Συγγραφέας:Διεθνές Συμπόσιο
 
Τίτλος:Πρακτικά του Διεθνούς Συμποσίου Ιστορικότητα της παιδικής ηλικίας και της νεότητας
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:1
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Συντελεστές:Εταιρεία Μελέτης Νέου Ελληνισμού
 
Έτος έκδοσης:1986
 
Σελίδες:725
 
Αριθμός τόμων:2 τόμοι
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Βιβλιογραφία
 
Διεθνή Συμπόσια
 
Κοινωνική ενσωμάτωση
 
Μαθητεία και εργασία
 
Νεανικά έντυπα
 
Νεανικές οργανώσεις
 
Νοοτροπίες και συμπεριφορές
 
Παιδεία-Εκπαίδευση
 
Τοπική κάλυψη:Ευρώπη
 
Χρονική κάλυψη:Μεσαίωνας-20ός αιώνας
 
Περίληψη:Το βιβλίο αυτό περιέχει τα πρακτικά του πρώτου επιστημονικού συμποσίου που διοργάνωσε η επιτροπή του ΙΑΕΝ σε συνεργασία με την Εταιρεία Μελέτης Νέου Ελληνισμού. Το συμπόσιο, με θέμα «Ιστορικότητα της παιδικής ηλικίας και της νεότητας», έγινε στο αμφιθέατρο του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών από τη 1 έως τις 5 Οκτωβρίου 1984.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 28.86 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 201-220 από: 730
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/201.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Ο ΛΥΚΟΣ:

ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΟ ΜΥΘΟ

PAULETTE COUTURIER

Στις 9 Νοεμβρίου 1692, ο μαρκήσιος του Seignelay διέτασσε τον Monsieur de Creil, τοποτηρητή, να συγκεντρώσει τους κατοίκους από τέσσερις πέντε ενορίες των περιχώρων του Pontgouin (Ε & L) για να προσπαθήσουν να σκοτώσουν... αυτό το κτήνος που τρώει τα παιδιά.

Αντίθετα, το 1695, o επίσκοπος της περιοχής του Léon (Βρετάνη) παρατηρούσε σχετικά με τους λύκους: Η χώρα είναι γεμάτη από δαύτους αλλά υπάρχουν μόνο ένας ή δύο που τρώνε παιδιά,

Βρισκόμαστε λοιπόν στην εποχή που ο Perrault έγραφε το περίφημο παραμύθι Η κοκκινοσκουφίτσα, σύμφωνα με το οποίο μπορούμε να υποθέσουμε ότι o λύκος είναι σχεδόν μόνιμος κάτοικος του δάσους, όπου τα κοριτσάκια είναι σίγουρα ότι θα τον συναντήσουν και ότι θα τα κατασπαράξει, αν περιπλανηθούν για λίγο. Αλλά δεν είναι ο λύκος, σ' αυτό το παραμύθι, ένα τετράποδο αγρίμι που κάνει ν' ανατριχιάζουν, ακόμα, τα παιδιά του εικοστού αιώνα;

Πρόσφατες εργασίες1 παραθέτουν πολυάριθμες περιπτώσεις, ακριβείς και μη, βρεφών και παιδιών που υπήρξαν άλλοτε θύματα λύκων στη Γαλλία. Το 1813, πολλές νομαρχιακές αποφάσεις στη δυτική Γαλλία καθόριζαν: η φύλαξη ζώων ανατίθεται σε βοσκούς ηλικίας τουλάχιστον είκοσι χρόνων και οπλισμένους. Προϋπόθεση που ήταν ιδιαίτερα δύσκολο να εκπληρωθεί σε μια εποχή όπου οι ναπολεόντειοι πόλεμοι άφηναν λίγους άνδρες αυτής της ηλικίας στην ύπαιθρο!

Όλες αυτές οι μαρτυρίες, όσο ενδιαφέρουσες κι αν είναι, δεν επιτρέπουν

1. Claude-Catherine et Gilles Bagache, Les loups en France, Aubier, 1981. Daniel Bernard et Daniel Dubois, L'homme et le loup, Berger-Levrault, 1981.

Σελ. 201
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/202.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

την κατάρτιση μιας στατιστικής των θυμάτων, ούτε ακόμα την κατανόηση της πραγματικότητας και της μονιμότητας του κινδύνου για την παιδική ηλικία στη Γαλλία την παλιά εκείνη εποχή.

Η ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

Τον ιστορικό ενδιαφέρει, πριν απ' όλα, να απαριθμήσει στο σύνολο της επικράτειας, και για μια μακρά περίοδο, τα σαρκοβόρα ζώα και τα θύματά τους συνάμα. Είναι δυνατόν;

Για τ' αγρίμια διαθέτουμε σημαντικά έγγραφα μόνο από τον 16ο αιώνα. Για τα προηγούμενα χρόνια, πρέπει να είμαστε επιφυλακτικοί, είναι όμως βέβαιο ότι μετά τον Εκατονταετή Πόλεμο, η Γαλλία, άδεια απ' τους κατοίκους της, είχε περιέλθει σε μια ημιάγρια κατάσταση. Αρκεί ν' αναφέρουμε τους δύο φουκαράδες της ενορίας του Maisons, στη Beauce, μόνους επιζήσαντες από το χωριό τους το 1413. Βρίσκουμε, στο τέλος του 15ου αιώνα, συμβόλαια για μεγάλες ποσότητες δερμάτων αλεπούδων, που αποδεικνύουν ότι η πλούσια αυτή χώρα είχε γίνει χώρα παγιδοκυνηγών.2 Στους 16ο και 17ο αιώνες, με τους θρησκευτικούς πολέμους και τις αναταραχές της Επανάστασης της Σφεντόνας (fronde), οι λύκοι ήταν ακόμα τρομεροί, αλλά από την εποχή αυτή οργανώνεται η εξολόθρευσή τους.3 Καταδιώξεις, που σ' αυτή την περίπτωση ονόμαζαν γιούργια στους λύκους, δημιουργία υπηρεσιών λυκοθηρίας είναι αμφίβολης αποτελεσματικότητας τον 17ο αιώνα. Εντούτοις, τον Ιούλιο του 1697, διακόσια τέτοια ζώα σκοτώθηκαν στην επαρχία της Orléanais.4 Οι λύκοι δεν εξαφανίστηκαν με το Παλιό Καθεστώς: οι νόμοι της Συμβατικής (Convention), (11 ventôse του έτους IIΙ),* και του 1797 είχαν σαν αποτέλεσμα τη σημαντική εξολόθρευσή τους.5

Ο 19ος αιώνας είδε τη σχεδόν ολοκληρωτική εξόντωσή τους: το αυτοκρατορικό διάταγμα της 21ης Μαρτίου 1805 έθεσε σ' εφαρμογή ένα μικτό σύστημα τακτικού κυνηγιού και δηλητηρίασης με στρυχνίνη. Οι υπολοχαγοί της

* Ventôse: ο έκτος μήνας του δημοκρατικού ημερολογίου από 19 ή 21 Φεβρουαρίου μέχρι 19 ή 21 Μαρτίου (σ.τ.μ.).

2. Marcel Couturier, Recherches sur les structures sociales de Châteaudun, 1525 -

1789, S.E.V.P.E.N., 1969.

3. Du Fouilloux, La Vénerie, 1561.

4. Κατά τον Delisle de Montel, Méthodes et projets pour parvenir à la destruction des loups dans le royaume, Παρίσι, Βασιλικό Τυπογραφείο, 1768.

5. Η κατάσταση των σκοτωμένων λύκων ατή Γαλλία το 1797 επισημαίνει: 22 λύκοι λυσσασμένοι ή επιτιθέμενοι σε ανθρώπους· 1034 λύκοι αρσενικοί μη λυσσασμένοι· 114 έγκυες λύκαινες· 702 μη έγκυες λύκαινες· 3.479 λυκόπουλα, μεγέθους αλεπούς.

Ο μαρκήσιος Du Hallay παρουσιάζει έναν καταπληκτικό πίνακα κυνηγιού: 1200 λύκοι, πράγμα που τον έκανε να γλυτώσει την γκιλοτίνα, παρ' ότι ευγενής, στην εποχή της Τρομοκρατίας.

Σελ. 202
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/203.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

λυκοθηρίας διατηρήθηκαν μέχρι τις αρχές του 20ού αι. και ο τελευταίος λύκος που σκοτώθηκε στο νομό του Eure-et-Loir, νότια του λεκανοπεδίου του Παρισιού, ήταν χωρίς αμφιβολία στην Thivillé, στις 15 Αυγούστου 1900.6 Οι ανατολικές περιοχές της Γαλλίας και η ορεινή ύπαιθρος τους προφύλαξαν για περισσότερο καιρό. Ο τελευταίος λύκος που επισημάνθηκε στη Γαλλία, αν βέβαια πρόκειται για λύκο, ιχνηλατήθηκε μάταια στα Βόζγια το 1977 - 78.7 Έχοντας κατά νου την αναντίρρητη αλήθεια της ύπαρξης λύκων κατά το παρελθόν στη Γαλλία, μένει να θεμελιώσουμε την πραγματική σπουδαιότητα της παιδικής θνησιμότητας που τους καταλογίζουμε, συχνά αβασάνιστα, σύμφωνα με έγγραφα από δεύτερο χέρι και βάλε. Και για να γίνει αυτό, τι πηγές διαθέτουμε; Μόνο ενοριακούς καταλόγους την εποχή του Παλιού Καθεστώτος, που είναι μια πολύ τυχαία πηγή γι' αυτή τη χρήση. Είναι αναμφισβήτητη γιατί αποτελεί επίσημη πράξη που καταλείπει όνομα, ημερομηνία, ακριβή τόπο. Είναι και εύθραυστη γιατί οι ενοριακοί κατάλογοι διατηρήθηκαν άνισα. Πρέπει λοιπόν να διορθώσουμε τους απόλυτους αριθμούς προσδιορίζοντάς τους βάσει του συντελεστή της παρουσίας των τεκμηρίων (πίνακες 1 και 2).

Επιπλέον, είναι προφανώς αδύνατο να ξαναβρούμε και να διαβάσουμε όλες τις υπάρχουσες πράξεις θανάτου. Η παρούσα μελέτη περιορίζεται στο νομό του Eure-et-Loir, νοτιοδυτικά του Παρισιού, σύνθετη περιοχή, που περιλαμβάνει μια πεδιάδα δημητριακών, από πολύ καιρό openfield,* μια περιοχή με καλλιέργειες ανάμεσα στα δένδρα και ωραίες δασικές εκτάσεις. Μόνο το βουνό απουσιάζει... Στην περιορισμένη αυτή ζώνη χρησιμοποιήσαμε τις αρχειακές απογραφές του Merlet.8 Δειγματοληπτικός έλεγχος επιτρέπει να διαπιστώσουμε την αξιοπιστία της εργασίας του. Βέβαια δεν συμπεριέλαβε ειδικές περιπτώσεις και ξέχασε μερικές στις λεπτομερειακά καταγραφόμενες χρονιές, Φαίνεται όμως ότι, στο τελευταίο μέρος του έργου του, στα δεκαήμερα** που προηγήθηκαν της Επανάστασης του 1789, βιάστηκε πολύ αναφέροντας μόνο βαπτίσεις, γάμους, ταφές, χωρίς ανάλυση περιεχομένου. Μερικές συγκεκριμένες περιπτώσεις, προερχόμενες από τις ίδιες πηγές σε άλλους νομούς, θυμίζουν λίγο ψάρεμα στα τυφλά, ενισχύουν όμως την ανάλυσή μας.9

* Openfield: σύστημα κατανομής των αγρών χωρίς σύνορα, κατά το οποίο οι καλλιεργήσιμες γαίες χωρίζονταν σε λωρίδες και κατανέμονταν μεταξύ των χωρικών (σ.τ.μ.).

** Décades: δεκαήμερα: περίοδος 10 ημερών. Διάστημα 10 ημερών που αντικαθιστούσε τη βδομάδα στο δημοκρατικό ημερολόγιο του 1793 (σ.τ.μ.).

6. Κατά το Bulletin de la Société dunoise d'archéologie, τ. Χ, σ. 118.

7. Daniel Bernard, ό.π., σ. 58 - 59.

8. Lucien Merlet, αρχειονόμος του τμήματος του Eure-et-Loir, Inventaire sommaire des archives d'Eure-et-Loir, série E, Chartres 1873.

9. Φαίνεται πως αφθονούσαν ιδιαίτερα στις ορεινές περιοχές και στη δυτική Γαλλία, στο Haut Poitou κυρίως, περιοχές με ρείκια και φράχτες.

Σελ. 203
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/204.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

ΠΙΝΑΚΑΣ 1

Κάθε σταυρός αντιπροσωπεύει μια επίθεση λύκου αναφερόμενη στους ενοριακούς καταλόγους στο Eure-et-Loir, σύμφωνα με τις απογραφές του Merlet. Εφαρμόζοντας το συντελεστή παρουσίας των ντοκουμέντων έχουμε την αξία σε γκρίζα απόχρωση.

Μια αντίρρηση προβάλλεται: οι εφημέριοι δεν είχαν μεγαλύτερη υποχρέωση απ' ό,τι οι δημόσιοι υπάλληλοι του σύγχρονου πολιτικού κράτους ν' αναφέρουν την αιτία θανάτου. Μερικοί ήταν διεξοδικοί ή ιδιαίτερα εντυπωσιασμένοι από τις συνθήκες του θανάτου. Στην περίπτωση όμως των ακρωτηριασμένων πτωμάτων, μπορούμε να σκεφθούμε ότι κάποιος θρησκευτικός λόγος τούς έσπρωχνε να το κάνουν και να επιμένουν ιδιαίτερα να υπογραμμίσουν ότι έθαβαν το μισό ενός σώματος, ή μόνο τα υπολείμματα και λείψανα του θύματος. Την άποψη αυτή ενισχύει μια ληξιαρχική πράξη θανάτου που συντάχθηκε για την ταφή του βραχίονα κάποιου ανθρώπου, που ο βραχίονάς του έπεσε, σαν επακόλουθο μιας αρρώστιας.

Ας σκύψουμε σ' αυτή την τρομακτική αλήθεια: για πολλούς αιώνες οι λύκοι καταβρόχθισαν παιδιά στη Γαλλία, στα νοτιοδυτικά του λεκανοπεδίου

Σελ. 204
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/205.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

ΠΙΝΑΚΑΣ 2

Οι φόνοι σημειώνονται με τον ίδιο τρόπο και έχουν τον ίδιο συντελεστή: σχεδόν το διπλάσιο, με αιχμές που σχετίζονται με τις επιθέσεις λύκων, πλην της δεκαετίας 1610-19.

του Παρισιού. Μόνο παιδιά; Όχι. Αλλά, πράγματι, μόνο ευάλωτα θύματα: χωρικούς, κι απ' αυτούς τους πιο απροστάτευτους: έναν κακομοίρη που ήλθε να πριονίσει, τα στάρια (να θερίσει με δρεπάνι), που ούτε τ' όνομά του δεν ήταν γνωστό και που βρέθηκε το πρωί μισοφαγωμένος στο υπόστεγο όπου πλάγιαζε.10 Ανάμεσα στους ενήλικες, περισσότερες γυναίκες παρά άνδρες. Ποτέ δεν επισημαίνουμε ξυλοκόπους, ούτε δασοφύλακες: αυτοί ήξεραν να προφυλάσσονται.

Τα παιδιά, λοιπόν, αν και λιγότερο εκτεθειμένα από τους εργαζόμενους στα δάση και στους αγρούς, απαριθμούν περισσότερα από τα μισά θύματα

10. Στο Fontaine-la-Guyon, 1693. Ακόμη ένας άγνωστος, πιθανόν ένας αλήτης, που βρέθηκε μέσα σε ελαιοτριβείο με φαγωμένα τα χέρια και το πρόσωπο, στο Mattanvìlliers, το 1710.

Σελ. 205
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/206.gif&w=600&h=915 1. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

ΠΙΝΑΚΑΣ 3

ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΑΝΔΡΕΣ ΓΕΡΟΝΤΕΣ

Από 50 ως 60 χρόνων Από 40 ως 50 »

ΕΝΗΛΙΚΕΣ ΧΩΡΙΣ ΕΝΔΕΙΞΗ ΗΛΙΚΙΑΣ

Από 30 ως 40 χρόνων Από 20 ως 30 »

Από 16 ως 19 »

Από 13 ως 15 » Αγνώστου φύλου

Από 11 ως 12 »

Από 6 ως 10 »

ΠΑΙΔΙΑ ΧΩΡΙΣ ΕΝΔΕΙΞΗ ΗΛΙΚΙΑΣ

Από 2 ως 5 χρόνων

Κάτω από 2 »

(πίνακας 3). Ακόμη όμως κι αν παραδεχθούμε ότι μας διαφεύγουν πολλές περιπτώσεις, δεν πρόκειται για εκατόμβη. Ενδιαφέρον είναι να σταθούμε μια στιγμή στις περιστάσεις.

Αρχικά μπορούμε να διαπιστώσουμε (χάρτης) ότι υπάρχουν ζώνες υψηλού κινδύνου. Καθόλου επιθέσεις σε αποψιλωμένη ύπαιθρο στο απέραντο οροπέδιο της Beauce, το λίγο φιλόξενο και σαρωμένο από τον άγριο αέρα το χειμώνα: ούτε τ' αγρίμια δε βρίσκουν εκεί καταφύγιο. Δεν υπάρχουν θύματα

Σελ. 206
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/207.gif&w=600&h=915 1. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

ΧΑΡΤΗΣ: Οι μαύροι κύκλοι αντιπροσωπεύουν τους τόπους, όπου οι ενοριακοί κατάλογοι επισημαίνουν θύματα λύκων. Οι λευκοί κύκλοι τους τόπους, όπου ένα τοπωνύμιο αναφέρεται σε σχέση με την παρουσία των λύκων.

Σελ. 207
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/208.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

κοντά στις μεγάλες δασώδεις συστάδες:11 τα μεγάλα σαρκοφάγα επιζούν εκεί άνετα σε βάρος του μικρού θηράματος. Τα κρίσιμα σημεία βρίσκονται εκεί που συναντιόνται τα υλοτομημένα δάση με τα λειβάδια ή τους αγρούς: αξιοσημείωτη πυκνότητα γνωρίζουν τα ανισόπεδα εδάφη που προέρχονται από κατολισθήσεις, που το ρήγμα τους καλύπτεται από θάμνους: οι λύκοι που έστηναν καρτέρι, σαν από παρατηρητήριο, μπορούσαν να ορμούν στην ξεμοναχιασμένη λεία τους, ορατή από μακριά, στην πεδιάδα. Επίσης, κάποιο σημαντικό ανάχωμα από μισοτελειωμένες εργασίες θεωρήθηκε για πολύ μεγάλο διάστημα σαν ορμητήριο άγριων θηρίων.12 Δεν εξαιρέθηκαν ούτε οι κατοικημένες περιοχές. Αναφέρονται επιθέσεις λύκων στους δρόμους του Παρισιού στα 1438, 1439, 1440 και 1595 13 και στη Chartres, πολυάριθμες περιπτώσεις, βορειοανατολικά και νοτιοδυτικά της πόλης, σε δύο σημεία που άφηναν τα απορρίμματα και τα υπολείμματα του σφαγείου.14

Αυτά τα μεγάλα παιδιά, κορίτσια στην πλειοψηφία τους, που πηγαίνουν άκρη - άκρη στο δρόμο μια αγελάδα να βοσκήσει ή που μαζεύουν γρασίδι, είναι σεσημασμένα θύματα. Δεύτερα στη σειρά έρχονται τα παιδιά από έξι ως δέκα χρόνων: είναι ίσως η ηλικία που η επιτήρηση των γονιών χαλαρώνει και η τόλμη τα παρασύρει σε παλικαριές έξω απ' το χωριό.15

Τι να σκεφθούμε όμως για τα μωρά που άρπαξαν και σπάραξαν οι λύκοι, μπροστά στα μάτια του πατέρα (παραλυμένου από το φόβο) μέσα στο σπίτι; Γι' αυτό το άλλο που δεν ξαναβρέθηκαν παρά τα ποδαράκια του;16 Καταλήγουμε μάλλον σ' ένα τελείως άλλο φαινόμενο, κυρίως όταν o εφημέριος ο

11. Το βορειότερο σημείο της περιοχής φαίνεται άδειο από λύκους: δεν υπάρχουν σχετικά έγγραφα. Άλλωστε αυτό επιβεβαιώνεται στο έργο Instructions pour les gardes des Eaux et Forêts de la principauté d'Anet, comté de Dreux et Beu, Chartres 1763, το οποίο ενώ πραγματεύεται όλα τα είδη κυνηγιού, δεν αναφέρεται στο κυνήγι των λύκων με σκυλιά, κυνήγι που εντούτοις εκτιμάται πολύ. Επίσης ένα γράμμα της διοίκησης της κοινότητας του Laons, που βρίσκεται στην ίδια περιοχή λίγο δυτικότερα, το Μάρτη του 1800, αναφέρει ότι δεν υπάρχει ούτε ένας λύκος.

12. Πρόκειται για το κανάλι του Eure, του οποίου η κατασκευή άρχισε το 1685 και δεν τελείωσε ποτέ. Έπρεπε να οδηγήσει τα νερά του Eure, όχι μακριά από την πηγή τους στις Βερσαλλίες για τις γιορτές των νερών του πάρκου. Ο Saint-Simon μιλώντας γι' αυτά τα θεώρησε μια κτηνώδη τρέλα. Ρ. Couturier, Le Canal de l'Eure, στην Histoire locale Beauce et Perche, Chartres 1972.

13. Journal d'un bourgeois de Paris - Chronique des Rois de France - Journal de Henri IV.

14. Τους ονόμαζαν frou ή voirie. Υπάρχει ακόμα η ονομασία δρόμου du Frou σήμερα στην Chartres. Βρίσκεται ακριβώς προς την κατεύθυνση της παλιάς θέσης των σκουπιδιών, όπου έγιναν οι επιθέσεις.

15. Germignonville, 1735: O Louis Cassenet, οκτώ χρόνων, σύρθηκε ως την άκρη του χωριού από ένα λύκο που δεν τον άφησε καθόλου, παρόλο που τον κυνηγούσαν.

16. Pierres, 1693 - Ίδια ενορία, 1694.

Σελ. 208
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/209.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

ίδιος, γράφοντας, αφήνει να εισχωρήσει μια φρικτή υπόνοια: ...έθαψα το κεφάλι της Antoinette-Florette, έξι χρόνων, που ο πατέρας της με βεβαίωσε ότι το θηρίο την άρπαξε, την έσυρε και την έφαγε.17 Είναι που οι ελπίδες ζωής ενός παιδιού στην κούνια ήταν λιγοστές κατά το Παλιό Καθεστώς. Μπορούμε να επικαλεσθούμε τους φυσικούς θανάτους: τον λοιμό (έτσι ονόμαζαν τις επιδημίες γενικά), τους διάφορους πυρετούς, κνιδώδεις και μη (παιδικές αρρώστιες), τους άλλους τυχαίους θανάτους: οι πνιγμοί στα έλη ήταν συχνοί στην Beauce... Τρομάζουμε διαβάζοντας τους ενοριακούς καταλόγους μερικών κοντινών στην πρωτεύουσα ενοριών και διαπιστώνοντας τον αριθμό των έκθετων παιδιών και την εκατόμβη, πολύ αληθινή αυτή, μεταξύ των παιδιών που δόθηκαν σε τροφούς.18 Οι λύκοι πολύ απέχουν από του να έχουν προξενήσει τέτοιες καταστροφές. Πρέπει όμως να κοιτάξουμε την αλήθεια κατά πρόσωπο, Ένα παιδί ήταν βάρος, καμία φορά δυσβάστακτο, για τους εξαθλιωμένους που δεν κατάφερναν να κερδίζουν το καθημερινό τους ψωμί. Οι εφημέριοι το γνώριζαν καλά, οι δικαστές επίσης. Η παιδοκτονία από τα κορίτσια-μητέρες είναι φαινόμενο που παρατηρείται σε όλες τις εποχές. Ήταν υποχρεωτικό για τις ανύπαντρες να φανερώσουν την εγκυμοσύνη τους και οι τιμωρίες ήταν αυστηρές για όσες την απέκρυπταν. Η ποινή του θανάτου επισφράγιζε τη δολοφονία του νεογέννητου. Απαγορευόταν επίσης να κοιμούνται τα νεογνά στο κρεβάτι των γονιών τους: πολλά παιδιά πέθαιναν από ασφυξία...

Πώς να μη φανταστούμε ότι το μυστήριο, άγνωστο, σχεδόν υπερφυσικό κτήνος πρόσφερε ένα ασύγκριτο άλλοθι για την εξαφάνιση μιας μικρής ανεπιθύμητης ύπαρξης; Ο άνθρωπος είναι ένας λύκος για τον άνθρωπο.

ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΟ ΜΥΘΟ: ΟΙ ΔΙΑΔΟΣΕΙΣ

Η γέννηση του θρύλου μπορεί ν' αναζητηθεί στην πηγή του, στους ίδιους τους ενοριακούς κατάλογους. Ας δούμε μερικές περιπτώσεις.

Στις 7 Ιουλίου 1662, ο εξάχρονος Marin Renou, στραγγαλίστηκε από λύκο που πάνω από δύο χρόνια προξενούσε μεγάλες ζημιές σ' αυτές τις συνοικίες,

17. Sainville, 1691.

18. Ιδιαίτερα τον 18ο αιώνα, στην ενορία του Gilles, στα βόρεια της περιοχής. Το 1785, έθαψαν δέκα τέσσερα βρέφη εκ των οποίων επτά παιδιά έκθετα - το 1786, σαράντα ένα βρέφη εκ των οποίων τριάντα ένα έκθετα - 1787, είκοσι τέσσερα εκ των οποίων δέκα εννέα έκθετα - 1788, δέκα τρία εκ των οποίων οκτώ έκθετα - 1789, τριάντα δύο εκ των οποίων είκοσι έκθετα. Τα βρέφη που δεν ήταν έκθετα παιδιά προέρχονται από οικογένειες παριζιάνων τεχνιτών: πρόκειται για γλύπτες, εκδότες, ένα ζωγράφο στο Βασιλικό Βιοτεχνικό Ίδρυμα της Sèvres, έναν πρώτο-χαράκτη κι έναν πρώτο-ζωγράφο του βασιλιά... δεν πρόκειται για απόρους. Γιατί εγκαταλείπουν έτσι τα παιδιά τους; Η θνησιμότητα δε φαίνεται να είναι τόσο υψηλή για τα παιδιά της υπόλοιπης χώρας.

Α 14

Σελ. 209
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/210.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

και πιστεύω ότι έφαγε ή προκάλεσε το θάνατο τριάντα περίπου παιδιών, από τα οποία να, δύο στην ενορία μου... απαίσιο πράγμα!, γράφει ο Simon Laurens, εφημέριος του Thivars από το 1654. Εκτός από αυτή δε συναντούμε καμιά άλλη μνεία στους καταλόγους του ενώ σε δύο χρόνια γνωρίζουμε πέντε τέτοιους θανάτους σ' αυτή τη ζώνη, η οποία είναι πραγματικά από εκείνες που επλήγησαν περισσότερο στην περιοχή.

Το 1735 στην Germignonville, ο επίσκοπος σημειώνει μετά από μια πράξη: το ίδιο κτήνος, ή κάποιο παρόμοιο, εδώ και οκτώ μέρες κατασπάραξε πολλά παιδιά στη Bonneval, στο Molitart (πόλη και χωριό σε καμιά δεκαπενταριά χιλιόμετρα απόσταση) και σε πολλά άλλα μέρη. Δε βρίσκουμε τίποτα ούτε σ' αυτές τις ημερομηνίες ούτε σ' αυτές τις περιοχές και η περίπτωση της Germignonville είναι μοναδική ή σχεδόν μοναδική για το οροπέδιο της Beauce.

Στο τέλος του 17ου αιώνα, ο ενοριακός κατάλογος της Armenonville-Les-Gatineaux, δυτικά της Chartres, είναι πραγματική εφημερίδα: διάφορα γεγονότα και σχόλια, κουτσομπολιά της αυλής του βασιλιά και κυρίως απαισιόδοξες σκέψεις για τη σκληρότητα των καιρών. Το 1686, ο εφημέριος γράφει: Πρέπει να κάνουμε μνεία της ερήμωσης που προξένησε σε ακτίνα οκτώ-δέκα λεύγων μεγάλος αριθμός λύκων συνηθισμένων να τρώνε ανθρώπινη σάρκα... Μπορούμε, χωρίς υπερβολή, να πούμε ότι αυτοί οι σαρκοβόροι λύκοι κατασπάραξαν πάνω από 500 άτομα. Επανέρχεται στο ίδιο θέμα την αποφράδα χρονιά 1699 και βεβαιώνει: Άγρια θηρία αποτελείωσαν την ερήμωση της χώρας: οι άνθρωποι δε μιλούσαν παρά μόνο για κατασπαραγμένες γυναίκες και παιδιά... Πρόκειται σίγουρα για μια περιοχή που έχει πληγεί, βρισκόμαστε όμως πολύ μακριά, σύμφωνα με τα έγγραφά μας, από ένα σύνολο θυμάτων εκφρασμένο με τριψήφιο αριθμό.

Η διαδικασία είναι γνωστή: επική υπερβολή. Κάτω απ' την επήρεια της συγκίνησης που θέλουμε να μοιραστούμε, ξεδιπλώνεται ο λυρισμός. Ο ακροατής με τη σειρά του γίνεται αφηγητής και ενεργεί με τον ίδιο τρόπο.

Ο θρύλος μπορεί να παραχθεί από ένα διαφορετικό ψυχολογικό φαινόμενο, ακόμη πιο ασυνείδητο. Η παρουσία του Μινώταυρου, η Λερναία 'Υδρα, ο δράκος που συντρίφτηκε απ' τον Αρχάγγελο, η Tarasque*... ήταν συχνή στη συνείδηση των προγόνων μας.

Δεν είναι περίεργο ότι τα τέρατα αυτά μυθοποιήθηκαν όταν τους χτυπούσαν οι δυστυχίες. Ακόμα κι οι εφημέριοι στις επίσημες πράξεις δεν μπορούν να χαλιναγωγήσουν τη φαντασία τους κι ας ήταν οι πιο ενημερωμένοι άνθρωποι της υπαίθρου μας - γι' αυτό άλλωστε και οι ενδείξεις, που καταγράφουν για τις επιθέσεις λύκων, είναι λιγότερο παράδοξες. To παιδί σκοτώθηκε,

* Μυθικό ζώο, είδος δράκου στα παραμύθια της Προβηγκίας (σ.τ.μ.).

Σελ. 210
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/211.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

λέει ένας, από λεοπάρδαλη ή πάνθηρα χιονιών.19 Ο πάνθηρας όμως, ζώο ωραίο και άγριο, είναι το ίδιο άγνωστος στις περιοχές μας όσο και η λεοπάρδαλη! Όσοι τον είδαν πιστεύουν πως είναι μάγος ή μάγισσα...20 Φαίνεται ότι αποφεύγουν να γράψουν τ' όνομά του: τον υποδηλώνουν με περιφράσεις: αρπακτικός λύκος, συμπεριφορά λύκου, κτήνος με μορφή λύκου, σαρκοβόρο κτήνος... Επιτέλους, κι αυτό είναι το πιο σημαντικό, βρίσκουμε Το κτήνος.21 Η διαδικασία που επαναφέρει στη μοναδικότητα δημιουργεί το μύθο. Είναι δύσκολο να κατανοήσουμε το φαινόμενο σε περασμένες εποχές. Αντίθετα στους 18ο και 19ο αιώνες ακόμα και στον 20ό, οπότε ο κίνδυνος σπανίζει και χάνεται, γνωρίζουμε ξακουστούς πανικούς.

To Κτήνος του Gevaudan, το κτήνος που τρώει τον κόσμο, προκάλεσε έναν από τους πιο γνωστούς. Από το 1764 μέχρι το 1767 ρήμαξε τα βουνά νότια του Massif Central. Του απέδιδαν μέγεθος ταύρου, ουρά μακριά και θυσανωτή, στάση όρθια για να κατασπαράζει τη λεία του. Έτρωγε τα παιδιά, έπινε το αίμα τους, έκοβε το κεφάλι τους. Τα νομαρχιακά αρχεία της Lozère, του Hérault και του Puy-de-Dôme βεβαιώνουν ότι το τίμημα υπήρξε βαρύ: παιδιά επτά ως έντεκα χρόνων, γελαδάρηδες και βοσκοπούλες κάτω των δέκα πέντε. Ο βασιλιάς ανήσυχος υποσχέθηκε τεράστιες ανταμοιβές: δε σκότωσαν ποτέ το μυθικό ζώο, αλλά πολλούς λύκους, και οι καταστροφές σταμάτησαν. Αντίθετα, οι διηγήσεις στις βεγγέρες διαδόθηκαν και μεγέθυναν τα γεγονότα, η λαϊκή εικονογραφία εμπνεύστηκε απ' αυτά.

Το ίδιο συνέβη, αν και είχε πολύ λιγότερα θύματα, πενήντα χρόνια αργότερα με το Κτήνος της Ορλεάνης. Με σώμα σκεπασμένο με φολίδες και αδιαπέραστο από σφαίρες, το ζώο αυτό θεάθηκε την ίδια μέρα στο Saint-Rémy-Sur Avre και σ' ένα χωριό του Loir-et-Cher (πάνω από 100 χλμ. το ένα από το άλλο). Ίδιες περιγραφές, ίδιες εντυπώσεις: η λαϊκή εικονογραφία το θεώρησε σαν πρόσφορο θέμα: πολλές γκραβούρες εκδόθηκαν στις πόλεις Σαρτρ και Ορλεάνη.22 Όλες παρουσιάζουν το φόνο παιδιού από ένα τέρας που μοιάζει με λύκο. Ένα μοιρολόι, μάλλον μελοδραματικό, με έξι στροφές συνόδευε την εικόνα:

19. Ver-les-Chartres, 1581 - Vitray-en-Beauce, 1681.

20. Les Châtelets, 1634.

2L Τέσσερις φορές: Montlouet, 1681 - Gas, 1683 - Sainville, 1691 - Saint-Symphorien, 1693.

22. Στην Chartres, στου Garnier-Allabre - στην Ορλεάνη, στου Rabier-Boulard. Το ιστορικό και αρχαιολογικό Μουσείο της Orléanais διαθέτει τρεις γκραβούρες. To Μουσείο της Chartres διατηρεί ένα βιτράιγ που βρισκόταν στον Οίκο Garnier-Allabre και που αναπαρίστανε τη λαϊκή ζωγραφιά που τυπώθηκε απ' αυτό τον εκδότη.

Σελ. 211
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/212.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

Το Κτήνος της Orléans

Βιτράιγ που βρισκόταν στο σπίτι του Garnier-Allabre, εκδότη στη Chartres, μαζί με άλλα τρία βιτρώ που δημιουργήθηκαν με βάση λαϊκές ζωγραφιές που τύπωσε ο ίδιος εκδότης.

Ο πατέρας (ψάχνει) τα παιδιά του

Τα παιδιά πατέρα και μάνα...

To μοιρολόι τελειώνει με μια έκκληση στον Παντοδύναμο. O τοπικός ιστοριογράφος Lecocq23 αναφέρει το μυθικό κτήνος του Τέρατος της Peronville, που ο θρύλος του ήταν διαδεδομένος άλλοτε στα ίδια μέρη. Ισχυρίζεται

23. Ad. Lecocq, Les loups dans la Beauce στο L'Astrologue de la Beauté et du Perche, 1859 και 1860.

Σελ. 212
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/213.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

ακόμη ότι το Τέρας των Άλπεων ήταν μάλλον η επανεμφάνιση, στο 19ο αιώνα, του Μαύρου Γουρουνιού, παράδοση προφορική που χάνεται στα βάθη των αιώνων. Στην Ορλεάνη όμως αργότερα, στις ώρες της αγρύπνιας εγκατέλειψαν τα κατορθώματα του Κτήνους: τη θέση τους πήραν μετά το 1871 τα τοπικά επεισόδια του πολέμου του 1870: η ωμή αλήθεια υπερκέραζε τη φαντασία σε μεγάλο βαθμό.

Ας μην ειρωνευόμαστε πολύ τους μεγάλους φόβους του παρελθόντος. Οι μελέτες πάνω στο Μεγάλο Φόβο του 1791 καταδείχνουν πώς ένα γεγονός διογκώνεται και εξαπλώνεται σε μια χώρα ολόκληρη. Ο 20ός αιώνας γνώρισε το τέρας του Λοχ-Νες κι ακόμα πιο πρόσφατα το Κτήνος των Βοζγίων (1977 - 78) που κινητοποίησε το πλήθος, φωτογραφήθηκε (εκεί προοδεύσαμε) και έγινε γελοιογραφία στον Τύπο.24 Στη Ρουένη το 1966, στην Ορλεάνη το 1969, διαδόθηκαν παράξενοι θρύλοι βασισμένοι σε συκοφαντίες, οι οποίες δεν είχαν παρά μόνο ψυχολογική βάση. Αυτό που ονομάστηκε "οι θρύλοι της Ορλεάνης" μελετήθηκε απ' όλες τις πλευρές από τον κοινωνιολόγο Edgar Morin και την ομάδα του. Μια άλλη ομάδα εργάζεται αυτή τη στιγμή πάνω στο φαινόμενο "θρύλος".

Η ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΛYKOY ΚΑΙ Η ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ

Ερευνήσαμε τις πολλαπλές παραλλαγές της Κοκκινοσκουφίτσας25 για τον εμφανή ηθικοπλαστικό σκοπό τους. Οι πολυάριθμες αναλύσεις που έχουν γίνει προς αυτή την κατεύθυνση προσπάθησαν να ερμηνεύσουν ένα συμβολισμό που ο Perrault έβαλε στο παραμύθι μόνο και μόνο από πονηριά,26 σκωπτική διάθεση, όπως συμβαίνει και σε πολλά δημοτικά μας τραγούδια.

Ου, ου...

Η Colette δε φοβάται, (πια) το λύκο...

Οι έμμετρες διηγήσεις και οι μύθοι δεν αποτελούσαν αρχικά αντικείμενο της παιδικής λογοτεχνίας· έγιναν αργότερα. To Roman de Renart έχει τις ρίζες του στο 12ο αιώνα, περίοδο όπου αναμφίβολα οι λύκοι λυμαίνονταν τη

24. Le Sauvage, Δεκέμβριος 1977. Βλ. D. Bernard, ό.π.

25. Υπάρχει αυτή των αδελφών Grimm πολύ πιο καθυστερημένη, μιας και γράφτηκε στις αρχές του 19ου αιώνα, της οποίας το "χάππυ εντ" σέβεται την παιδική ευαισθησία, καθώς και πολυάριθμες προφορικές παραδόσεις σε αρκετές γαλλικές επαρχίες. To παραμύθι του Daudet, La Chèvre de Monsieur Seguire, είναι μια άλλη παραλλαγή του ίδιου θέματος.

26. Δεν πρόκειται για την άποψη που προκύπτει από την ανάλυση του Freud, του Bettelheim, του Marc Soriano.

Σελ. 213
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/214.gif&w=600&h=915 1. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

Γαλλία. Παρ' όλ' αυτά ο μύθος είναι μάλλον επιεικής απέναντί τους, αφού τους παρουσιάζει σαν ανόητα αγρίμια, αιμοδιψή βέβαια, αλλά συχνότερα πεινασμένα, και αφού ο Ysangrin είναι κυρίως o καταγέλαστος κομπάρσος της πονηρής «αλώπεκος». Οι ίδιοι χαρακτήρες ξαναβρίσκονται στους μύθους του Λα Φονταίν: ο λύκος, κάποτε κυνικός, προδότης, μπορεί επίσης να είναι και φοβητσιάρης. Το ίδιο ισχύει και στα σύγχρονα κινούμενα σχέδια, τουλάχιστον για τον Μεγάλο Λύκο γιατί ο γιος του, ο Μικρός Λύκος, προφυλάσσει με πονηριά τα τρία μικρά γουρουνάκια.27 Έτσι, μ' αυτό τον τρόπο, το παιδί έρχεται αντιμέτωπο, από τα πρώτα του αναγνώσματα, μ' έναν ανθρωπομορφισμό πολύ απομακρυσμένο από την ιστορική πραγματικότητα.

Είναι παράδοξο να παρουσιάζουμε το λύκο σαν αντιπαθητικό τύπο και, από την άλλη πλευρά, να τον προτείνουμε στα παιδιά και στους έφηβους σαν έμβλημα που χαρακτηρίζει ένα σύνολο σχεδόν τελείως αντίθετο προς τις ηθικές άξιες. Ο προσκοπισμός, παιδαγωγικό κίνημα, έχει τα λυκόπουλά του. Πάνω από 1.200 οικογένειες στη Γαλλία σε διάφορες εποχές πήραν το λύκο για έμβλημα στο οικόσημό τους. Τέλος, στις μέρες μας, η έκφραση «νέοι λύκοι» δεν είναι καθόλου μειωτική, καθώς υποδηλώνει νέους φιλόδοξους μεν, φερέλπιδες δε.

Ο λύκος, σύμβολο της δύναμης, της ωμότητας, του θανάτου, αντιτίθεται σε όλα με το παιδί που ενσαρκώνει την αδυναμία, την αθωότητα, το άνοιγμα στη ζωή. Μήπως γι" αυτό η ένωσή τους δίνει τόση δύναμη σε μερικούς μύθους; Ο μύθος του Ρώμου και του Ρωμύλου, που τους βύζαξε μια λύκαινα, ενέπνευσε σ' όλες τις εποχές ένα μεγάλο αριθμό καλλιτεχνών. Το θέμα αυτού του παιδιού που το περιμάζεψαν και το μεγάλωσαν κοντά τους οι λύκοι επαναλήφθηκε από τον Κίπλινγκ στο Βιβλίο της Ζούγκλας (1895).

Μπορούμε να σκεφθούμε ότι τ' αναρίθμητα παιχνίδια, α-μπε-μπα-μπλομ, τραγουδάκια, τα οποία περιστρέφονται γύρω από το λύκο, έχουν σαν ανομολόγητο στόχο να αμβλύνουν τον τρόμο που εμπνέει και τον οποίο έχουν εμφυσήσει στα παιδιά γι' αυτόν. Στα παιχνίδια αυτά o λύκος εμφανίζεται, ωραία και καλά, στα μάτια των παιδιών σαν ένας τύπος ολότελα φανταστικός που βάζει το παντελόνι του και στέκει τιμωρία στον τοίχο.

Ωστόσο στη γαλλική ύπαιθρο, στη Beauce και στη Λορραίνη κυρίως, οι αδύναμες μητέρες, δεν πάει πολύς καιρός που απειλούσαν τα πιο μικρά με το λυκάνθρωπο. Τα παιδιά αγνοούσαν, και οι μητέρες επίσης πολύ συχνά, το μέγεθος της βαρβαρότητας που φέρνει μαζί του αυτός o όρος, Η λυκανθρωπία αποτελεί μια από τις πιο φρικαλέες εκδηλώσεις ευπιστίας στις παλιότερες εποχές. Οδήγησε πολλούς δυστυχισμένους στην πυρά με την κατηγορία

27. Θέμα δανεισμένο άλλωστε από ένα λαϊκό παραμύθι και «εμπλουτισμένο» με αρκετά επεισόδια λίγο πολύ καλού γούστου.

Σελ. 214
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/215.gif&w=600&h=915 1. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

της μαγείας.28 Πρέπει να τους εντάξουμε στον απολογισμό των εγκλημάτων αυτού που για τόσο καιρό παρουσιαζόταν ο υπ' αριθμόν ένα εχθρός του ανθρώπου και κυρίως του παιδιού;

To παιδί, εκλεκτό θύμα του λύκου άλλοτε, παθητικός κι εύπιστος ακροατής διηγήσεων για τις κακές του πράξεις πρόσφατα, είναι τώρα φανατικός αναγνώστης των σύγχρονων κινουμένων σχεδίων που καταπιάνονται με τα ίδια θέματα, εντελώς ψεύτικα ωστόσο για την εποχή μας.

Μετάφραση: Εύη Λιακοπούλου

28. Αρκούσε να έχει κανείς ένα πρόσωπο που φάνταζε κτηνώδες για να κατηγορηθεί ότι μπορεί να μεταμορφωθεί σε λύκο. Πβ. Traité de physiognomie των Lebrun και Morel d'Arleux, 1806. Μερικοί δυστυχισμένοι, διανοητικώς ανάπηροι, ενοχοποιούσαν οι ίδιοι τον εαυτό τους και οδηγούνταν στην πυρά.

Σελ. 215
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/216.gif&w=600&h=915 1. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 216
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/217.gif&w=600&h=915 1. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

Στον μεγάλο ιστορικό χρόνο:

πρακτικές, νοοτροπίες, αναπαραστάσεις

Τρίτη 2 Οκτωβρίου 1984

Πρωινή συνεδρία

Πρόεδρος: JOSÉ GENTIL DA SILVA

Σελ. 217
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/218.gif&w=600&h=915 1. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 218
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/219.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

ΝΕΟΙ, ΝΕΕΣ ΚΑΙ ΖΩΙΚΟΣ ΚΟΣΜΟΣ

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΛΟΓΟΥ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΟΤΗΤΑ

ΣΤΕΛΛΑ ΓΕΩΡΓΟΥΔΗ

Λέγεται καμιά φορά ότι ή παράσταση του κόσμου στη βάση αντιθετικών ενοτήτων γεννήθηκε στην αρχαία Ελλάδα, δηλαδή πολλούς αιώνες πριν αποτελέσει ένα από τα στοιχεία της δομικής ανάλυσης στον χώρο των ανθρωπολογικών επιστημών, μιας ανάλυσης που αναπτύχθηκε πολύμορφα κατά τα τελευταία είκοσι χρόνια, χάρη κυρίως στο ερευνητικό έργο του Cl. Lévi-Strauss. Η αρχή της πολικότητας αποτελεί πράγματι ουσιαστικό συστατικό στοιχείο της σκέψης των αρχαίων Ελλήνων στοχαστών, όπως έδειξε με τόση ενάργεια το κλασικό πλέον βιβλίο του G. E. R. Lloyd για την πολικότητα και την αναλογία. Αρκεί να θυμηθούμε τις 10 αρχές που αναγνώριζαν ορισμένοι Πυθαγόρειοι και κατέτασσαν, όπως αναφέρει ο Αριστοτέλης, σε αντιθετικές συστοιχίες (Τα μετά τα φυσικά, Ι, 5, 986 a 22 κ.εξ.): το πέρας και το άπειρον, το περιττόν και το άρτιον, το εν και το πλήθος, το δεξιόν και το αριστερόν, το άρρεν και το θήλυ, το ηρεμούν και το κινούμενον, το ευθύ και το καμπύλον, το φως και το σκότος, το αγαθόν και το κακόν, το τετράγωνον και το ετερόμηκες.

Η αρχαία σκέψη μάς έχει συνηθίσει και σε άλλα παρόμοια ζεύγη, που σχετίζονται με κοινωνικούς θεσμούς, ιδεολογικές συμπεριφορές, νοοτροπίες και πρακτικές: όπως, λόγου χάρη, ο κύριος και ο δούλος, ο πολίτης και ο ξένος, ο Έλλην και ο βάρβαρος, ο άντρας και η γυναίκα, οι νέοι και οι ενήλικοι. Σχετικά με αυτό το τελευταίο ζεύγος, θα ήθελα να κάνω μερικές παρατηρήσεις, έστω και με αρκετά σχηματικό τρόπο, μια που ο χρόνος δεν επιτρέπει πιο λεπτομερειακές προσεγγίσεις.

Το πέρασμα από την παιδική και την εφηβική ηλικία στον κόσμο των ολοκληρωμένων και υπευθύνων πολιτών, ένα πέρασμα που πραγματοποιείται συχνά κάτω από το άγρυπνο μάτι της Άρτεμης, έχει ερευνηθεί κατά καιρούς

Το δημοσιευόμενο κείμενο είναι το κείμενο της προφορικής ανακοίνωσης.

Σελ. 219
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/2/gif/220.gif&w=600&h=9151. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

από γνωστούς μελετητές της Αρχαιότητας, μεταξύ των οποίων αναφέρω ενδεικτικά τον Η. Jeanmaire, τον A. Brelich, τον Ρ. Vidal-Naquet, Ορισμένες αναλύσεις της πολύπλευρης αυτής μυητικής διαδικασίας -που προετοιμάζει τον νέο κυρίως για τα πολεμικά και πολιτικά του καθήκοντα, ενώ ανοίγει στη νέα κοπέλα τον δρόμο προς τον γάμο και τη μητρότητα- δίνουν καμιά φορά την εντύπωση ότι υπάρχουν δύο κόσμοι απόλυτα αντιθετικοί: ο πρώτος, ο κόσμος των νέων, σχετίζεται με το άγριο στοιχείο, με την άγρια φύση και τις θεϊκές δυνάμεις που την "εκπροσωπούν", την Άρτεμη και τον Διόνυσο· κι αυτή η σχέση διαφαίνεται, σύμφωνα με αυτές τις αναλύσεις, μέσα από τον τρόπο ζωής, τις συμπεριφορές, τη φυσική εμφάνιση των νέων ανθρώπων. Ο δεύτερος κόσμος, ο κόσμος των ενηλίκων, των διαμορφωμένων, θα λέγαμε, ανθρώπων, αντιπροσωπεύει το πολιτισμένο, το καλλιεργημένο στοιχείο, που συνδυάζεται με την ουσιαστική και τελειωτική ένταξη στο κοινωνικό σύνολο.

Ποια είναι όμως εκείνα τα στοιχεία που επιτρέπουν, κατά την αντίληψη ορισμένων μελετητών, αυτό το πλέγμα σχέσεων ανάμεσα στη νεότητα και στον χώρο της αγριότητας, σχέσεων βέβαια προσωρινών, που παύουν να ισχύουν με την ενηλικίωση; Θα περιοριστώ σε τρία μόνο στοιχεία, σε αυτά κυρίως που αναφέρονται στη συναρτησιακή σχέση ανάμεσα στα νέα άτομα και στον ζωικό κόσμο.

Πρώτον: Βασικά χαρακτηριστικά του μυητικού περάσματος στον ενήλικο, θα λέγαμε, χώρο της πόλης είναι, συχνά, η περιθωριοποίηση των νέων, η απομόνωση τους για ένα χρονικό διάστημα σε συνοριακές περιοχές, στους απόμακρους ακαλλιέργητους τόπους της εσχατιάς και του αγρού, δύο λέξεις που επανέρχονται αρκετές φορές στα σχετικά κείμενα. Αυτές οι μεθοριακές εκτάσεις, μακριά από τον οργανωμένο κόσμο της πόλης, είναι οι οικείοι χώροι των ζώων, των αγροίκων βοσκών, των κυνηγών και των θηραμάτων τους, της άγριας φύσης όπου βασιλεύει η Άρτεμη, η Πότνια θηρών, όπως και ο Διόνυσος με τις Μαινάδες του και τις ωμοφαγικές του ιερουργίες.

Δεύτερον: σε ορισμένα μέρη του ελληνικού κόσμου, όπως λόγου χάρη στη Σπάρτη και στην Κρήτη, αλλά και σε μερικές Ιωνικές πόλεις, τα νέα παιδιά είναι οργανωμένα σε αγέλες, σε βούες, σύμφωνα μ' έναν ιδιωματικό όρο της Λακωνίας, σε ομάδες δηλαδή που καθοδηγούνται από τον αγελάρχη, τον βουαγό, λέξη που απαντιέται σε λακωνικές επιγραφές. Ο τρόπος αυτός οργάνωσης προσιδιάζει κυρίως στα αγόρια, αλλά υπάρχουν και ορισμένες ενδείξεις για αγέλες παρθένων.

Τρίτον: Η γυμνότητα αγοριών ή κοριτσιών, που παρατηρείται σε μερικές μυητικές πρακτικές ή ιερουργίες, αποτελεί ένα ακόμη επιχείρημα για να συνδεθεί η νεότητα με το άγριο στοιχείο, μια που το ένδυμα, και κυρίως η όπλιτική αμφίεση για τους νέους, σημαδεύει -για ορισμένους ερευνητές- το πέρασμά τους στο πολιτιστικό σύνολο.

Σελ. 220
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Πρακτικά του Διεθνούς Συμποσίου Ιστορικότητα της παιδικής ηλικίας και της νεότητας
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 201
    1. Πρακτικά Συμποσίου, Ιστορικότητα ...

    ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Ο ΛΥΚΟΣ:

    ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΟ ΜΥΘΟ

    PAULETTE COUTURIER

    Στις 9 Νοεμβρίου 1692, ο μαρκήσιος του Seignelay διέτασσε τον Monsieur de Creil, τοποτηρητή, να συγκεντρώσει τους κατοίκους από τέσσερις πέντε ενορίες των περιχώρων του Pontgouin (Ε & L) για να προσπαθήσουν να σκοτώσουν... αυτό το κτήνος που τρώει τα παιδιά.

    Αντίθετα, το 1695, o επίσκοπος της περιοχής του Léon (Βρετάνη) παρατηρούσε σχετικά με τους λύκους: Η χώρα είναι γεμάτη από δαύτους αλλά υπάρχουν μόνο ένας ή δύο που τρώνε παιδιά,

    Βρισκόμαστε λοιπόν στην εποχή που ο Perrault έγραφε το περίφημο παραμύθι Η κοκκινοσκουφίτσα, σύμφωνα με το οποίο μπορούμε να υποθέσουμε ότι o λύκος είναι σχεδόν μόνιμος κάτοικος του δάσους, όπου τα κοριτσάκια είναι σίγουρα ότι θα τον συναντήσουν και ότι θα τα κατασπαράξει, αν περιπλανηθούν για λίγο. Αλλά δεν είναι ο λύκος, σ' αυτό το παραμύθι, ένα τετράποδο αγρίμι που κάνει ν' ανατριχιάζουν, ακόμα, τα παιδιά του εικοστού αιώνα;

    Πρόσφατες εργασίες1 παραθέτουν πολυάριθμες περιπτώσεις, ακριβείς και μη, βρεφών και παιδιών που υπήρξαν άλλοτε θύματα λύκων στη Γαλλία. Το 1813, πολλές νομαρχιακές αποφάσεις στη δυτική Γαλλία καθόριζαν: η φύλαξη ζώων ανατίθεται σε βοσκούς ηλικίας τουλάχιστον είκοσι χρόνων και οπλισμένους. Προϋπόθεση που ήταν ιδιαίτερα δύσκολο να εκπληρωθεί σε μια εποχή όπου οι ναπολεόντειοι πόλεμοι άφηναν λίγους άνδρες αυτής της ηλικίας στην ύπαιθρο!

    Όλες αυτές οι μαρτυρίες, όσο ενδιαφέρουσες κι αν είναι, δεν επιτρέπουν

    1. Claude-Catherine et Gilles Bagache, Les loups en France, Aubier, 1981. Daniel Bernard et Daniel Dubois, L'homme et le loup, Berger-Levrault, 1981.