Συγγραφέας:Διεθνές Συμπόσιο
 
Τίτλος:Πρακτικά του Διεθνούς Συμποσίου Ιστορικότητα της παιδικής ηλικίας και της νεότητας
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:1
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Συντελεστές:Εταιρεία Μελέτης Νέου Ελληνισμού
 
Έτος έκδοσης:1986
 
Σελίδες:725
 
Αριθμός τόμων:2 τόμοι
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Βιβλιογραφία
 
Διεθνή Συμπόσια
 
Κοινωνική ενσωμάτωση
 
Μαθητεία και εργασία
 
Νεανικά έντυπα
 
Νεανικές οργανώσεις
 
Νοοτροπίες και συμπεριφορές
 
Παιδεία-Εκπαίδευση
 
Τοπική κάλυψη:Ευρώπη
 
Χρονική κάλυψη:Μεσαίωνας-20ός αιώνας
 
Περίληψη:Το βιβλίο αυτό περιέχει τα πρακτικά του πρώτου επιστημονικού συμποσίου που διοργάνωσε η επιτροπή του ΙΑΕΝ σε συνεργασία με την Εταιρεία Μελέτης Νέου Ελληνισμού. Το συμπόσιο, με θέμα «Ιστορικότητα της παιδικής ηλικίας και της νεότητας», έγινε στο αμφιθέατρο του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών από τη 1 έως τις 5 Οκτωβρίου 1984.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 28.86 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 631-650 από: 730
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/631.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΤΗΣ EON Η ΝΕΟΛΑΙΑ: ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΑΠΗΧΗΣΗ

ΑΘΑΝΑΣΙΑ ΜΠΑΛΤΑ

Η φύση της ανακοίνωσης αυτής και o περιορισμένος χρόνος της υποχρεώνουν σε μίαν εξαιρετικά συνοπτική παρουσίαση ενός πλαισίου μόνο προβληματισμού, από τον οποίο ξεκινώντας μπορούμε να οδηγηθούμε σε μια αναλυτικότερη προσέγγιση. Με άλλα λόγια, τη λιτή και επιγραμματική σιγουριά του τίτλου της ανακοίνωσης διαδέχεται μια σειρά μόνο υποθέσεων και σκέψεων.

Στο φύλλο του Ιανουαρίου 1933 το περιοδικό Νέοι Πρωτοπόροι σχολιάζει και κρίνει το περιοδικό Ιδέα του Σπύρου Μελά που μόλις είχε εμφανισθεί τον ίδιο εκείνο μήνα. Καταγγέλλει το περιεχόμενο, το νόημα και τον προορισμό του, που είναι "η σκόπιμη συσκότιση, η ψευτιά και η αντίδραση", και, κάνοντας μαύρο χιούμορ, βάζει στο στόμα των αστών την εξής πρόταση: «Απαιτούμε κάθε μήνα ν' αγοράζει το κράτος εκατό χιλιάδες αντίτυπα της "Ιδέας" και να τα μοιράζει σε όλα τα ημιγυμνάσια και γυμνάσια του κράτους και να γίνεται μάθημα δύο ώρες κάθε πρωί πάνω στο υψηλό περιεχόμενο της».1 Αυτή η εφιαλτική προοπτική, που ακόμη και για τους Νέους Πρωτοπόρους,2 αποτελεί αστεϊσμό, λόγω του ενεχομένου στοιχείου της υπερβολής, πέντε χρονιά αργότερα, τον Οκτώβριο του 1938, γίνεται πραγματικότητα με την έκδοση της Νεολαίας, του περιοδικού της Εθνικής Οργάνωσης Νεολαίας του καθεστώτος της 4ης Αυγούστου.

Σκόπιμη είναι στο σημείο αυτό μια μικρή κατατοπιστική αναφορά στην ίδια την EON, Η Εθνική Οργάνωση Νεολαίας ιδρύθηκε το Νοέμβριο του 1936 με τον αναγκαστικό νόμο 334/1936, με ομολογημένο σκοπό, όπως τονίζει ο

1. Νέοι Πρωτοπόροι, τχ. 1, Ιανουάριος 1933, σ. 2.

2. Το περιοδικό αντιλαμβάνεται έγκαιρα τον κίνδυνο και μπροστά στην άνοδο του φασισμού στην Ευρώπη καλεί σε αντιφασιστικό συναγερμό.

Σελ. 631
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/632.gif&w=600&h=915 1. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

νόμος, την «επωφελή διάθεση του ελευθέρου από της εργασίας χρόνου των νέων, προς προαγωγήν της σωματικής και ψυχικής καταστάσεως αυτών και ανάπτυξιν του εθνικού φρονήματος και της πίστεως προς την θρησκείαν», και ανομολόγητο, την δημιουργία ενός μελλοντικού ερείσματος του καθεστώτος, στερούμενου της λαϊκής αποδοχής και της ύπαρξης μαζικού κόμματος.

To 1ο τεύχος της Νεολαίας κυκλοφόρησε στις 15 Οκτωβρίου 1938, δύο χρόνια μετά την ίδρυση της EON, «ως επίσημον όργανον πνευματικής, θρησκευτικής, ηθικής, κοινωνικής και πολιτικής αγωγής της ΕΟΝ». Στην προμετωπίδα αναγράφεται ακόμη ότι «συντάσσεται και εκδίδεται επιμελεία της Δ/σεως Τύπου της Γενικής Γραμματείας της EON». Αρμόδια για τη σύνταξη, κυκλοφορία και οικονομική διαχείριση της έκδοσης του περιοδικού είναι η Υπηρεσία Περιοδικών Εκδόσεων της Κεντρικής Διοίκησης της EON.3 Η έκδοση της Νεολαίας γνωστοποιείται, στις κρατικές αρχές με την υπ' αριθμ. 195 ΕΠ, της 15ης Οκτωβρίου 1938, διαταγή του Ιω. Μεταξά, στην οποία αναφέρεται ότι το περιοδικό εκδίδεται «ως μορφωτικόν, ηθικοπλαστικόν και ψυχαγωγικόν ανάγνωσμα των νέων της Ελλάδος και προς διάδοσιν των Ιδεών, αι οποίαι πρέπει να τους εμπνέουν».

Εκείνο που η ανακοίνωση αυτή προτείνει, χωρίς βέβαια να κομίζει γλαύκα εις Αθήνας, απλώς γιατί προσφέρεται η ευκαιρία για μερικές διευκρινίσεις, είναι ότι με το περιοδικό επιχειρείται η αναπαραγωγή της φασίζουσας ιδεολογίας που συναντάμε ήδη στο μεσοπόλεμο, και όχι ο εκφασισμός, με την έννοια που αυτός επιχειρήθηκε και επιτεύχθηκε από τα φασιστικά καθεστώτα της Ευρώπης. Και αυτό βρίσκεται σε άμεση συνάφεια με τη φύση και το χαρακτήρα του ίδιου του καθεστώτος της 4ης Αυγούστου. Δεν είναι ούτε η στιγμή κατάλληλη ούτε είναι ο σκοπός μας αυτός, να επεκταθούμε σ' αυτό το θέμα. Εξάλλου βρισκόμαστε μπροστά και στο πρόβλημα της πολλαπλής χρήσης και πολυσημίας λέξεων, όπως «φασισμός» και «φασιστικός», που καταλήγουν τελικά να μην είναι λειτουργικοί ως όροι επιστημονικοί,

Η φασίζουσα δικτατορία της 4ης Αυγούστου είναι καθεστώς «εκτάκτου ανάγκης» (Regime d'Exception), όχι όμως φασιστικό. Ο φασισμός προϋποθέτει εκφασισμό της κοινωνίας, ύπαρξη φασιστικού δόγματος, ύπαρξη φασιστικού κόμματος και συμμετοχή των μέσων λαϊκών στρωμάτων. Τίποτε από αυτά δεν συμβαίνει στην Ελλάδα, ούτε πριν, ούτε μετά την 4η Αυγούστου, Οι ιδεολογικές συνιστώσες του μεταξικού καθεστώτος είναι οι ίδιες με εκείνες των φασιζουσών και φασιστοειδών μικροοργανώσεων (EEE, Σιδηρά Ειρήνη) του Μεσοπολέμου, που χαρακτηρίζονται κυρίως από τον φιλομοναρχισμό τους. Σε όλο αυτό το ιδεολογικό νεφέλωμα η 4η Αυγούστου προσθέτει μερικές δόσεις λαϊκισμού και αντιπλουτοκρατισμού και τα εξωτερικά χαρακτηριστικά του

3. Άρθρο 38 του Κανονισμού Εσωτερικής Υπηρεσίας της Οργανώσεως - Εκδ 1939.

Σελ. 632
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/633.gif&w=600&h=915 1. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

φασισμού, εμπνεόμενη κυρίως από τα πρότυπα του ιταλικού φασισμού. Η 4η Αυγούστου δεν έχει ιδεολογία, ούτε διανοούμενους, απλώς αναπαράγει τον πρωτόγονο φασισμό και φιλομοναρχισμό του Μεσοπολέμου.

Είναι χαρακτηριστική και ενισχυτική της άποψης αυτής η ομοιότητα περιεχομένου, ύφους και ήθους του περιοδικού της EON και του προγενέστερου με τον τίτλο Εθνική Νεολαία.

Η Εθνική Νεολαία εμφανίστηκε το 1934 ως «Δεκαπενθήμερος Εθνική Επιθεώρησις» της ΕΝΕ, της πανελλήνιας ένωσης νέων «Εθνική Νεολαία», η οποία είχε εμφανισθεί στον πολιτικό χώρο το Νοέμβριο του 1933. Το περιοδικό «εργάζεται επί των καθαρώς εθνικών βάσεων της ελληνικής φυλής. Οι σκοποί της είναι η αναπτέρωσις των θεσμών της θρησκείας και οικογενείας και η ανάπτυξις εθνικής κοινωνικής αλληλεγγύης μεταξύ των νέων. Καθοδηγείται από τους αριστείς της εθνικής μας ζωής. Δρα με την έγκρισιν και τον άμεσον έλεγχον της εκκλησίας και του κράτους».4 Η 4η Αυγούστου το βρίσκει πρόθυμο συνοδοιπόρο. Στις αρχές μάλιστα του 1938, και για 45 μόνον ημέρες, εμφανίζεται ως «ημερησία πρωτοπόρος των αρχών του Νέου Κράτους». Έτσι λοιπόν, η έκδοση της Νεολαίας, λίγους μήνες αργότερα, είναι τυπικά και ουσιαστικά η συνέχεια του προτεταρτοαυγουστιανού περιοδικού. Τυπικά, αφού η νέα έκδοση εμφανίζεται ως «ανανεωμένη και βελτιωμένη» της παλαιάς και φέρει την ένδειξη «περίοδος Β», και ουσιαστικά, αφού, όπως αναφέρθηκε, παρουσιάζουν ταυτότητα αρχών και ήθους.

Στο 1ο τεύχος του Νέου Κράτους, του μηνιαίου επίσημου Θεωρητικού οργάνου του καθεστώτος (Σεπτ. 1937), σε άρθρο με τίτλο: «Δικαιώματα και καθήκοντα της Νεολαίας υπό το Νέον Κράτος» (Συντάκτης: Δημ. Βεζανής), ομολογείται ότι: «αν δεν κατορθώσωμεν να έχωμεν την Νεότητα με το μέρος μας, εχάσαμεν κυριολεκτικώς την μάχην... Ζητούμεν να προστεθή η αντιδημοκρατική πίστις εις το τρίπτυχον: Πατρίς-Θρησκεία-Οικογένεια... Αν η αγάπη και η απεριόριστος πίστις εις ωρισμένα ιδανικά αποτελούν την προϋπόθεσιν πάσης δημιουργίας, δεν πρέπει να λησμονώμεν ότι... χρειάζεται ακόμη και το Μίσος... (τη νεολαία) θα την μάθωμεν και θα την αναγκάσωμεν να πειθαρχήση».

Οι υποδείξεις αυτές, ωμά διακηρυγμένες, αποτελούν και το πλαίσιο στο οποίο κινείται η μέσω του περιοδικού προπαγάνδα. Η ύλη είναι οργανωμένη γύρω από τους εξής βασικούς άξονες της προσφερόμενης από την οργάνωση στο σύνολο της αγωγής: αντικοινοβουλευτισμός, αντικομμουνισμός, πίστη στο θεσμό της βασιλείας, προσωπολατρία, εθνικισμός-προγονολατρεία, και το γνωστό τρίπτυχο: πατρίδα-θρησκεία-οικογένεια.

4. Εθνική Νεολαία, τχ. 10, 15 Ιουνίου 1935.

B 17

Σελ. 633
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/634.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

Η περιγραφή που ακολουθεί είναι κατ' ανάγκην αποσπασματική και οι παραθέσεις απλώς ενδεικτικές.

Σε κάθε τεύχος υπάρχει μια σελίδα με σοφές ρήσεις του Αρχηγού. Αναλύσεις αποφθεγμάτων του "πατέρα" όλων των παιδιών της Ελλάδας είναι άλλωστε και τα περισσότερα θεωρητικά άρθρα, Η φωτογραφία του βρίσκεται στο εξώφυλλο πολλών τευχών, εναλλάξ με εκείνες του βασιλιά και των άλλων μελών της βασιλικής οικογένειας. Και επειδή ο "δημιουργός του Γ' Ελληνικού Πολιτισμού" και "σωτήρας της Ελλάδας" δεν μπορούσε να κατάγεται από ταπεινή οικογένεια, στο φύλλο 11 (24 Δεκ. 1938, σελ. 369) δημοσιεύεται άρθρο με τίτλο: "Η ιστορική οικογένεια των Μεταξά: οι πρόγονοι του Αρχηγού", όπου ο πρώτος Μεταξάς εμφανίζεται να πολεμά στο πλευρό του Κωνσταντίνου Παλαιολόγου, στην Πύλη του Ρωμανού της Βασιλεύουσας, στις 29 Μαΐου 1453. Σε μακρά, ανιαρά, κακό συνταγμένα και ανούσια άρθρα, και μέσα από κυκεώνες λογικοφανών επιχειρημάτων διαστρεβλώνονται έννοιες και πραγματικότητες. Έτσι «η υπερτάτη εκδήλωσις της Ελευθερίας είναι η εξής: "η αληθής ελευθερία, η συνδυαζόμενη με την ευτυχίαν, εκδηλούται πλήρως διά της διαρκούς θεωρητικής υποταγής εις το κράτος και τους σκοπούς του"».5 Υπεύθυνο για την κακοδαιμονία της χώρας προ της 4ης Αυγούστου είναι το κοινοβουλευτικό σύστημα που υπέθαλπε έναν "άκρατο ατομικισμό".

Ως ιδανική πολιτεία προβάλλεται η στρατιωτική και πολεμοχαρής αρχαία Σπάρτη, της οποίας τα ιδεώδη και την αγωγή αναλύουν συνεχή δημοσιεύματα.

Τα αντικομμουνιστικά άρθρα είναι συνήθως περισπούδαστες αναλύσεις, διανθισμένες με ιστορίες νέων που έγιναν "εγκληματίες" παρασυρμένοι από την κομμουνιστική προπαγάνδα, ή και με μαρτυρίες ανανηψάντων κομμουνιστών που επανήλθαν "εις την ανθρωπιστικήν οικογένειαν ως άσωτοι υιοί".6 Άλλωστε για την προ της 4ης Αυγούστου διάδοση του κομμουνισμού στη χώρα ευθύνεται "το εκπνεύσαν ήδη κομματικόν κράτος": "Με την αδιαφορίαν του την εγκληματικήν, δι' ην και μόνον ο Ελληνισμός του οφείλει Ανάθεμα αιώνων, με την βλακείαν η οποία το εμάστιζε, με την εγκεφαλικήν μαλάκυνσιν από την οποίαν χρονίως έπασχεν, εστάθη ο μοναδικός δημιουργός εις το ελληνικόν σώμα πληγών ευπρόσβλητων από την σατανικώς διεξαγομένην κομμουνιστικήν προπαγάνδαν... ".7

Και για να προστατεύσει το "Νέον Κράτος" από τους προδότες, το περιοδικό ωθεί τα παιδιά στην καταγγελία τους, στον κοινώς λεγόμενο χαφιεδισμό: "οι κακοί πολίται της Ελλάδος πρέπει να τεθούν εις το περιθώριον της κοινωνικής ζωής..., πρέπει να τους δηλώσωμεν καθαρά και ξάστερα ότι οι

5. Τχ. 3, 29 Οκτωβρίου 1938, σ. 82.

6. Τχ. 9, 10 Δεκεμβρίου 1938, σ. 296.

7. Τχ. 6, 19 Νοεμβρίου 1938, σ. 190.

Σελ. 634
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/635.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

προδόται δεν έχουν ούτε εις την ελληνικήν οικογένειαν θέσιν, ούτε εις τους συγγενικούς δεσμούς δικαιώματα. Πρέπει ταυτοχρόνως να τους παραδίδωμεν εις το πρώτον αστυνομικόν όργανον και εις την κοινήν αγανάκτησιν. Και είναι καθήκον μας αυτό. Δεν αρκούν τα μέτρα του κράτους. Οι παραστρατημένοι αυτοί Έλληνες πρέπει να υποστούν τα επίχειρα της κακίας των".8

Οι λογοτεχνικές σελίδες φιλοξενούν μυθιστορήματα συνεχειών με πατριωτικό περιεχόμενο, των οποίων συγγραφείς είναι συνεργάτες του περιοδικού, και στα οποία ο ήρωας έλληνας, ωραίος, γενναίος και αγνός, πολεμά κατά των "κακών" εχθρών, των "βαρβάρων" ασιατών και των "σκύλων" βουλγάρων, υπερασπίζοντας γέρους και αδυνάτους, παρθένες και ιερείς, ενώ στο τέλος λάμπει πάντα η δύναμη του ελληνικού πνεύματος διά των όπλων.

Οι μικροί σκαπανείς έχουν τη δική τους σελίδα, με απλουστευμένες αναλύσεις λόγων του Αρχηγού, ανέκδοτα και παραμύθια.

Εκεί που αξίζει κανείς να σταθεί είναι η σελίδα των κοριτσιών. Στην αρχή τιτλοφορείται: "Το βασίλειο του σπιτιού: Νοικοκυριό, Μητρότης, οικιακή οικονομία", αργότερα εκσυγχρονίζεται σε: "Σελίδες των κοριτσιών μας". Οι σελίδες αυτές φιλοξενούν πρακτικές συμβουλές για το νοικοκυριό, συνταγές φρούτων κλπ., και όλα αυτά δίπλα σε ένα κάθε φορά θεωρητικό άρθρο υπό μορφή επιστολής προς τις νέες κοπέλες, της συνεργάτιδας του περιοδικού Σίτσας Καραϊσκάκη, που υπογράφει ως "διδάκτωρ του Παν/μίου του Μονάχου". Μετά την Γερμανική εισβολή έγινε συνεργάτης των κατακτητών και διέφυγε στη Γερμανία. Αρθρογραφεί περί παντός, περί λογοτεχνίας, τέχνης, συμπεριφοράς, ηθικής, φύσης και οικονομίας, ελληνικότητας και φιλοπατρίας. Η νεαρή ελληνίδα πρέπει να πεισθεί ότι o προορισμός της είναι η οικογένεια. Χρέος της μοναδικό να φέρει στον κόσμο γερά και ηθικά παιδιά, πιστούς στρατιώτες της πατρίδας. H θέση της είναι μέσα στο σπίτι, να ξεκουράζει τον άντρα της όταν γυρνά από τη δουλειά, και όχι έξω, εκτεθειμένη σε πειρασμούς ασυμβίβαστους με τη φύση της. Και αν χρειασθεί να εργασθεί, το πολύ-πολύ να γίνει βιβλιοπώλις, νοσοκόμα ή πωλήτρια αρωμάτων.9 Πρέπει να κωφεύει στις σειρήνες του φεμινισμού. Στην προ της 4ης Αυγούστου περίοδο "η Εστιάδα εξωρίστηκε και το τζάκι γκρεμίστηκε... και μόνο Φρύνες και Ασπασίες ζητούσαν ν' αντικαταστήσουν τις Ναυσικάδες και τις Πηνελόπες".10

Ως προς το δεύτερο σκέλος του θέματος, την κυκλοφορία και την απήχηση του περιοδικού: Σύμφωνα με δημοσίευμα του ίδιου του περιοδικού στο 2ο τεύχος της 30ής Σεπτ. 1938, το tirage του α' τεύχους ήταν πάνω από 30.000 φύλλα. Στο 3ο τεύχος η σύνταξη του θριαμβολογεί για τα 50.000 φύλλα του

8. Τχ. 12, 31 Δεκεμβρίου 1938, σ. 396.

9. Τχ. 6, 19 Νοεμβρίου 1938, σ. 203.

10. Τχ. 44, 3 Αυγούστου 1940, σ. 1400,

Σελ. 635
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/636.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

2ου τεύχους και. δηλώνει ότι από το 3ο τεύχος στοχεύει σε tirage ύψους 100,000, Είναι η δεύτερη και τελευταία φορά που το περιοδικό δίνει στη δημοσιότητα σχετικά νούμερα, χωρίς φυσικά να παύει και να μιλά για τον ολονέν αυξανόμενο αριθμό διατιθεμένων φύλλων. Στο 6ο τεύχος (19 Νοεμβρ, 1938), πέντε σελίδες με τον γενικό τίτλο "Πανελλήνιος Πανηγυρισμός για την έκδοση της 'Νεολαίας'" αφιερώνονται στη δημοσίευση ενθουσιωδών συγχαρητηρίων επιστολών σταλμένων από μέλη της EON, στελέχη της δημόσιας διοίκησης και απλούς πολίτες, και γραμμένων με "απλό και αυθόρμητο ενθουσιασμό".

Φαίνεται όμως πως η πραγματικότητα ήταν πολύ διαφορετική. Οι σχετικές μαρτυρίες από το Αρχείο της EON,11 είναι λίγες, αλλά ενδεικτικές. Σε εγκύκλιο του της 11ης Φεβρ. 1939, ο Κυβερνητικός Επίτροπος Νεολαίας Αλέξανδρος Κανελλόπουλος, "μετά λύπης του", όπως λέγει, επανέρχεται "επί του ζητήματος της διαθέσεως του επισήμου οργάνου της EON. Ο σήμερον απορροφώμενος αριθμός τευχών του περιοδικού, συγκρινόμενος με την τεραστίαν δύναμιν της οργανώσεως, είναι τόσον μικρός, ώστε να διερωτάται κανείς, αν αι εκατοντάδες χιλιάδες των φαλαγγιτών και φαλαγγιτισσών διακρίνονται όλοι διά την απέχθειαν προς την ανάγνωσιν και την μελέτην. Αλλ' αν τοιούτον τι συμβαίνει, γεννάται το ερώτημα: τι έπραξαν και τι πράττουν τα στελέχη διά την κατανίκησιν αυτής της απέχθειας; ... Η μήπως δεν αντιλαμβάνονται τα στελέχη ότι σκοπός υπάρξεως της οργανώσεως είναι η δημιουργία του ενιαίου πνεύματος εις τας τάξεις των νέων και ότι όργανον διά την δημιουργίαν του τοιούτου πνεύματος η οργάνωσις δεν διαθέτει άλλο πλην του περιοδικού;... Αντιλαμβάνεσθε όλοι ότι εις την κατάστασιν αυτήν επιβάλλεται να δοθεί τέρμα, όχι μόνον διότι τούτο επιβάλλει το κύρος της οργανώσεως, αλλά προ παντός οι σκοποί αυτής".

Σε εγκύκλιο διαταγή "περί γενικών τινών κατευθύνσεων και οδηγιών" (φυλλάδιο, εκδ. 1939) αναφέρονται τα ίδια: "To περιοδικό ήδη κυκλοφορεί εις 40.000-50.000 αντίτυπα. Η κυκλοφορία αυτή κάθε άλλο παρά ικανοποιητική είναι, ιδίως εις ωρισμένας, όχι ολίγας, περιφερειακάς διοικήσεις... Ελπίζοντας ότι δεν θα αναγκασθώμεν να λάβωμεν αυστηρότερα μέτρα, περιοριζόμεθα διά τελευταίαν φοράν εις το να επιστήσωμεν την προσοχήν όλων εις τας ανάγκας της αυξήσεως της κυκλοφορίας μέχρι του Ιουνίου 1940 εις τουλάχιστον 100.000-120.000 αντίτυπα. To περιοδικόν πρέπει όχι μόνον να κυκλοφορεί, αλλά και να αναγιγνώσκεται ευρύτατα".

11. Το Αρχείο της Εθνικής Οργανώσεως Νεολαίας ευρίσκεται στα Γενικά Αρχεία του Κράτους και αποτελεί τμήμα του Αρχείου Ιω. Μεταξά. Βλ. Αθ. Μπάλτα: "Η Εθνική Οργάνωση Νεολαίας της 4ης Αυγούστου: Προπαγάνδα και πολιτική διαφώτιση - Μια αρχειακή έρευνα", Ανακοίνωση στο Διεθνές Ιστορικό Συνέδριο Ελλάδα 1936-1944 - Δικτατορία, Κατοχή, Αντίσταση, Αθήνα, Απρίλιος 1984.

Σελ. 636
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/637.gif&w=600&h=915 1. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

Από το απόσπασμα αυτό κρατώ προς σχολιασμό δύο σημεία:

α) «H κυκλοφορία αυτή κάθε άλλο παρά ικανοποιητική είναι, ιδίως εις ωρισμένας, όχι ολίγας, περιφερειακάς διοικήσεις», και β) «Το περιοδικό πρέπει όχι μόνον να κυκλοφορεί, αλλά και να αναγιγνώσκεται ευρύτατα». Σχετικά με το πρώτο σημείο: Οι ανά εξάμηνο υποβαλλόμενες από τις περιφερειακές διοικήσεις στην Κεντρική Διοίκηση της EON εκθέσεις πεπραγμένων το επιβεβαιώνουν. Αναφέρω, χαρακτηριστικά, απόσπασμα από παρόμοια έκθεση της Περιφερειακής Διοίκησης Αρρένων Αιτωλοακαρνανίας, με ημερομηνία 1 Σεπτ, 1940: «Η κυκλοφορία του περιοδικού δεν δύναται να υπερβή το ήδη ποσοστόν. Ο νομός ημών, κατ' εξοχήν πτωχός, δεν επιτρέπει την από μεγαλυτέρου αριθμού φαλαγγιτών αγοράν του περιοδικού μας, και η Διεύθυνσις δεν ελπίζει ότι θα τελεσφορήσουν αι προσπάθειαί της προς μεγαλυτέραν κυκλοφορίαν του περιοδικού». Από τις Περιφερειακές Διοικήσεις Αρρένων και Θηλέων Κερκύρας, η σχετική αναφορά για το εξάμηνο Σεπτεμβρίου 1939 - Ιανουαρίου 1940, πληροφορεί ότι: «Η διάδοσις του περιοδικού είναι ευρεία μεταξύ των εσωσχολικών ουχί όμως και των εξωσχολικών και των της εξοχής». H μαρτυρία είναι πολύτιμη. Τα παιδιά του σχολείου γίνονται αναγνώστες της «Νεολαίας» με τον ίδιο «αυθορμητισμό» που γίνονται και μέλη της EON, δηλ. εξαναγκαζομενα. Τα άλλα παιδιά και έφηβοι, οι νεαροί αγρότες και εργάτες, όντας έξω από μαζικούς χώρους, όπως το σχολείο, και συνεπώς δυσκολότερα προσιτοί για την οργάνωση, φαίνεται πως τίμησαν το περιοδικό με την αδιαφορία τους.

Σχετικά με το δεύτερο σημείο της εγκυκλίου, ότι το περιοδικό πρέπει όχι μόνο να κυκλοφορεί, αλλά και να διαβάζεται: Αυτό μας τοποθετεί μπροστά σε ένα άλλο ερώτημα: πόσοι ήταν άραγε οι μικροί μαθητές που αγόραζαν μεν το περιοδικό παρά τη θέληση τους, αλλά δεν το διάβαζαν; H σχολική εμπειρία όλων των εποχών, και η σύγχρονη, μαρτυρεί για την απροθυμία ή την αδιαφορία των μαθητών απέναντι στα περιοδικά και ποικίλα έντυπα (κυρίως εκκλησιαστικά) που διακινούνται στο σχολείο.

H διαφορά ανάμεσα στα μεγέθη της κυκλοφορίας και της διάθεσης, στο tirage και στην diffusion, ενός εντύπου που επιβάλλεται άνωθεν από ένα αυταρχικό καθεστώς, λογικά θα πρέπει να είναι μικρότερο σε σύγκριση με την αντίστοιχη διαφορά στην περίπτωση ενός οποιουδήποτε εντύπου, ελεύθερα διακινούμενου. Τι συνέβαινε στην περίπτωση της Νεολαίας; Μαρτυρίες παλαιοτέρων, μικρών τότε μαθητών, μιλούν για δέματα τευχών που έμεναν στις αποθήκες των σχολείων.

H αρνητική στάση των παιδιών απέναντι στο περιοδικό, οφειλόμενη εν πολλοίς στην πηγαία αντίδραση του παιδιού απέναντι σε κάθε τι επιβαλλόμενο και πιεστικό, σε πολλές περιπτώσεις θα αποτελούσε και ένα τρόπο αντίδρασης απέναντι στην ίδια την οργάνωση. Το ίδιο άλλωστε το περιεχόμενο του περιοδικού, όπως αναφέρθηκε πιο πάνω, το καθιστούσε απωθητικό στα μάτια των

Σελ. 637
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/638.gif&w=600&h=915 1. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

παιδιών, μ' όλη αυτή την άγνοια της παιδικής ψυχολογίας, την χοντροκομμένη και εκχυδαϊσμένη προπαγάνδα, τον ακατάσχετο βερμπαλισμό και υποκριτικό καθωσπρεπισμό.

Ας δούμε όμως και την άλλη πλευρά του θέματος: Σε κάθε τεύχος υπάρχουν μια-δυο σελίδες Συνεργασίας Αναγνωστών και μία σελίδα αλληλογραφίας της Σύνταξης με τους αναγνώστες. Εκεί διαβάζει κανείς επιστολές όπως η ακόλουθη: (ο νεαρός εονίτης απευθύνεται στον Αρχηγό Ιω. Μεταξά) «Μας πήρες μέσα από τον βρωμερό βούρκο και σαν καλός πατέρας μας έδειξες το στρατί που θα τραβήξουμε για να βγούμε από τους βάλτους. Μας ξύπνησες μια νύχτα, μια αυγουστιάτικη νύχτα, και μας κάλεσες κοντά σου. Εσύ μας δίδαξες ότι είμεθα Έλληνες και ότι πρέπει να μείνουμε Έλληνες, Και σ' ακούμε».12 Αφθονούν δοκίμια και αναλύσεις για το «θαύμα του 1936»,13 ποιήματα πατριωτικά, αφιερωμένα σε πρόσωπα της μυθολογίας και στους ήρωες της 4ης Αύγουστου, όπου «ατάκτως ερριμμένα» υμνούνται η Ναυσικά και η Μπουμπουλίνα, ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος και ο Αχιλλέας, η Σμύρνη και ο Παρθενώνας, όπου οι ελληνίδες είναι «αστραφτομάτες και μαρμαροτραχήλες»14 και όπου οι λυρικές εξάρσεις φθάνουν σε ύψη δυσθεώρητα του γελοίου και καταλήγουν σε όρκους αιώνιας πίστης στον αρχηγό και τις αρχές του Γ' Ελληνικού Πολιτισμού.

Πόσα ήταν λοιπόν αυτά τα παιδιά και σε ποιο βαθμό επηρεάστηκαν και διαβρώθηκαν από όλο αυτό το ανακάτεμα μεγαλοϊδεατισμού και στείρου εθνικισμού; Ο μικροαστισμός της τότε ελληνικής κοινωνίας δέχτηκε και σε ποιο βαθμό, σε ποια σημεία, την εικόνα του καλού παιδιού, του σεμνού, του αγνού, με το καθαρό μέτωπο και τα αισιόδοξα μάτια; Από την ηθικολογία αυτή τι επιλεκτικά κράτησε, αν κράτησε, και τι απέρριψε;

Μα αν οι μικροί σκαπανείς των οκτώ και δέκα ετών ήταν ευκολότερη λεία, δεν συνέβαινε το ίδιο και με τα μεγαλύτερα, παιδιά, τους μαθητές του γυμνασίου και τους νέους των δεκαέξι και δεκαοχτώ χρονών. Από το καλοκαίρι ήδη του 1936 η ελληνική νεολαία είχε συγκροτήσει Αντιδικτατορικό μέτωπο με συμμετοχή της ΟΚΝΕ, της ΣΕΠΕ (Σοσιαλιστικής Νεολαίας), της Φιλελευθέρας Νεολαίας και των Νεολαιών των κομμάτων Καφαντάρη, Παπαναστασίου, Παπανδρέου και Μυλωνά, το οποίο ανέπτυξε σ' όλη τη διάρκεια της δικτατορίας πολύπλευρη δραστηριότητα.

Μεταξύ των άλλων, το περιοδικό του Μετώπου Η Φλόγα, και της ΟΚΝΕ Η Νεολαία απευθύνονται στο ίδιο κοινό με τη Νεολαία της EON. Την ώρα που η EON προσπαθεί να γαλουχήσει τα παιδιά και τους εφήβους με

12. Τχ. 18, 11 Φεβρουαρίου 1939, σ. 616.

13. Τχ. 13, 7 Ιανουαρίου 1939, σ. 440.

14. Τχ. 13, 7 Ιανουαρίου 1939, σ. 440.

Σελ. 638
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/639.gif&w=600&h=915 1. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

κούφια λόγια, που τα ντύνει με τη γνωστή στολή και τους επιβάλλει τον φασιστικό χαιρετισμό, οι δημοκράτες νεολαίοι, τα «μιάσματα» των σελίδων του περιοδικού, εξορίζονται και φυλακίζονται.

Άλλωστε, αυτά τα παιδιά και οι νέοι, οι ακούσιοι αναγνώστες της Νεολαίας, δεν είναι εκείνοι που λίγα χρόνια αργότερα, στη διάρκεια της Κατοχής, και μέσα από τις γραμμές της ΕΠΟΝ, έδωσαν τη μεγάλη αντιφασιστική μάχη για την Ελευθερία;

Σελ. 639
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/640.gif&w=600&h=915 1. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 640
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/641.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

ΑΠΟ ΤΗ ΜΕΤΑΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ:

ΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ ΚΑΙ H ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΕΠΟΝ

ΓΙΩΡΓΟΣ ΜΑΡΓΑΡΙΤΗΣ

Πίσω από τα γεγονότα της ιστορίας που αιχμαλωτίζουν την προσοχή και τη γνώση μας, υπάρχει ένας ολόκληρος κόσμος με διαστάσεις απρόβλεπτες και με λειτουργίες σημαντικές. Πρόκειται για το χώρο της ανθρώπινης νόησης, του συνειδητού αλλά και του ασυνείδητου, το χώρο της νοοτροπίας, της ιδεολογίας, της σκέψης. Είναι περιττό να επιμείνω στη σημασία του μέσα στο ιστορικό είναι και το ιστορικό γίγνεσθαι. Πρόσφατα στη χώρα μας, τα μακρυγιαννικά οράματα, μας έμαθαν να τον σεβόμαστε περισσότερο.

Μέσα στο χώρο αυτό, βρίσκουν τη θέση τους οι πολλαπλές λειτουργίες της μνήμης. Δεν αναφέρομαι στις βιολογικές της αφετηρίες, αλλά στις κοινωνικές της διαστάσεις. Στη συλλογική μνήμη που ονομάζουμε συμβατικά ιστορική. Οι ιστοριογράφοι, όσοι επιχειρούν να καταγράψουν το παρελθόν, έχουν σίγουρα αντιληφθεί το μεγάλο της βάρος, το γεμάτο αδράνεια, που στέκεται φραγμός ή και οδηγός στις δικές τους πρωτοβουλίες. Ανήκει αυτή η μνήμη, σ' ένα επίπεδο του ιστορικού χρόνου που μεταβάλλεται αργά, βασανιστικά. Ανήκει στη μακρά διάρκεια, θα λέγαμε επιστημονικά.

Δεν είναι πάντα εύκολο να αποκτήσουμε, να αποσπάσουμε από τις πηγές, τις εικόνες που δημιουργεί στο νου των ανθρώπων αυτή ή αίσθηση του παρελθόντος. Για τους ιστορικούς υπάρχει μια μόνο μεγάλη ευκαιρία. Αυτή η ιστορική συνείδηση, η συλλογική ιστορική αίσθηση, βρίσκεται πάντα στο κέντρο της μύησης των νέων ανθρώπων. Βρίσκεται μέσα στη διδασκαλία που τους απευθύνεται. Είναι θα λέγαμε μια από τις νοητικές λειτουργίες που ο νέος άνθρωπος πρέπει να κατακτήσει για να μυηθεί, να ενταχθεί μέσα στο οποίο κοινωνικό σύνολο.

Σελ. 641
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/642.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

Μέσα στην Κατοχή, ο χώρος της Αντίστασης, ή, για να ακριβολογούμε, το EAM, διατύπωσε τη δική του εκδοχή για την ιστορία, το παρελθόν, και προσπάθησε να τη μεταφέρει στους νέους που το ακολουθούσαν. Η διδασκαλία αυτή δεν έγινε τόσο στα θρανία ή στα σχολεία με τρόπους ανάλογους με τους σημερινούς. Έγινε μέσα από την προπαγάνδα, σε προκηρύξεις και κείμενα του αγώνα. Έγινε στις εκδηλώσεις, τις ομιλίες, τα οργανωτικά σχήματα της εποχής. Ήταν στενά δεμένη με τον καθημερινό αγώνα και γι' αυτό λειτουργούσε με μια αποτελεσματικότητα άγνωστη σε μας σήμερα. Αυτή τη διαδικασία μεταφοράς γνώσης, ιδεολογίας, αντιλήψεων, μπορούμε να ανιχνεύσουμε για να βρούμε τον τρόπο με τον οποίο δημιουργήθηκε η συλλογική αίσθηση του παρελθόντος στη γενιά της Αντίστασης. Κι επειδή αυτό που μεταφέρεται, που διδάσκεται, σε κάθε νέα γενιά, δεν είναι παρά το εκχύλισμα των γνώσεων, των νοοτροπιών και των ιδεολογιών πού, θα λέγαμε συμβατικά, "κυριαρχούν", η όλη διαδικασία γίνεται ιδιαίτερα αποκαλυπτική.

Μέσα από ποια αίσθηση του διαφορετικού πλησιάζει ή γενιά της Αντίστασης την ιστορία; Για τους σημερινούς νέους η ένταξη σε ενότητες, σε σύνολα, για παράδειγμα "εθνικά", είναι πολύ λίγο οξυμένη, παρά τις αντίθετες προσπάθειες της επίσημης διδασκαλίας της ιστορίας. Δεν θα μπορούσε να ήταν διαφορετικά σε μια σύγχρονη ευρωπαϊκή χώρα, με ανοιχτά σύνορα, με κοσμοπολίτικη διάσταση, με τηλεόραση και τουρισμό. Εκείνα τα χρόνια η κατάσταση ήταν πολύ διαφορετική. Το ξένο ισοδυναμούσε με το εχθρικό. Ήταν κάτι το χειροπιαστό διαμέσου του θανάτου, της καταστροφής και του πόνου. Όταν το εχθρικό, το ξένο, οριοθετείται με ακρίβεια, ανάλογη καθαρότητα θα έχει η σύσταση της ενότητας του "εμείς". Οι άνθρωποι, οι αγωνιστές, είχαν τότε βαθιά την αίσθηση ότι ήταν Έλληνες, πατριώτες, ομοϊδεάτες, αντιστασιακοί, εαμίτες, επονίτες, συναγωνιστές, σύντροφοι. Η έκφραση, "αυτός είναι δικός μας", είχε μια επιφάνεια τελείως διαφορετική από εκείνη που μπορεί να έχει σήμερα. Τότε ήταν και υπόθεση ζωής και θανάτου.

Μέσα σε μια τέτοια κατάσταση, κάθε γεωγραφική ανοχή της ιστορίας ακυρώνεται και αυτή γίνεται σαφέστατα εθνική. Πιστοποιεί δηλαδή τις διαυγείς αυτές οριοθετήσεις, τις προεκτείνει στο χρόνο και αιτιολογεί τις ρίζες τους. Το σουλιωτόπουλο, ή σουλιωτοπούλα, όπως βρέθηκε η εικόνα τους στα κείμενα του Βλαχογιάννη, αποτελούν πρότυπα συμπεριφοράς με πολύ συγκεκριμένες ιδιότητες. Είναι δηλαδή παιδιά δεμένα ολοκληρωτικά, στη ζωή και στο θάνατο, με την κοινότητα, την πατρίδα, μέσα στην οποία και για την οποία υπάρχουν.

Εκτός από το γεωγραφικό περιορισμό, υπάρχει και ο κοινωνικός. Οι κοινωνικές πραγματικότητες της Κατοχής τον επιβάλλουν. Τότε, το 1821, διδάσκονται τα παιδιά, "όπως ακριβώς και τώρα", "βρέθηκαν άνθρωποι που κοίταζαν το δικό τους συμφέρον και δεν λογάριαζαν καθόλου το συμφέρον του

Σελ. 642
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/643.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

λαού...".1 Το παρελθόν "εξηγεί" τις διαφοροποιήσεις που ή ελληνική κοινωνία υφίσταται στο κατοχικό σήμερα. Παρατηρούμε ότι η ιστορία για την οποία μιλάμε είναι ιδιαίτερα περιορισμένη και μοιάζει μάλιστα να είναι ή πρότυπη εικόνα αυτού του σήμερα.

Πρόκειται λοιπόν για μια ιστορία που πρώτος της στόχος είναι να συσπειρώνει τους ανθρώπους, να τους εντάσσει σε ενότητες. Πρέπει να την πλησιάσουμε πιο κοντά για να βρούμε τις υπόλοιπες ιδιότητες που έχει.

Είναι γνωστές οι εκδηλώσεις, σημαδιακές για το 1942 και 1943, στην επέτειο της Εθνικής γιορτής στις 25 Μαρτίου. Η νεολαία στεφάνωσε τα Ηρώα των αγωνιστών του 1821, συγκρούστηκε και ματώθηκε για να το πετύχει αυτό.2 Την ίδια στιγμή, οι αντιστασιακές οργανώσεις των νέων που δημιουργούνται, παίρνουν ονόματα όπως "Φιλική Εταιρεία Νέων" ή "Θεσσαλικός Ιερός Λόχος".3 Ακόμα περισσότερα δηλώνουν τα ψευδώνυμα που η συνωμοτικότητα της εποχής επέβαλλε. Υπάρχει σ' αυτά η αρχαιότητα (Αχιλλέας, Έκτορας, Άρης, Κίμωνας, Περικλής κλπ.) και το 1821 (Νικηταράς, Ανδρούτσος, Καραϊσκάκης, Ρήγας, Ξανθός κλπ,). Ο Πέτρος Ανταίος, αναφέρεται στις ιστορικές αναδρομές των νεανικών πρωτοβουλιών της εποχής με τη φράση: "Στην αρχή αντλούσαμε από το απύθμενο πηγάδι του εικοσιένα".4

Το παρελθόν, βλέπουμε, βρισκόταν διάχυτο στη σκέψη, συνόδευε κάθε αντιστασιακή πράξη, ιδιαίτερα των νέων. Μα για ποιο παρελθόν πρόκειται; Υπάρχει ένα χαρακτηριστικό κείμενο από κύριο άρθρο της Νέας Γενιάς, οργάνου του Κεντρικού Συμβουλίου της ΕΠΟΝ, που κάτω από τον τίτλο, "Επονίτης, ο νέος Έλληνας", βρίσκει τη σχέση του με την ιστορία. Το παραθέτουμε πάλι από το βιβλίο του Ανταίου:

"Όταν στις 23 Φλεβάρη του '43 ψιθυρίσαμε για πρώτη φορά τη λέξη Επονίτης, μόλις μπορούσαμε να πλάσουμε τη μορφή του. Τον φανταζόμαστε να προχωρεί στη μάχη της Αντίστασης, πιασμένος χέρι-χέρι με το λεβέντικο κλεφτόπουλο του Εικοσιένα και τον ρωμαλέο έφηβο της Αθηναϊκής Δημοκρατίας... Βλέπαμε την αγωνιστική του μορφή φωτισμένη από τη λάμψη του καριοφυλιού και την ανταύγεια της αρχαίας ασπίδας...".5

1. Τα αετόπουλα. Το αναγνωστικό του ΕΑΜ για την Γ' και Δ' τάξη (επανέκδοση Αθήνα 1982, εκδόσεις Ενημέρωση), σ. 62-63, κεφάλαιο "Ακριβώς όπως και το 1821". Το βιβλίο εκδόθηκε στο Παιδαγωγικά Φροντιστήριο Τύρνας με διευθύντρια τότε την παιδαγωγό Ρόζα Ιμβριώτη.

2. Βλέπε σχετικά: Π. Ανταίου, Συμβολή στην Ιστορία της ΕΠΟΝ, τ. A-I, Αθήνα 1977, έκδ. Καστανιώτη, σ. 189 κ.έ. Η αναζήτηση του πνεύματος του 1821 βρίσκεται στο επίκεντρο των εκδηλώσεων.

3. Στο ίδιο, σ. 105 (Φιλική Εταιρεία Νέων), σ. 221 (Θεσσαλικός Ιερός Λόχος).

4. Στο ίδιο, σ. 69-70.

5. Στο ίδιο, σ. 71-72.

Σελ. 643
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/644.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

Δεν πρόκειται για το παρελθόν, για την ιστορία στο σύνολο της. Πρόκειται για συγκεκριμένα μέρη της. To 1821, ή αρχαιότητα κλπ. Tι το κοινό έχουν αυτά; Η έκφραση του συρμού είναι ότι παραδειγματίζουν. Ας το εκφράσουμε αλλιώς, αναλύοντας τη λέξη. Οι στιγμές αυτές είναι εικόνες για μίμηση, φτιάχνουν πρότυπα. Δημιουργούν δηλαδή, είναι αφετηρίες.6 Η αναφορά λοιπόν στο παρελθόν είναι μερική και επιλεκτική. Αφορά μόνο τις στιγμές των προτύπων, τις κορυφές της δημιουργίας θα λέγαμε. Πρόκειται για μια παραμόρφωση, για μια μεταγραφή έστω της ιστορίας.

Θα μπορούσαμε ν' αναζητήσουμε καλύτερα το σχήμα της αίσθησης του παρελθόντος στη διδασκαλία της ιστορίας, όπως γίνεται αυτή στα σχολικά βιβλία του EAM, για παράδειγμα στο αναγνωστικό που με τίτλο, Τα Αετόπουλα, εμφανίστηκε στο τέλος του 1943. Μπορούμε εδώ να μιλήσουμε για μια αφετηρία που βρίσκεται στα 1821, στον τότε ξεσηκωμό του λαού για την ελευθερία:

"Τον καιρό που είχαν σκλαβώσει την πατρίδα μας οι Τούρκοι, ακριβώς όπως τώρα οι Γερμανοί, ο λαός αγωνιζόταν (...) για τη λευτεριά του".7

Η ελευθερία ήρθε αλλά η πρόοδος δεν συνεχίστηκε. Άρχισε λοιπόν ήηπτώση:

"Ποτέ στα 120 χρόνια της ελεύθερης ζωής μας δεν είδαν τα παιδιά του λαού την στοργική φροντίδα του Κράτους. Πάντα αρρωστιάρικα, πεινασμένα, γυμνά, ξυπόλυτα. Πάντα χωρίς σχολεία, χωρίς γιατρό, χωρίς φάρμακα".8

Τα τελευταία όρια της πτώσης, το ναδίρ της, ήρθε στη μεταξική δικτατορία και την κατοχή:

"Ήρθε ο φασισμός και αποτέλειωσε το κακό. Ενώ θανατικό μεγάλο και μαρασμός έδερνε τα νιάτα, ο Βασιλιάς και o Μεταξάς έκαναν γιορτές και πανηγύρια" ... "Έπρεπε (τα παιδιά), για να πάρουν αξίωμα, να προδώσουν τον πατέρα τους, την μάνα τους, τους δασκάλους τους. Όσα δεν το έκαναν, τα έστελναν στις φυλακές, στις εξορίες, στα βασανιστήρια".9

Ακόμα χειρότερα στην ήττα, στην Κατοχή:

". . . ο Μεταξάς για να βοθήσει τους Γερμανούς άφησε άοπλη την πατρίδα..." ... "ο βασιλιάς άρπαξε το χρυσάφι που με το αίμα του το μάζεψε

6. Για τη σημασία των εννοιών αυτών στη μυθολογική σκέψη, μπορεί να γίνει αναφορά στο ί-ίργο του M. Eliade, και ιδιαίτερα στα βιβλία: Aspects du Mythe, Paris 1981 (1963), Gallimard και Le mythe de l'éternel retour, Paris 1981 (1969), Gallimard. Πρόσφατα, το έργο του Georges Dumézil, Mythe et épopée (Paris 1968-1973), φώτισε ακόμα περισσότερο τη λειτουργία των εννοιών αυτών στην ανθρώπινη νόηση.

7. Τα αετόπουλα, βλ. παραπάνω, σ. 62.

8. Στο ίδιο, σ. 64.

9. Στο ίδιο, σ. 20, 64

Σελ. 644
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/645.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

ο Λαός, κι έφυγε μαζί με τους αρχηγούς της τεταρτοαυγουστιανής τυραννίας"10 ... "Ο Λαός ήταν εγκαταλειμένος στην τύχη του (...) Δεν φαινόταν καμμιά ελπίδα σωτηρίας πουθενά".11

Η πτώση είχε ολοκληρωθεί, μπορούσε ν' αρχίσει η αναδημιουργία:

"Τότε γεννήθηκε το EAM κι ανάλαβε τον αγώνα για να ζήσει o Λαός, μα και μαζί οργάνωσε την αντίσταση του Λαού και του ανέβαζε την όρεξη για αγώνες"12... "...σχηματίστηκε τότε ο ΕΛΑΣ, που γίνηκε ο εκδικητής του Λαού κι ο εγγυητής της νίκης".13

Πρόκειται για ένα σχήμα πού, ξεκινώντας από την αφετηρία, την μεγάλη δημιουργική στιγμή του 1821, συνεχίζει στην πτώση, στην καταστροφή μέχρι το απόλυτο χάος. Τότε μας ξαναφέρνει, στην αναδημιουργία της ιστορίας, στο ξανανέβασμά της στα επίπεδα του 1821,

Αυτό το ξανανέβασμα περιγράφεται συχνά στα κείμενα της εποχής με την έκφραση, "όπως ακριβώς και τώρα" ή "όπως ακριβώς και τότε". Αυτή ή επαναφορά στο προσκήνιο των καταστάσεων του παρελθόντος, απαγορεύει κάθε εξελικτική, γραμμική θα λέγαμε, παρουσίαση της ιστορίας. Έχουμε την έννοια του κύκλου. Οι Αθηναίοι έφηβοι, τα σπαρτιατόπουλα, τα παιδιά του Σουλίου, οι επονίτες είναι στιγμές ανάλογες, όμοιες. Όλη η ανάμεσα σε αυτά ιστορία, είναι μη δημιουργική και παρουσιάζεται σαν μια αόριστη περιπλάνηση που οδηγεί σε ολοένα και πιο απελπιστικό υποβιβασμό του Λαού και του τόπου. Στην περίπτωση μας, η δημιουργία, η αφετηρία του 1821, υποβιβάζεται, χάνεται στη συνέχεια. Φτάνουμε στο απόλυτο χάος του Μεταξά και της Κατοχής, στο αποκορύφωμα της παραπλάνησης, πριν επανέλθουμε στη δημιουργία, στις αγωνιστικές μέρες του EAM, της Αντίστασης. Η έκφραση "όπως ακριβώς και τώρα" ή "και τότε", βεβαιώνει το κλείσιμο του κύκλου. Την επάνοδο στη δημιουργική αφετηρία. Η ενδιάμεση μισητή ιστορία,14 η διήγηση της πτώσης, ακυρώνεται με αυτόν τον τρόπο. Τα πάντα γυρίζουν στην αφετηρία έτοιμα να αναδημιουργηθούν.

Χάρη σ' αυτή την τελετουργική χρήση του παρελθόντος ο παλαιός κόσμος, o πραγματικός κόσμος και τα κατάλοιπα του, χάνονται, διαγράφονται. Η ιδεολογία των παιδιών, η συγκρότηση τους, κατακτά το κενό, την καθαρότητα που είναι απαραίτητη πριν τη δημιουργία. Η ανθρώπινη πρωτοβουλία, ελεύθερη

10. Στο ίδιο, σ. 39.

11. Στο ίδιο, α. 52.

12. Στο ίδιο, σ. 52.

13. Στο ίδιο, σ. 52.

14. Για την έννοια της μισητής ιστορίας, βλ.: M. Eliade, Le mythe de l'éternel retour, σ. 135-140 επίσης: G. Bourde, H. Martin, Les écoles historiques, Paris 1983, éd. du Seuil, σ. 28-33.

Σελ. 645
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/646.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

πια, μπορεί να λειτουργήσει. Πρόκειται για μια ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ. Αυτή η προσέγγιση του παρελθόντος είναι βαθιά απελευθερωτική.

Ίσως αυτά τα σχήματα να μας φαίνονται περίεργα, ξένα σε μια σύγχρονη ιστορία που πιστέψαμε εξελικτική και ορθολογισμένη. Ίσως να μας θυμίζουν τους χώρους της εθνολογίας, δομές της μυθολογίας, στοιχεία της μαγικής, της μυθικής σκέψης. Επειδή όμως τα ίχνη τους είναι πολύ καθαρά για να είναι αμφισβητήσιμα, θα πρέπει να αναρωτηθούμε για τις διαδρομές που χρησιμοποιεί ή εσωτερική, ή βαθιά λειτουργία της νόησης, της πρόσκτησης της ιστορικής διάστασης από τους ανθρώπους. Είναι σίγουρα σχήματα που μεταβάλλονται δύσκολα και αργά. Πού δεν χάνουν τη λειτουργικότητα τους έστω και σε διάστημα αιώνων.

Είναι ενδιαφέρον να παρατηρήσουμε ότι υπάρχει μια εξέλιξη του σχήματος αυτού στην Κατοχή, τουλάχιστο σε ό,τι αφορά τη διδασκαλία. Ενώ το σχήμα βρίσκεται σε κάθε αναφορά στο παρελθόν από το 1941 ως το 1944, στις παραμονές της Απελευθέρωσης, ένα σχολικό βιβλίο προσπαθεί να το ξεπεράσει. Πρόκειται για το αναγνωστικό του Μιχάλη Παπαμαύρου, Ελεύθερη Ελλάδα, που κυκλοφόρησε στις παραμονές της Απελευθέρωσης. Εκεί υπάρχουν ελάχιστες αναφορές στην ιστορία, αν και όσες υπάρχουν είναι πιστές στο σχήμα που αναφέραμε (το EAM είναι και εδώ ή νέα Φιλική Εταιρεία). Αντίθετα υπάρχει μια μεγάλη επιμονή στα γεγονότα, στα κατορθώματα της Αντίστασης, στο πολύ πρόσφατο αγωνιστικό παρελθόν. Οι αγώνες παρουσιάζονται διδακτικοί, να θέτουν κανόνες συμπεριφοράς, να αναδεικνύουν νέους ηθικούς, κοινωνικούς και πολιτικούς προσανατολισμούς.15 To παρελθόν θα λέγαμε έχει χαθεί τελείως. Αυτοί οι αγώνες του παρόντος που προβάλλονται, θεσμοποιούν, νομοθετούν για το μέλλον. Δημιουργείται ή εντύπωση ότι εδώ η ιστορία προσπαθεί να ξαναγίνει γραμμική, εξελικτική, άρα σίγουρη για το μέλλον. Διαχέεται ή πίστη ότι σίγουρα την οδηγούν οι δυνάμεις της Αντίστασης σε προκαθορισμένους στόχους. Η πολιτική κατάσταση έχει ξεπεράσει πια την απελευθερωτική λειτουργία του κύκλου. Εδώ, υπάρχει ανάγκη για βεβαιότητα στραμένη στο αύριο. Ουσιαστικά αυτό σημαίνει ότι η άρνηση του παρελθόντος βάθυνε, περιέλαβε και τις κορυφές, τις αφετηρίες. Εδώ πια υπάρχει μόνο το παρόν και το μέλλον.

Θέλω να κλείσω με δύο παρατηρήσεις. Η πρώτη είναι ότι αυτή ή παραμόρφωση, αυτή ή μεταγραφή της ιστορίας δεν εξαφανίστηκε, δεν χάθηκε με την Κατοχή και την Αντίσταση. Βρίσκεται ανάμεσά μας, επιβιώνει στις μέρες

15. Βλ. ειδικά τα κεφάλαιο.;: "Ο καπετάν-Τρομάρας", σ. 25, "Tο αετόπουλο", σ. 37 κλπ. Αντίθετα στο κεφάλαιο, "Tο EAM", σ. 9, έχουμε μια αντίληψη του παρελθόντος όμοια με εκείνη του προηγούμενου αναγνωστικού.

Σελ. 646
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/647.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

μας. Όχι μόνο επειδή τα τότε παιδιά της Αντίστασης, οι επονίτες, μεγάλωσαν με αυτή και τη μετέφεραν μαζί τους ως τις μέρες μας, αλλά και γιατί τα σχήματα αυτά βρίσκονται πάντα στο α-συνείδητο των ανθρώπων και κατά συνέπεια παραμένουν λειτουργικά. Είναι τρόποι λειτουργίας της νόησης, Στον πολιτικό λόγο για παράδειγμα, όπου τα πράγματα είναι πιο διαφανή και ευκολότερα αντιλήψιμα, έχουμε πολλά στοιχεία, Για την Αριστερά, μετά τον εμφύλιο, το EAM, την καθαρή δημιουργική στιγμή, το πρότυπο, το ακολούθησε η ήττα, η πτώση. Αναζήτησαν λοιπόν την αναγέννηση, τον τρόπο άρνησης, ακύρωσης της πτώσης, του υποβιβασμοί), της μισητής πραγματικής ιστορίας. Την επάνοδο στο EAM. Αυτό ερμηνεύει πολλές από τις πράξεις, τα κείμενα και την πολιτική των αριστερών σχηματισμών, που ίσως να μη φαίνονται και τόσο δεμένα με πραγματικότητες του σήμερα. Το σχήμα αντίληψης του παρελθόντος ερμηνεύει τις συμπεριφορές του χώρου.

Η τελευταία παρατήρηση αφορά την ιστορία που γράφουν οι ιστορικοί. Όχι ή συλλογική αντίληψη της αλλά ή "επιστημονική", θα λέγαμε, καταγραφή της. Οι συμπεριφορές του σήμερα, στηρίζονται σε νοοτροπίες βαθιές που διατηρούνται περίπου αναλλοίωτες μέσα στο χρόνο. Η ιστορία που γράφουμε πρέπει να είναι συνολική για να είναι ελεύθερη, για να έχει δυνατότητα ερμηνείας και ταξινόμησης, άρα για να υπάρχει. Αυτό το πεδίο της ανθρωπινής νόησης, του ασυνείδητου, των νοοτροπιών, είναι από τα πιο σημαντικά κομμάτια αυτής της συνολικότητας που θέλουμε να κατακτήσουμε. Πρέπει να στραφούμε σ' αυτό με τη σοβαρότητα που του αρμόζει.

Σελ. 647
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/648.gif&w=600&h=915 1. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 648
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/649.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

Η ΗΛΙΚΙΑ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ

ΣΤΗΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ 1821 ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ ΤΟΥ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑ (1821-1832)

TONIA ΚΙΟΥΣΟΠΟΥΛΟΥ

Το να εντοπίσουμε την ηλικία και να συγκεντρώσουμε πληροφορίες για την ζωή των ανθρώπων που θεωρούμε ότι ανήκουν στο πολιτικό προσωπικό της Ελλάδας κατά την περίοδο 1821-1832 έχει νόημα και ξεπερνάει, τον σκοπό των συνηθισμένων βιογραφιών για τους ήρωες του '21, όταν όλες αυτές οι πληροφορίες συνδυαζόμενες μας επιτρέπουν να σχηματίσουμε την εικόνα του ανθρώπινου δυναμικού που χρησιμοποιήθηκε για την οργάνωση του Κράτους. Κι ακόμα, αν μέσα από αυτές μπορούμε να διακρίνουμε κάποιες τάσεις ή νοοτροπίες στην πολιτική ζωή εκείνων των χρόνων.

Αυτό ακριβώς ήταν το πρώτο ζητούμενο μιας έρευνας, που είχε στόχο να μελετήσει την ύπαρξη, καταρχήν, και τον ρόλο των νέων στα πολιτικά πράγματα της Ελλάδας κατά την Επανάσταση και τα χρόνια του Καποδίστρια. Η πρώτη φάση αυτής της έρευνας τελείωσε με την συγκρότηση ενός σώματος τεκμηρίων για ολόκληρο το πολιτικό προσωπικό. Στην διάρκεια της αποδελτιώθηκαν οι σχετικές πηγές1 και καταρτίστηκε επί τη βάσει αυτών ονομαστικός

1. Οι κυριώτερες από τις πηγές που χρησιμοποιήθηκαν ήσαν:

I. Αρχεία

-Αθηναϊκό Αρχείον (έκδ. Ι. Βλαχογιάννη) Ι, Αθήνα 1901.

-Αρχείον Ελληνικής Παλιγγενεσίας μέχρι της εγκαταστάσεως της βασιλείας, τ. Α'- E', Αθήνα 1974-1978.

- Γενικά Αρχεία του Κράτους, Τα Ιστορικά έγγραφα του αγώνος του 1821 εις περιλήψεις και περικοπάς, (έκδ. Κ. Διαμάντη), Αθήνα 1971.

-Απ. Β. Δασκαλάκης, Αρχείον Τζωρτζάκη-Γρηγοράκη. Ανέκδοτα Ιστορικά έγγραφα Μάνης (1810-1835), Αθήνα 1976.

Β 18

Σελ. 649
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/650.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

κατάλογος των μελών του πολιτικού προσωπικού, συγκεντρώθηκαν δε σε ατομικό δελτίο τα στοιχεία που αφορούσαν καθένα πρόσωπο και είχαν σχέση με τον χρόνο γέννησης και θανάτου του, τον τόπο καταγωγής του, τις σπουδές του, την κοινωνική-επαγγελματική του θέση, την πολιτική του λειτουργία πριν την Επανάσταση, την περίοδο 1821-1832 και μετά από αυτήν, την κομματική του τοποθέτηση και όποια άλλη δραστηριότητά του εντοπίστηκε.

Θα προσπαθήσω να περιγράψω όσο γίνεται πιο συνοπτικά αυτό το υλικό που συγκεντρώθηκε και στην συνέχεια θα διατυπώσω μερικά από τα ερωτήματα ή προβλήματα που τίθενται και πρέπει να απαντηθούν, προκειμένου αυτό το υλικό, συγκεντρωμένο πια, να αξιοποιηθεί ως ιστορική πηγή.

- Ντίνος Κονόμος, ανέκδοτα κείμενα από το Αρχείον του Αντωνίου Τζούνη, Επετηρίς των Καλαβρύτων, τ. 2,1970, σ. 80-90.

- Γεώργιος Λάιος, Ανέκδοτες επιστολές και έγγραφα του 1821. Ιστορικά δοκουμέντα από τα Αυστριακά Αρχεία, Αθήνα 1958.

- A. Ζ. Μάμουκας, Τα κατά την αναγέννησιν της Ελλάδος υπό διαφόρων Εθνικών Συνελεύσεων συνταχθέντα πολιτεύματα, Πειραιάς 1839.

- I. A. Μελετόπουλος, Η Φιλική Εταιρεία. Αρχείον Π. Σέκερη, Αθήνα 1967.

- Β. Μέξας, Οι Φιλικοί, Αθήνα 1937.

- Στυλ. Μοτάκης, Συλλογή εγγράφων Ζαχαρία Πρακτικίδη (ή Τσιριγώτη). Έγγραφα των ετών 1810-1934, Χανιά 1953.

- Β. Π. Παναγιωτόπουλος, Πίνακες Αρχείου Λουριώτη, Κέντρον Νεοελληνικών Ερευνών, Αθήνα 1963.

II. 'Εφημερίδες

- Γενική Εφημερίς της Ελλάδος, 1825-1832.

III. Απομνημονεύματα

- Ν. Δραγούμης, Ιστορικαί αναμνήσεις (ρπιμ. A. Αγγέλου), Ι-ΙΙ, Αθήνα 1973.

-Ι. Μακρυγιάννης, Απομνημονεύματα (εισαγωγή-σχόλια Σπ. Ι. Ασδραχά), Αθήνα 1957.

- Μιχαήλ Οικονόμου, Ιστορικά της Ελληνικής Παλιγγενεσίας, Αθήνα 1873.

- Γεώργιος Ψύλλας, Απομνημονεύματα του βίου μου (εκδ. Ελευθ. Πρεβελάκη), Αθήνα 1974.

Καθώς οι πηγές δεν αφήνουν να φανεί άλλη πληροφορία, εκτός από τον τόπο καταγωγής των μελών του πολιτικού προσωπικού χρησιμοποιήθηκαν σχετικά βοηθήματα. Πρώτα χρήσιμα βοηθήματα ήσαν οι εγκυκλοπαιδείες και τα λεξικά. Σημαντικά βοηθήματα υπήρξαν οι τοπικές ιστορίες και κυρίως έργα που διαπραγματεύονται την συμβολή στον αγώνα αγωνιστών από συγκεκριμένες περιοχές. Μόλο που τα βοηθήματα αυτά χρησιμοποιήθηκαν με κάθε επιφύλαξη και για τον τρόπο που συγκροτήθηκαν και το αναπόδεικτο πολλές φορές των πληροφοριών τους, επέτρεψαν να συμπληρωθούν ορισμένα δελτία για τα άτομα που έδρασαν στις κατώτερες βαθμίδες και εξαφανίστηκαν από την πολιτική σκηνή αργότερα. Τέλος χρησιμοποιήθηκαν έργα, που είτε αποτελούν μονογραφίες για συγκεκριμένους ανθρώπους, είτε στην εισαγωγή τους περιέχονται βιογραφικά στοιχεία για κάποιους άλλους.

Σελ. 650
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Πρακτικά του Διεθνούς Συμποσίου Ιστορικότητα της παιδικής ηλικίας και της νεότητας
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 631
    1. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

    ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΤΗΣ EON Η ΝΕΟΛΑΙΑ: ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΑΠΗΧΗΣΗ

    ΑΘΑΝΑΣΙΑ ΜΠΑΛΤΑ

    Η φύση της ανακοίνωσης αυτής και o περιορισμένος χρόνος της υποχρεώνουν σε μίαν εξαιρετικά συνοπτική παρουσίαση ενός πλαισίου μόνο προβληματισμού, από τον οποίο ξεκινώντας μπορούμε να οδηγηθούμε σε μια αναλυτικότερη προσέγγιση. Με άλλα λόγια, τη λιτή και επιγραμματική σιγουριά του τίτλου της ανακοίνωσης διαδέχεται μια σειρά μόνο υποθέσεων και σκέψεων.

    Στο φύλλο του Ιανουαρίου 1933 το περιοδικό Νέοι Πρωτοπόροι σχολιάζει και κρίνει το περιοδικό Ιδέα του Σπύρου Μελά που μόλις είχε εμφανισθεί τον ίδιο εκείνο μήνα. Καταγγέλλει το περιεχόμενο, το νόημα και τον προορισμό του, που είναι "η σκόπιμη συσκότιση, η ψευτιά και η αντίδραση", και, κάνοντας μαύρο χιούμορ, βάζει στο στόμα των αστών την εξής πρόταση: «Απαιτούμε κάθε μήνα ν' αγοράζει το κράτος εκατό χιλιάδες αντίτυπα της "Ιδέας" και να τα μοιράζει σε όλα τα ημιγυμνάσια και γυμνάσια του κράτους και να γίνεται μάθημα δύο ώρες κάθε πρωί πάνω στο υψηλό περιεχόμενο της».1 Αυτή η εφιαλτική προοπτική, που ακόμη και για τους Νέους Πρωτοπόρους,2 αποτελεί αστεϊσμό, λόγω του ενεχομένου στοιχείου της υπερβολής, πέντε χρονιά αργότερα, τον Οκτώβριο του 1938, γίνεται πραγματικότητα με την έκδοση της Νεολαίας, του περιοδικού της Εθνικής Οργάνωσης Νεολαίας του καθεστώτος της 4ης Αυγούστου.

    Σκόπιμη είναι στο σημείο αυτό μια μικρή κατατοπιστική αναφορά στην ίδια την EON, Η Εθνική Οργάνωση Νεολαίας ιδρύθηκε το Νοέμβριο του 1936 με τον αναγκαστικό νόμο 334/1936, με ομολογημένο σκοπό, όπως τονίζει ο

    1. Νέοι Πρωτοπόροι, τχ. 1, Ιανουάριος 1933, σ. 2.

    2. Το περιοδικό αντιλαμβάνεται έγκαιρα τον κίνδυνο και μπροστά στην άνοδο του φασισμού στην Ευρώπη καλεί σε αντιφασιστικό συναγερμό.