσο και αν φαίνεται παράξενη η υπεροχή της παιδικής θνησιμότητας στην Αθήνα, αυτή είναι η αλήθεια των αριθμών. Βεβαίως και εδώ υπάρχει το πρόβλημα της ακριβούς καταγραφής των θανάτων. Στα Ιόνια όμως ήταν συστηματική από παλιά παράδοση.

O Παπαπαναγιώτου την αποδίδει στα ανεπαρκή υγειονομικά μέτρα, και στις συνθήκες που επικρατούσαν στο Βρεφοκομείο.26 Νομίζουμε ότι συνυπάρχουν σαν αίτια η πληθυσμιακή συγκέντρωση, όπως και η καταφυγή στην Αθήνα μεγάλου αριθμού προσφύγων, με αποτέλεσμα τη δημιουργία συνοικισμών με χαμηλή υγειονομική κατάσταση, πρόβλημα άλλωστε που το θέτει ο ίδιος σε άλλα σημεία της μελέτης του. Ο Ν. Μακκάς αποδίδει και αυτός την αύξηση της νοσηρότητας και θνητότητας της διφθερίτιδας στην Αθήνα, το 1867 έως το 1869, στην άφιξη 10.000 Κρητών προσφύγων, μετά την επανάσταση του 1866.27

Η θνησιμότητα της νεογνικής, βρεφικής, νηπιακής και της συνολικής παιδικής ηλικίας, φαίνεται στον Πίνακα X.

25. A. Papapanagiotou, ό.π., σ. 25.

26. ό.π., σ.25 - 31.

27. Ν. Μακκάς, "Αιτιολογικαί μελέται περί των εν Ελλάδι επιδημιών της διφθερίτιδος". Γαληνός, τ. 7, 1882, σ. 101.

Σελ. 107
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/108.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

ΠΙΝΑΚΑΣ Χ

Θνησιμότητα στις υποδιαιρέσεις της παιδικής ηλικίας Αθήνα 1888 - 1897

ηλικίες αρ. θανάτων

% αρ. θανάτων % %

0 - 7 ημέρες 987 • 7 - 15 " 717 15 - 30 " 869

7,2 5,2 6,3

Νεογνική Ίος μήνας 2573

18,7

Βρεφική 2 - 12ος μήνας 6560

47,7

1ο έτος

2ο "

3ο " 4ο "

9133 66,4

2106 15,3 721 5,8 482 3,5

5ο "

398 2,9

Νηπιακή

1 - 5

3707 27

Παιδική 5 - 10

913 6,6

σύνολο 1 - 10

13753 100

Η υψηλή βρεφική θνησιμότητα, που κάλυψε το 66,4% του συνόλου των θανάτων της παιδικής, ηλικίας, θα πρέπει να αιτιολογηθεί από τους παράγοντες που αναφέραμε προηγουμένως και τοποθετεί την ανάγκη έρευνας γι' αυτούς, Η θνησιμότητα στα συστηματικά νοσήματα και τις ειδικές κατηγορίες νοσημάτων, φαίνεται στον Πίνακα ΧΙ, και σε σειρά συχνότητας, όπου την πρώτη θέση κατέχουν τα νοσήματα θρέψης και ακολουθούν του αναπνευστικού και τα λοιμώδη.28

28. A. Papapanagiotou, ό.π., σ. 37.

Σελ. 108
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/109.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

ΠΙΝΑΚΑΣ ΧΙ

Θνησιμότητα κατά συστήματα και ειδικές κατηγορίες νοσημάτων στην Αθήνα και σύγκριση με ξένες στατιστικές

Νοσήματα

Αθήνα (1888 - 1897)

Γερμανία (Βερολίνο)

Αμερική

Στατιστική

E. Coni

αρ. θανάτων

%

%

%

Θρέψης

4453

32,4

50

23,5

Αναπνευστικού

3110

22,6

25

18,3

Λοιμώδη

2940

21,4

7,5

14,7

Νευρικού (μηνιγγίτις - τέτανος)

1265

9,2

7,5

30

Διάφορα

1985

14,4

10

13,5

Από την παράθεση των ξένων στατιστικών που χρησιμοποίησε ο Παπαπαναγιώτου, θα σημειώσουμε την υπεροχή σε συχνότητα των νοσημάτων θρέψης στη στατιστική του Βερολίνου, η οποία καλύπτει το 50% της γενικής παιδικής θνησιμότητας, καθώς και την υψηλή συχνότητα στην Αμερικάνικη στατιστική των νοσημάτων του νευρικού συστήματος, 30%, η οποία είχε αποδοθεί στη μεγάλη συχνότητα τετάνου των νεογνών.29

Στη στατιστική του Παπαπαναγιώτου αναφέρονται 96 περιπτώσεις τετάνου σε παιδιά μέχρι 2 ετών και σε αναλογία 0,8% του συνόλου των θανάτων της ηλικίας αυτής, Στα νοσήματα του νευρικού συστήματος περιλαμβάνει την οξεία και φυματιώδη μηνιγγίτιδα, και τους "σπασμούς" που τους χαρακτηρίζει με τον όρο "εκλαμψία".

Ο Παπαπαναγιώτου συνδέει την υψηλή θνησιμότητα των νοσημάτων θρέψης με την τεχνητή διατροφή, που αναγκαστικά χρησιμοποιούσαν στο Βρεφοκομείο, όπου και οι άλλοι παράγοντες διαβίωσης των βρεφών δεν ήταν ιδανικοί. Οι θάνατοι σ' αυτό από νοσήματα θρέψης έφθαναν το 57% του συνόλου των θανάτων απ' αυτά.

Ανάλογες παρατηρήσεις κάνει για τη διατροφή των βρεφών στις οικονομικά αδύνατες τάξεις του πληθυσμού και αναφέρει ότι στην Παιδιατρική Κλινική του Πανεπιστημίου, στην οποία ήταν διευθυντής ένα διάστημα, η αθρεψία ήταν το επικρατούν νόσημα.30

Σημειώνουμε ότι, όπως προκύπτει από το σχετικό πίνακα του Παπαπαναγιώτου, το 85,8% των θανάτων από αθρεψία, συνέβησαν τον πρώτο χρόνο

29. ό.π., σ. 38.

30. ό.π., σ.48 - 50.

Σελ. 109
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/110.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

της ζωής. Αναφέρεται επίσης ότι τα τρεφόμενα με μητρικό γάλα βρέφη, σπανίως παρουσίαζαν βαριές μορφές παθήσεων του γαστρεντερικου συστήματος και θανατηφόρα κατάληξη,

Με τα παραπάνω τοποθετείται ο προβληματισμός έρευνας για τα νοσηλευτικά ιδρύματα της παιδικής ηλικίας στην Αθήνα, όπως επίσης και των ορφανοτροφείων.

Ο Παπαπαναγιώτου αναλύει λεπτομερώς τα στοιχεία για κάθε νόσημα της παιδικής ηλικίας και δίνει Πίνακα της θνησιμότητάς τους σε σειρά συχνότητας31 (βλ. Πίνακα ΧII),

ΠΙΝΑΚΑΣ ΧΙΙ

Αίτια θανάτων κατά σειρά συχνότητας της παιδικής ηλικίας στην Αθήνα στη δεκαετία 1888-1897

αίτια % των θανάτων

της ηλικίας αυτής

Εντερίτις 17

Αθρεψία 14

Βρογχοπνευμονία - Πνευμονία 16

Μηνιγγίτις 7,2

Οξεία 3,6

Φυματιώδης 3,6

Συγγενή νοσήματα 6,9

Διφθερίτις 5,6

Ελονοσία 4,9

Ιλαρά 3,8

Τύφος 2,6

Φυματίωση 2,5

Διάφορα νοσήματα 19,7

Σε μια διαφορετική κατάταξη των λοιμωδών νοσημάτων της παιδικής ηλικίας, βασισμένη στα στατιστικά στοιχεία του Παπαπαναγιώτου, προκύπτει, ο Πίνακας ΧΙII, όπου η διφθερίτιδα κατέχει την πρώτη θέση σε θνησιμότητα, όπως αναφέρει και ο Ν. Μακκάς για προηγούμενες χρονικές περιόδους,32 με ακόλουθη την ιλαρά.

31. ό.π.,σ.33.

32. Ν. Μακκάς, ό.π.

Σελ. 110
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Πρακτικά του Διεθνούς Συμποσίου Ιστορικότητα της παιδικής ηλικίας και της νεότητας
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 91
    1. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

    ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΙ

    ΓΙΑ ΤΗ ΝΟΣΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΝΕΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ 19ου ΑΙ.

    ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΔΥΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ

    ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ Κ. ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ

    Η παρουσίαση αυτή έχει σαν αντικειμενικό της σκοπό να τοποθετήσει τη νοσολογία, σαν απαιτητή και βασική παράμετρο, για κάθε κοινωνική έρευνα του παρελθόντος και ιδιαίτερα μάλιστα στην εκτίμηση της εξελικτικής πορείας της νεότητας.

    Η νοσολογία σαν ζωτική παράμετρος κινείται και κινήθηκε μέσα σε ένα ευρύ πλαίσιο αλληλεπιδράσεων με όλους τους συνιστώντες παράγοντες της διαμόρφωσης και εξέλιξης των κοινωνιών, έτσι ώστε τα αποτελέσματα και συμπεράσματα που προκύπτουν, να έχουν ένα βάθος και μια έκταση μέσα στις χωροχρονικές εκτιμήσεις, οι οποίες και οδηγούν όχι μόνο σε διαφορετικές ερμηνείες ιστορικών φαινομένων, αλλά προβάλλουν συγχρόνως τις δυνατότητες για μελλοντολογικές εκτιμήσεις, που στην πρώτη όψη τους είναι συγκαλυμμένες.

    Στην ιστορική έρευνα, η παράμετρος νοσολογία έχει αρχίσει να στοιχειοθετείται σαν βασικός παράγων ερμηνείας ορισμένων φαινομένων των κοινωνικών εξελίξεων ενός τόπου, καθώς επηρέαζε όχι μόνον αριθμητικώς τα δημογραφικά και οικονομικά δεδομένα, αλλά συγχρόνως τροποποιούσε τους βιολογικούς παράγοντες για τις κατοπινές διαμορφώσεις των κοινωνιών, σε στενά και ευρύτερα όρια.

    Η σημερινή αντίληψη της πολλαπλότητας των παραμέτρων ενός φαινομένου και οι δυνατότητες που προσφέρει η τεχνολογική εξέλιξη στην αξιοποίησή τους, έχουν δημιουργήσει ορισμένες απαιτητές προϋποθέσεις αξιολογικής εκτίμησης μιας έρευνας. Οι προϋποθέσεις όμως της έρευνας του σήμερα δεν έχουν σημαντικές δυνατότητες επέκτασής τους σε εκτιμήσεις του παρελθόντος, όπου τα στοιχεία δεν είναι πλήρη για μια σημερινή θεώρηση της έρευνας.

    Έτσι με αυτές τις θεωρήσεις για την αξία της ιστοριογραφικής διερεύνησης