Συγγραφέας:Διεθνές Συμπόσιο
 
Τίτλος:Πρακτικά του Διεθνούς Συμποσίου «Πανεπιστήμιο: Ιδεολογία και Παιδεία»
 
Υπότιτλος:Ιστορική διάσταση και προοπτικές
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:19
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1989
 
Σελίδες:657
 
Αριθμός τόμων:2 τόμοι
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Εκπαίδευση-Τριτοβάθμια
 
Παιδεία-Εκπαίδευση
 
Τοπική κάλυψη:Ευρώπη
 
Χρονική κάλυψη:13ος-20ός αι.
 
Περίληψη:Στους δύο τόμους του βιβλίου αυτού περιέχονται τα Πρακτικά του 2ου Διεθνούς Συμποσίου που διοργάνωσε το ΙΑΕΝ σε συνεργασία με την Εταιρεία Μελέτης Νέου Ελληνισμού, με θέμα Πανεπιστήμιο: Ιδεολογία και Παιδεία.Ιστορική διάσταση και προοπτικές. Το Συμπόσιο έγινε στην Αθήνα από τις 21 έως τις 26 Σεπτεμβρίου 1987 και συνέπεσε με τον εορτασμό των 150 χρόνων του Πανεπιστημίου Αθηνών.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 22.49 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 497-516 από: 662
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/32/gif/497.gif&w=600&h=91519. Πρακτικά Συμποσίου, Πανεπιστήμιο

ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ

Η ΤΡΙΤΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΤΗΣ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΎΣΗΣ

ΧΑΡΗΣ ΜΠΑΜΠΟΥΝΗΣ

Τα Γυμνάσια και τα Λύκεια στη χώρα μας πέρα από τη δική τους μορφή και γνωστική εμβέλεια λειτουργούν στην ουσία και ως προπαρασκευαστική βαθμίδα της μετα-δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης.

Τι μαθαίνουν ή τι μπορεί να μάθουν οι μαθητές, που πολλοί απ' αυτούς είναι υποψήφιοι φοιτητές, για θέματα αναγόμενα στην ιστορία των ελληνικών πανεπιστημιακών πραγμάτων μέσα από τα συγκεκριμένα σχολικά εγχειρίδια;

Το ερώτημα-πρόθεση επιχειρήθηκε ν' απαντηθεί κατ' αρχήν με την αποδελτίωση και ταξινόμηση του σχετικού υλικού από τα βιβλία Ιστορίας1 που

———————

1. Λ. Τσακτσίρας - Μ. Τιβέριος, Ιστορία των αρχαίων χρόνων ως το 30 π.Χ., για την Α' τάξη του Γυμνασίου, έκδ. Δ', ΟΕΔΒ, Αθήνα 1986, στο εξής ΑΓ. ―Λ. Τσακτσίρας - Ζ. Ορφανουδάκης- Μ. Θεοχάρη, Ιστορία Ρωμαϊκή και Βυζαντινή, Β' Γυμνασίου, έκδ. ΣΤ', ΟΕΔΒ, Αθήνα 1986 - (ΒΓ). ―Β. Κρεμμυδάς, Ιστορία Νεότερη - Σύγχρονη Ελληνική - Ευρωπαϊκή και Παγκόσμια, Γ΄ Γυμνασίου, ΟΕΔΒ, έκδ. Γ', Αθήνα 1986 - (ΓΓ). ―Λ. Σταυριανός, Ιστορία του ανθρώπινου γένους, Α' Λυκείου, έκδ. Γ', ΟΕΔΒ, Αθήνα 1986 - (ΑΛ). ―Σ. Μαρκιανός - Ζαχ. Ορφανουδάκης - Νικ. Βαρμάζης, Θεματική Ιστορία, τεύχος Α', Β' Γενικού Λυκείου - Β' Ενιαίου Πολυκλαδικού Λυκείου, ΟΕΔΒ, έκδ. Β', Αθήνα 1986 - (ΒΛα). ―Β. Σκουλάτος- Ν. Δημακόπουλος - Σ. Κόνδης, Θεματική Ιστορία, τεύχος Β', Β' Γενικού Λυκείου, ΟΕΔΒ, έκδ. Ε', Αθήνα 1986 (ΒΛβ). ―Β. Σκουλάτος - Ν. Δημακόπουλος - Σ. Κόνδης, Ιστορία Νεότερη και Σύγχρονη, τεύχος Β', Γ' Λυκείου, ΟΕΔΒ, έκδ. Α', Αθήνα 1986 - (ΓΛα). ―Β. Σκουλάτος - Ν. Δημακόπουλος - Σ. Κόνδης, Ιστορία Νεότερη και Σύγχρονη, τεύχος Γ', Γ' Λυκείου, ΟΕΔΒ, έκδ. Γ', Αθήνα 1986 - (ΓΛβ). ―Φ.Κ. Βώρος - Ξένη Οικονομοπούλου - Β.Δ. Ασημομύτης, Ν.Π. Δημακόπουλος -Θ. Κατσουλάκος, Θέματα Νεότερης και Σύγχρονης Ιστορίας από τις πηγές, τεύχος Α', Γ' Λυκείου-δέσμες γ',δ', ΟΕΔΒ, έκδ. Δ', Αθήνα 1986 - (ΔτΑ). ―Γ. Κοντογιώργης - Φ.Κ. Βώρος, Θέματα Νεότερης και Σύγχρονης Ιστορίας από τις πηγές, τεύχος Β', Γ' Λυκείου-δέσμες γ', δ', ΟΕΔΒ, έκδ. Δ', Αθήνα 1986 - (ΔτΒ). ―Γ. Γιαννόπουλος - Ξ. Οικονομοπούλου - Θ. Κατσουλάκος, Εισαγωγή στις Ιστορικές Σπουδές, Γ' Λυκείου, ΟΕΔΒ, έκδ. Δ', Αθήνα 1986 - (ΔΙΣ).

Σελ. 497
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/32/gif/498.gif&w=600&h=91519. Πρακτικά Συμποσίου, Πανεπιστήμιο

ήταν στη διάθεση των μαθητών κατά το προηγούμενο σχολικό έτος 1986-1987.

Προκαταβολικά είναι ανάγκη να διευκρινιστεί ότι οι πληροφορίες των σχολικών εγχειριδίων είναι "υποθετικές" γνώσεις του μαθητικού δυναμικού, αφού προϋποθέτουν περάτωση των Μέσων σπουδών και τη μελέτη από τους εφήβους και σελίδων περιλαμβανόμενων δυνητικά στη διδασκόμενη ιστορική ύλη. Άλλος μαθησιακός περιορισμός είναι ότι οι υποψήφιοι των θεωρητικών Σχολών έχουν περισσότερες προσβάσεις στο θέμα. Τα βιβλία της Ιστορίας από τα οποία και δοκιμάζονται στις Γενικές Εξετάσεις των A.E.I. περιλαμβάνουν σημαντικό μέρος του υλικού.

Στην παρούσα παρέμβαση καταβάλλεται προσπάθεια ν' ακουστεί η φωνή (κι έμμεσα ή άμεσα να εντοπιστεί, όπου υπάρχει, η σιωπή) των σχολικών εγχειριδίων.

Η πρώτη μνεία αφορά τον οργανισμό της υπό τον Άνθιμο Γαζή πενταμελούς επιτροπής (1824). Προβλέπει ως τρίτη εκπαιδευτική βαθμίδα Πανεπιστήμιο ―ταυτόχρονα κι όχι τυχαία με την ίδρυση της Ιονίου Ακαδημίας στην Κέρκυρα από τον Guilford― που θα περιλάμβανε Θεολογική, Φιλοσοφική, Νομική και Ιατρική Σχολή, όμως "οι συντάκτες του σχεδίου δε θεωρούσαν τότε πρόσφορες τις συνθήκες για ίδρυση Πανεπιστημίου".2 Τις ίδιες απόψεις είχε και ο Καποδίστριας: "για την ώρα χρειαζόταν και ήταν δυνατή για την προκοπή του τόπου καλή στοιχειώδης και επαγγελματική παιδεία3... αυτοί που θα σπούδαζαν δεν είχαν περάσει από τη Μέση Παιδεία και ακόμη δεν υπήρχαν οι κατάλληλοι άνθρωποι για να στελεχώσουν ένα ανώτατο ίδρυμα".4

Την 31 Δεκεμβρίου 1836 (π. ημ.) υπογράφεται το Διάταγμα "Περί εκπαιδεύσεως εις την αρχιτεκτονικήν", το οποίον ορίζει ότι "θέλει συστηθή τώρα πλέον εις Αθήνας σχολείον". Πρόκειται για τον πρόδρομο του σημερινού Ιδρύματος "των ανωτάτων τεχνικών και καλλιτεχνικών σπουδών" (ΔτΑ 136). "...Ξένοι προερχόμενοι από τη Γαλλία, τη Γερμανία και την Ιταλία είναι οι πρώτοι (καλλιτέχνες) καθηγητές που θα διδάξουν στο νεοϊδρυμένο Πολυτεχνικό Σχολείο... και είναι επόμενο η διδασκαλία τους ν' απηχεί την ευρωπαϊκή παράδοση" (ΓΛα 303).

Το άρθρο 3 του ιδρυτικού του Πανεπιστημίου διατάγματος (1837) 

———————

2. ΔτΑ σ. 104, 138 (11α). Όσο για τα Επτάνησα, χαρακτηριστικός είναι ο ενθουσιασμός των κατοίκων της Ιθάκης, όταν έφθασε εκεί ο Γκίλφορντ αναζητώντας τον καταλληλότερο χώρο για την Ιόνιο Ακαδημία· βλ. Γεωργία Π. Κουλικούρδη, Νεώτερη Ευρωπαϊκή Ιστορία, για τη Γ' τάξη του Γυμνασίου, Ο.Ε.Δ.Β., Αθήνα 1976, σ. 349.

3. ΔτΑ 121.

4. ΒΛβ 80, ΓΛα 80. "Θα ήταν σαν να βάζανε τ' αλέτρι μπροστά από τα βόδια" λέγει ο Γρ. Πετρώνδας υπεραμυνόμενος της καποδιστριακής θέσης (ΔτΑ 128-129).

Σελ. 498
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/32/gif/499.gif&w=600&h=91519. Πρακτικά Συμποσίου, Πανεπιστήμιο

αναφέρει ότι "Το Πανεπιστήμιον σύγκειται προς το παρόν από τέσσαρας σχολάς, δηλαδή α'. την της Θεολογίας· β'. την των νομικών επιστημών· γ'. την της ιατρικής· δ'. την της φιλοσοφίας και της άλλης εγκυκλίου παιδείας" (ΔτΑ 138), μ' ελεύθερη είσοδο για τους αποφοίτους του Γυμνασίου (ΓΛα 237 - ΔτΑ 129-130). Την πρώτη χρονιά λειτουργίας του οργανωμένου κατά πρότυπα βαυαρικά Πανεπιστημίου5 "γράφτηκαν μόνο 57 φοιτητές και το 1855 δεν ξεπερνούσαν τους 550· από το 1855 όμως ως το 1901 ο αριθμός τους τετραπλασιάστηκε" (ΓΓ 261).

Στα 1901, το Νοέμβριο (5-12, του μηνός), εξελίσσονται τα Ευαγγελικά. "Η πρόοδος του δημοτικισμού ανησύχησε τους συντηρητικούς, οι οποίοι αποφάσισαν να αντιδράσουν δυναμικά. Η εξέλιξη των πραγμάτων..." το έντονο αντιδυναστικό φοιτητικό πνεύμα και οι αψυχολόγητες κινήσεις της κυβέρνησης Θεοτόκη θα οδηγήσουν "σε αιματηρές συγκρούσεις. Έτσι όταν δημοσιεύτηκε η μετάφραση των Ευαγγελίων οργανώθηκαν οχλοκρατικές εκδηλώσεις εναντίον των δημοτικιστών6... Δύο χρόνια αργότερα ανάλογα επεισόδια οργανώθηκαν για ν' αποτραπεί το ανέβασμα της "Όρέστειας" του Αισχύλου στο βασιλικό θέατρο σε μετάφραση του καθηγητή Γεωργίου Σωτηριάδη..." (ΓΛα 301).

"Μια άγνωστη πτυχή της δραστηριότητας της Ελληνικής Αρμοστείας Σμύρνης (1919-1922) υπήρξε η προώθηση της ίδρυσης Ιωνικού Πανεπιστημίου. Με εισήγηση του αρμοστή ανατέθηκε η ίδρυση και οργάνωση του Πανεπιστημίου αυτού στο διαπρεπή Έλληνα μαθηματικό, καθηγητή του Πανεπιστημίου του Βερολίνου, Κ. Καραθεοδωρή. Τα πρώτα σχέδια πρόβλεπαν την ίδρυση σχολών που σχετίζονταν με την αξιοποίηση της περιοχής (Γεωπονική Σχολή, Σχολή Φυσικών και Μηχανικών Σπουδών, Σχολή Γλωσσών και Υγειονομικό Εργαστήριο). Κατά τη μαρτυρία του αμερικανού πρόξενου Horton οι εγκαταστάσεις του πανεπιστημίου λίγο πριν την καταστροφή μπορούσαν να συγκριθούν με τις ανάλογες των καλύτερων ευρωπαϊκών πανεπιστημίων. Βέβαια, το νέο ίδρυμα ποτέ δε λειτούργησε". (ΔτΒ 226, 228, 229. )

Έχει εύστοχα υποστηριχθεί ότι οι εκλογές της 29 Ιανουαρίου 1936, οι τελευταίες του Μεσοπολέμου, κλείνουν μια εποχή κατά την οποία οι παραδοσιακές εξουσιαστικές δυνάμεις οδήγησαν τη χώρα σε πολιτικό αδιέξοδο.7 Η Δικτατορία της 4ης Αυγούστου είναι πλέον υπόθεση του συντομότατου 

———————

5. Το Πανεπιστήμιο στεγάστηκε στην οικία Σταμ. Κλεάνθη, στην Πλάκα (βλ. και ΓΓ 258, ΓΛα 236, όπου και κλισέ του κτιρίου).

6. ΓΛα 301. Στο ΓΛα 300 υπάρχει σχετικό παράθεμα από τα "Χαρτιά" του Κ. Τοπάλη, υπουργού Δικαιοσύνης της κυβέρνησης Ζαΐμη.

7. Ι. Κολιόπουλος, "Εσωτερικές και εξωτερικές εξελίξεις από την 1η Μαρτίου 1935 ως την 28η Οκτωβρίου 1940", Ιστορία του Ελληνικού Έθνους (Εκδοτικής Αθηνών), τ. ΙΕ', Αθήνα 1978, σ. 374.

Σελ. 499
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/32/gif/500.gif&w=600&h=91519. Πρακτικά Συμποσίου, Πανεπιστήμιο

χρόνου. Με το νόμο "περί διώξεως του κομμουνισμού", ο Μεταξάς απαγόρευε την κυκλοφορία κάθε προοδευτικού εντύπου (άρθρο 10) και επέβαλλε την παράδοσή του στις Αρχές, για να επακολουθήσει η "θριαμβευτική" καύση του. Ενδεικτικό είναι το δημοσίευμα εφημερίδας (εδώ παράθεμα βιβλίου - ΓΛβ 224-225) στις 16 Αυγούστου 1937: "Η εθνική φοιτητική νεολαία Πειραιώς προβαίνουσα εις την εξαφάνισιν διά πυρός ολοκλήρου σειράς κομμουνιστικών εντύπων την προσεχή Κυριακήν και ώραν 8 μ.μ. και εν τη πλατείοι Πασαλιμανίου Πειραιώς προσκαλεί άπαντας τους εθνικόφρονας νέους, όπως προσέλθουν εν τη πλατεία Τερψιθέας 7 μ.μ. ίνα εν σώματι μεταβούν και συμμετάσχουν εις την τελετήν".

Βέβαια, ο φοιτητικός κόσμος στο σύνολό του δεν ήταν ποτέ στο πλευρό της 4ης Αυγούστου. Αντέδρασε έντονα στη Μεταξική βία και την κατοχική αργότερα. "Το πρώτο αποτελεσματικό ράπισμα στα στρατεύματα κατοχής δόθηκε με το κατέβασμα της χιτλερικής σημαίας από την Ακρόπολη της Αθήνας" από τους φοιτητές Μανόλη Γλέζο (της Α.Σ.Ο.Ε.Ε.) και Απόστολο Σάντα (της Νομικής).8 Το έπος και το μεγαλείο της Εθνικής Αντίστασης αρχίζει. "Στις 25 Μαρτίου 1942 η Αθήνα παίρνει το "βάπτισμα" του πυρός με την πρώτη φοιτητική διαδήλωση" (ΓΛβ 279). Στα Προπύλαια ακούγεται ο Εθνικός Ύμνος. "Ο κόσμος στέκεται ξαφνιασμένος και δακρύζει. Δεν έχουν προλάβει οι φοιτητές να τελειώσουν την πρώτη στροφή, όπου ορμούν οι έφιπποι καραμπινιέροι... Η οδός Πανεπιστημίου γεμίζει από Ελληνόπουλα που τα κυνηγούν οι Ιταλοί. Η διαδήλωση σκορπά, μερικοί σπουδαστές πιάνονται και βασανίζονται από τους καραμπινιέρους. Μα μάταια ο κόπος. Το ποτάμι πια δε σταματά9... Χιλιάδες φοιτητές και σπουδαστές ό,τι πιο εκλεκτό είχε η γενιά εκείνη και κοντά τους πολλοί πατριώτες καθηγητές κι άλλοι επιστήμονες, επιμελητές, βοηθοί κ.λπ. μπήκαν από τους πρώτους μήνες στον αγώνα για το διώξιμο του ξένου κατακτητή...".10

Το ίδιο άκαμπτο φρόνημα και δημοκρατική ευαισθησία επέδειξε ο φοιτητικός κόσμος κατά την εκτροπή της 21ης Απριλίου 1967. Ο Αλέξανδρος Παναγούλης, φοιτητής της Α.Σ.Ο.Ε.Ε., "τον Αύγουστο του 1968... χωρίς επιτυχία επιχειρεί, στο δρόμο του Σουνίου, να ανατινάξει το αυτοκίνητο του Γεωργίου Παπαδόπουλου, ισχυρού άνδρα του καθεστώτος...".11 "Οι φοιτητές,

———————

8. 30 Μαΐου 1941. ΓΛβ 274. Στο ΓΛβ 274-275 υπάρχει σ' εκτενές παράθεμα αναδημοσιευμένη η περιγραφή του γεγονότος από το Μανόλη Γλέζο.

9. ΓΛβ 281, σε παράθεμα από το "Οι φοιτητές στην αντίσταση" του Σπ. Λιναρδάτου (Επιθεώρηση Τέχνης 87-88/1962)· βλ. και φωτογραφία ΓΛβ 280. 

10. ΓΛβ 281, παράθεμα· Ν. Καραντίνας, "Οι φοιτητές μας στην εθνική αντίσταση", Ιστορία της Αντίστασης 1940-1945, τ. 6, σ. 2698.

11. Λεζάντα σε φωτογραφία του Παναγούλη μετά τη σύλληψή του (ΓΛβ 397). 

Σελ. 500
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/32/gif/501.gif&w=600&h=91519. Πρακτικά Συμποσίου, Πανεπιστήμιο

πρωτοπόροι στον αγώνα κατά της δικτατορίας, αρχίζουν από το 1973 να οργανώνονται και προσχωρούν σε δυναμικές αναμετρήσεις με το καθεστώς. Το Μάρτιο του 1973 οι φοιτητές καταλαμβάνουν τη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου της Αθήνας και η ενέργειά τους αυτή από το ένα μέρος κλονίζει το καθεστώς και από το άλλο δίνει κουράγιο στο λαό12... Το κορύφωμα της αντίδρασης του Ελληνικού λαού κατά της δικτατορίας υπήρξε η εξέγερση του Πολυτεχνείου (14-17 Νοεμβρίου 1973). Η μαχητική αυτή κινητοποίηση φοιτητών και λαού επιτάχυνε την κατάρρευση του καθεστώτος της 21ης Απριλίου...".13

Οι μνείες των σχολικών εγχειριδίων για τα Ελληνικά Πανεπιστημιακά φθάνουν μέχρις εδώ.14 Ωστόσο, στα διδακτικά βιβλία ανευρίσκεται προσωπικό της Ανώτατης Παιδείας με κριτήριο την ερευνητική, καλλιτεχνική ή πολιτική του δραστηριότητα.

Αναφερόμενοι Πανεπιστημιακοί στην πολιτική τους διάσταση είναι οι Πέτρος Πρωτοπαπαδάκης (αναγκαστικό δάνειο Μαρτίου 1922, η δίκη των έξ και η εκτέλεσή τους),15 Κ. Δεμερτζής (οι δύο κυβερνήσεις του και ο αιφνίδιος θάνατός του),16 Αλέξανδρος Σβώλος (πρόεδρος Π.Ε.Ε.Α.)17 και Θεμ. Σοφούλης (στηλίτευση της μεταξικής δικτατορίας, μεταπελευθερωτικές πρωθυπουργίες του).18

Από τον πνευματικό χώρο γίνεται επιλεκτικά λόγος για τους Χρ.Τσούντα,19 Αντ. Κεραμόπουλο,19 Αν. Ορλάνδο,20 Σπ. Μαρινάτο,21 Μ. Ανδρόνικο,21 Ι. Συκουτρή,21 Ι. Κακριδή,22 Σπ. Ζαμπέλιο,23 Φ. Κουκουλέ,24 Κ. Άμαντο,24 Ν. Βέη,25 Κ. Παπαρρηγόπουλο,23 Ν. Πολίτη,23 Στίλπωνα 

———————

12. Λεζάντα σε φωτογραφία της ταράτσας της Νομικής με τους αντιστασιακούς φοιτητές και φοιτήτριες (ΓΛβ 398).

13. Λεζάντα σε φωτογραφία "έξω από το Πολυτεχνείο της Αθήνας τις ημέρες της εξέγερσης" (ΓΛβ 398).

14. Μια παρένθεση: Ικανός, κατά τη γνώμη μου, λόγος γίνεται για το Γαλλικό Μάη 1968 μέσα στα πλαίσια αναφοράς της αμφισβήτησης της δεκαετίας του 1960 (ΓΛβ 390-393).

15. ΓΛβ 101, 112 - ΔτΒ 261.

16. ΓΛβ 218-220.

17. ΓΛβ 288-289.

18. ΓΛβ 220-221, 225, 294-297.

19. ΓΛβ 481.

20. ΓΛβ 487-488.

21. ΓΛβ 488

22. ΓΛβ 487.

23. ΓΛα 299.

24. ΓΛβ 480.

25. ΓΛβ 480-481, 487. Ο Ν. Βέης και ο Κ. Παρθένης υπέγραψαν τη διαμαρτυρία των Ελλήνων διανοουμένων (1940): "...αγωνιζόμεθα για τη σωτηρία όλων εκείνων των

32

Σελ. 501
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/32/gif/502.gif&w=600&h=91519. Πρακτικά Συμποσίου, Πανεπιστήμιο

Κυριακίδη,24 Π. Κανελλόπουλο,22 Κ. Τσάτσο,23 Γιάννη Ψυχάρη,26 Λ. Πολίτη,22 Εμμ. Κριαρά,22 Κ. Θ. Δημαρά.22

Οι συγγραφείς των διδακτικών βιβλίων, εκ των οποίων έξι -σε σύνολο δεκαέξι - είναι Πανεπιστημιακοί,27 έκριναν απαραίτητο οι μαθητές να γνωρίσουν, λίγο έστω, καλλιτέχνες και με σταδιοδρομία στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Πρόκειται για τους ζωγράφους Σπ. Βικάτο,28 Κ. Βολανάκη,29 Ν. Γύζη,3° Νίκο Εγγονόπουλο (ΓΛβ 502-503), Εμμ. Ζαΐρη,28 Γ. Ιακωβίδη,31 Π. Λεμπέση,32 Νικηφόρο Λύτρα,33 Νικόλαο Λύτρα.,34 Π. Μαθιόπουλο,28 Σπ. Παπαλουκά,34 Κ. Παρθένη·35 τους γλύπτες Γ. Βρούτο,36 Λ. Δρόση,36 Χρ. Καπράλο,37 Ιω. Κόσσο,36 Μ. Τόμπρο,87 Αντ. Σώχο·38 τους αρχιτέκτονες Λυσ. Καυταντζόγλου,39 Κ. Κιτσίκη,40 Κ. Μπίρη,40 Δ. Πικιώνη·40 και τους χαράκτες Δ. Γαλάνη,41 Γιάννη Κεφαλληνό.42

Οι πηγές, ίχνη του "συντελεσθέντος" χρόνου, είναι βασικό υλικό στην προσπάθεια της ανασύνθεσης του παρελθόντος στο παρόν, στη χάραξη, μέχρις ενός σημείου, της διανοητικής μορφής με την οποία ο πολιτισμός μας αντιλαμβάνεται το πλησιέστατο ή απώτατο χθες.43 Ο ιστορικός ψηλαφεί την αξιοπιστία των πηγών, ελέγχει, διασταυρώνει, εκτιμά κι επιλέγει. Οι "πηγές" και τα παραθέματα στα σχολικά εγχειρίδια είναι ενδεικτικά, σε κάποια δε σημεία διαφωτιστικά ή διευκρινιστικά πτυχών της διδακτέας όλης.44 Οι 

———————

Υψηλών αξιών που αποτελούν τον πνευματικό και ηθικό πολιτισμό... Ζητούμε την εισφορά των ψυχών, την επανάστασι των συνειδήσεων... που θα απαλλάξη τα δυναστευόμενα Έθνη από τη φοβέρα της πιο μαύρης σκλαβιάς που γνώρισε ως τώρα ο κόσμος" (ΓΛβ 253).

26. ΓΛα 299, 301.

27. Μαρία Θεοχάρη, Γ. Κοντογιώργης, Β. Κρεμμυδάς, Σ. Μαρκιανός, Λ. Σταυριανός, Μ. Τιβέριος.

28. ΓΛβ 494.

29. ΓΓ 261· ΒΛβ 164, 166, 168, 169· ΓΛα 304, 306, 308, 309.

30. ΓΓ 261· ΒΛβ 164, 167, 168, 170, 171· ΓΛα 304, 307, 308, 310, 311.

31. ΓΛβ 493-494.

32. ΒΛβ 164, 167· ΓΛα 304, 307.

33. ΓΓ 261- ΒΛβ 164, 166-168· ΓΛα 304, 306-308.

34. ΓΛβ 497

35. ΓΛβ 494, 495· βλ. και υποσημ. 25.

36. ΒΛβ 172, 173· ΓΛα 312, 313.

37. ΓΛβ 506, 507.

38. ΓΛβ 506.

39. ΒΛβ 177· ΓΛα 317.

40 ΓΛβ 514.

41. ΓΛβ 510, 511

42. ΓΛβ 510, 512.

43. Βλ. και ΔΙΣ, σ. 17.

44. ΥΠΕΠΘ, Παιδαγωγικό Ινστιτούτο, Τμήμα Δ/θμιας Εκπαίδευσης, Οδηγίες για τη διδακτέα ύλη και τη διδασκαλία των μαθημάτων στο Γυμνάσιο και το Λύκειο κατά

Σελ. 502
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/32/gif/503.gif&w=600&h=91519. Πρακτικά Συμποσίου, Πανεπιστήμιο

συγγραφείς σε μεγάλο βαθμό αποκαλύπτουν τους χειρισμούς και τη μεθοδολογία τους, τη μελέτη και το στίγμα τους. Δεδομένου μάλιστα ότι η διδασκαλία της Ιστορίας συνυφαίνεται άμεσα κι αναπόσπαστα με τις "πηγές",45 παρουσίαζε ενδιαφέρον ν' αποδελτιωθούν από τα παραθέματα τα συμπορευόμενα με το "τρέχον κείμενο" των σημερινών διδακτικών βιβλίων, εκείνα τα οποία αντλήθηκαν από εργασίες Πανεπιστημιακών. Η συχνότητα εμφάνισης του κάθε Πανεπιστημιακού που καταγράφηκε είναι: Κ. Άμαντος 2, Γ. Αναστασιάδης 1, Ιφ. Αναστασιάδου 6, Ανδρ. Ανδρεάδης 4, Π. Αργυρόπουλος 3, Σπ. Ασδραχάς 8, Απ. Βακαλόπουλος 23, Κων. Βακαλόπουλος 1, Ν. Βάμβας 1, Ν. Βέης 1, Κ. Βεργόπουλος 8, Αθ. Βερέμης 2, Ν. Βλάχος 1, Γ. Γιαννουλόπουλος 2, Δημ. Γκίνης 1, Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ 5, Απ. Β. Δασκαλάκης 12, Γ. Δερτιλής 1, Γ. Δημακόπουλος 2, Π. Ενεπεκίδης 4, Δ. Ζακυθηνός 1, Μ. Ηλιού 1, Ι. Θεοδωρακόπουλος 1, Ι. Κακριδής 2, Π. Κανελλόπουλος 1, Ι. Ε. Καραγιαννόπουλος 6, Π. Καρολίδης 5, Γ. Κοντογιώργης 44, Ελένη Κούκκου 2, Β. Κρεμμυδάς 3, Γ. Λεονταρίτης 3, Δ. Λουλές 1, Σ. Μαρκιανός 3, Δ. Μαρωνίτης 3, Κ. Μοσκώφ 3, Ν. Μουζέλης 2, Γ. Νάκος 1, Μ. Νυσταζοπούλου-Πελεκίδου 1, Ν. Πανταζόπουλος 10, Στ. Παπαγεωργίου 1, Κ. Παπαρρηγόπουλος 3, Π. Πετρίδης 5, Ν. Πλάτων 1, Ν. Πουλαντζάς 1, Π. Πρεβελάκης 2, Άγγ. Προκοπίου 3, Εμμ. Πρωτοψάλτης 8, Αγνή Σακελλαρίου 1, Μιχ. Σακελλαρίου 2, Ν.Γ. Σβορώνος 5, Αλ. Σβώλος 2, Θεμ. Σοφούλης 2, J. Vernant 1, Β. Σφυρόερας 2, G. Thomson 1, Κ. Τσουκαλάς 2, Δ. Τσιμπουκίδης 1, Β. Φίλιας 1, Χ. Φραγκίστας 3, Χρύσ. Χρήστου 9. Απ' ό,τι σε πρώτη φάση φαίνεται, το βάρος έπεσε στην σχετικά πρόσφατη βιβλιογραφία και σε θέσεις μάλλον πιο αποδεκτές ή τουλάχιστον επιδεκτικές διαλόγου από την κοινότητα των επιστημόνων.

Με στόχο, τέλος, να δοθεί ευρύτερη εικόνα της δευτεροβάθμιας διδακτικής συγγραφής επισημάνθηκαν στα σχολικά εγχειρίδια της προδιδακτορικής περιόδου, της επταετίας και της μεταπολίτευσης τα όσα (και είναι λίγα) αναφέρουν για τον πανεπιστημιακό χώρο. Είναι χαρακτηριστικό ότι μέχρι και την αρχή της δεκαετίας του '80 οι τελειόφοιτοι του Λυκείου προσπορίζονταν τις όποιες ενδοσχολικές τους γνώσεις από κείμενο πρωτογραμμένο και εγκεκριμένο επί Μεταξά τα 1937.48 Κάποιες βελτιώσεις ή αναθεωρήσεις που έγιναν μετέπειτα

———————

το σχολικό έτος 1986-1987, τεύχος Α', Φιλολογικά μαθήματα, Ο.Ε.Δ.Β., Αθήνα 1986, σ. 29-30, 88-89.

45. ΒΛβ 5, ΓΛα 5, ΓΛβ 5.

46. Χ. Θεοδωρίδου - Α. Λαζάρου, Ιστορία Ελληνική και Ευρωπαϊκή των Νέων Χρόνων, Ο.Ε.Δ.Β., Αθήνα 1971 ("έκδοσις 1937 αναθεωρηθεϊσα υπό επιτροπής..."). Στο εξής ΣΤ 71. ―Χ. Θεοδωρίδη - Α. Λαζάρου, Ιστορία Ελληνική και Ευρωπαϊκή των Νέων Χρόνων, Γ' Λυκείου, Ο.Ε.Δ.Β., Αθήνα 1977 ("έκδοση 1937... αναθεωρημένη από επιτροπή..., μεταγλωττισμένη από το Β. Αναστασιάδη...") -(ΣΤ 77).

Σελ. 503
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/32/gif/504.gif&w=600&h=91519. Πρακτικά Συμποσίου, Πανεπιστήμιο

δε μετέβαλαν το θετικιστικό προσανατολισμό του βιβλίου των Χ. Θεοδωρίδη - Α. Λαζάρου (ένα διάστημα μόνο του δεύτερου)47 και την περιορισμένη του γεγονοτική αντίληψη. Τούτο ευχερέστατα αποδεικνύεται από απλή και μόνο αντιπαραβολή σελίδων σχετιζόμενων με τη σπουδάζουσα νεολαία.

Ας δούμε πρώτα την έναρξη της Επανάστασης στις Ηγεμονίες. Η συγκρότηση του Ιερού Λόχου και η τύχη του στο Δραγατσάνι γράφονται σχεδόν αυτολεξεί.48 Για την Καποδιστριακή θέση ως προς τη λειτουργία Ανωτάτου Εκπαιδευτικού Ιδρύματος λόγος δε γίνεται, παρά μόνον άκρως έμμεσα: "διακήρυττε (ο Καποδίστριας) ότι όσο εξαρτιόταν απ' αυτόν, δε θα αύξανε τον αριθμό των σοφολογιοτάτων".49

Ποια θέση κατείχε στη συνείδηση των προγενέστερων σχολικών εγχειριδίων για τους τελειόφοιτους της Μέσης Εκπαίδευσης μαθητές η ίδρυση50 και ο ρόλος του Πανεπιστημίου αποκαλύπτεται από τον τρόπο αναφοράς τους σ' αυτό. Εννοούμε τις ευκαιριακές μνείες του στα βιογραφικά του Δεληγιάννη,51 στην πρωθυπουργία του Σπ. Λάμπρου,52 τη συμβολή του Πανεπιστημίου στην

———————

47. Αναστ. Λαζάρου, Ιστορία των Νεωτάτων Χρόνων από της συνθήκης της Βιέννης (1815) μέχρι των ημερών μας, Τάξις ΣΤ', Ο.Ε.Δ.Β., Αθήνα 1963 - (ΣΤ 63).

48. ΣΤ 63/20, 22 - ΣΤ 71/258 - ΣΤ 77/194, 196. Μικρή διαφοροποίηση παρατηρείται στην αναγραφή των αποδιδομένων τιμών: μνημεία στο Δραγατσάνι (ΣΤ 77/197) και στο Πεδίο του Άρεως στην Αθήνα (ΣΤ 63/22, ΣΤ 71/259, ΣΤ 77/197), το ετήσιο μνημόσυνο (ΣΤ 63/22), η ωδή του Κάλβου "Εις Ιερόν Λόχον" (ΣΤ 71/259, ΣΤ 77/197). Για τον Ιερό Λόχο βλ. και τα αντίστοιχα σχολικά εγχειρίδια της Ιστορίας της Γ' Γυμνασίου: 1) Α. Ματαράση - Σ. Παπασταματίου, Ιστορία των Νεωτέρων και των Νεωτάτων Χρόνων, Γ΄ Γυμνασίου, Ο.Ε.Δ.Β., Αθήνα 1974, σ. 105. 2) Γ. Π. Κουλικούρδη, ό.π. (2), σ. 200-201.

49. ΣΤ 71/346, ΣΤ 77/264.

50. Για τη Γ' Γυμνασίου, βλ. Α. Ματαράση - Σ. Παπασταματίου, ό.π. (48), σ. 295: "Η αναβίωσις της τέχνης αρχίζει από της ανακηρύξεως της ανεξαρτησίας της Ελλάδος. Ιδιαίτερος χρονικός σταθμός είναι το 2τος 1837 οπότε ιδρύθησαν το Πανεπιστήμιον και η Σχολή "Καλών Τεχνών" που συνετέλεσαν εις την καλλιτεχνικήν αναγέννησιν της χώρας"· και Γ. Π. Κρυλικούρδη, ό.π. (2), σ. 273: Η αντιβασιλεία "...πρόβλεψε την ίδρυση πανεπιστημίου που άρχισε να λειτουργή στα 1838".

51. ΣΤ 63/171: "Εσπούδασε νομικά εις το νεοσυσταθέν Πανεπιστήμιον των Αθηνών...".

52. ΣΤ 63/228. Στην περίοδο 1969-1974 διανεμόταν στους μαθητές της τελευταίας τάξης του δευτεροβάθμιου σχολείου η εναρμονισμένη με το πνεύμα εκείνης της εποχής συγγραφή του Γρ. Δαφνή, Συνοπτική Ιστορία της συγχρόνου Ελλάδος, Ο.Ε.Δ.Β., Αθήνα 1969 (ΦΝ). Σ' αυτήν γίνεται λόγος για τους Σπ. Λάμπρο (ΦΝ/14-15), Π. Πρωτοπαπαδάκη (ΦΝ/28, 31, 43, 51, 52), Κ. Δεμερτζή (ΦΝ/80-82), Παναγιώτη Κανελλόπουλο [αντιπρόεδρο Κυβερνήσεως και υπουργό Εθνικής Άμυνας στο Κάιρο (ΦΝ/147-149), σύσκεψη της 17-4-1944 στο Κάιρο (ΦΝ/164), Λίβανος (ΦΝ/168), άφιξη στην Ελλάδα και πρωθυπουργία του (ΦΝ/175, 195), εκλογές 1946 (ΦΝ/203), υπουργό Αεροπορίας το 1947 (ΦΝ/217), υπουργό Στρατιωτικών το 1949 (ΦΝ/226), εκλογές 1950 (ΦΝ/231, 232), υπουργό

Σελ. 504
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/32/gif/505.gif&w=600&h=91519. Πρακτικά Συμποσίου, Πανεπιστήμιο

επικράτηση της "λογίας" γλώσσας.53 Επιπλέον, συνοπτικότατος λόγος γίνεται για εργάτες της τέχνης.54

ΔΙΑΠΙΣΤΩΣΕΙΣ

1. Η αναφορά του πανεπιστημιακού χώρου στα παλαιά εγχειρίδια είναι ή παρουσιάζεται συγκυριακή και ελλιπής, χωρίς να συναρθρώνεται με το κοινωνικό περιβάλλον και τους ανθρώπους.

2. Όσο πλησιάζουμε στο παρόν, τόσο περισσότερο οι άλλοτε χρησιμοποιούμενες σχολικές συγγραφές ήταν, όχι τυχαία, φειδωλές. Προς την κατεύθυνση αυτή στα σημερινά εγχειρίδια έχουν γίνει βήματα (κι υπολείπονται αρκετά) εγγύτερης προσέγγισης και πολυπρισματικής θεώρησης των πραγμάτων. "Τα μέρη αποκτούν σημασία μέσα στην ολότητα, που όμως δεν καταργεί τις επιμέρους στιγμές... τα πεδία της γνώσης αποκτούν νόημα με τη συνείδηση των διαλεκτικοδυναμικών σχέσεών τους προς το όλο και από τις αμοιβαίες σχέσεις του μέσα στα πλαίσια του όλου".85

3. Αποσιωπάται γενικά56 η ίδρυση στη χώρα μας άλλων Πανεπιστημίων ως και διάφορων Ανωτάτων και Ανωτέρων Εκπαιδευτικών Ιδρυμάτων και η θέση τους στην ελληνική πνευματική ζωή.

———————

Εθνικής Άμυνας το 1952 (ΦΝ/234), διαδοχή Παπάγου (ΦΝ/244), αρχηγία ΕΡΕ (ΦΝ/263)], Αλ. Σβώλο [Π.Ε.Ε.Α. (ΦΝ/161), Λίβανος (ΦΝ/169), εκλογές 1950 (ΦΝ/ 230], Χρ. Σγουρίτσα και Θεμ. Τσάτσο στο Λίβανο (ΦΝ/170), Θεμ. Σοφούλη (πρωθυπουργίες του - ΦΝ/195, 203, 218, 225, 229), Αλ. Διομήδη (αντιπρόεδρο Κυβέρνησης και πρωθυπουργό - ΦΝ/226, 229-230), Αλέξανδρο Παναγούλη (ΦΝ/278).

53. ΣΤ 63/277, ΣΤ 71/456-457, ΣΤ 77/347, όπου και οι γλωσσικές προτιμήσεις των Θ. Ορφανίδη, Δ. Βερναρδάκη, Κ. Παπαρρηγόπουλου (βλ. και Α. Ματαράση - Σ. Παπασταματίου, ό.π. (48), σ. 293). Για τον Γιάννη Ψυχάρη και τη λαϊκή γλώσσα βλ. ΣΤ 63/278, ΣΤ 71/458, ΣΤ 77/348.

54. Στο ΣΤ 63 καταγράφονται έντεκα ζωγράφοι και δεκατέσσερις γλύπτες, εκ των οποίων Πανεπιστημιακοί είναι αντίστοιχα επτά και έξι. Συγκεκριμένα οι ζωγράφοι Κ. Βολανάκης [σ. 287· βλ. και Γ. Π. Κουλικούρδη, ό.π. (2), σ. 316], Ν. Γύζης [σ. 287-289· βλ. Α. Ματαράση - Σ. Παπασταματίου, ό.π. (48), σ. 296, 297, και Γ.Π. Κουλικούρδη, ό.π. (2), σ. 315], Γ. Ίακωβίδης (σ. 287, 290, 291), Νικηφ. Λύτρας (σ. 286), Κ. Παρθένης [σ. 287· βλ. Α. Ματαράση - Σ. Παπασταματίου, ό.π. (48), σ. 296 και Γ.Π. Κουλικούρδη, ό.π. (2), σ. 316], Σπ. Προσαλέντης (σ. 286)· και οι γλύπτες Λ. Δρόσης (σ. 290), Θ. Θωμόπουλος (σ. 291), Μιχ. Τόμπρος (σ. 291), Αντ. Σώχος (σ. 287), Λάζαρος Σώχος (σ. 287· βλ. και Α. Ματαράση - Σ. Παπασταματίου, ό.π. (48), σ. 296), Γ. Φυτάλης (σ. 290). Τα ΣΤ 71 και ΣΤ 77 σιωπούν.

55. Γ. Γιαννόπουλος, "Το πρόβλημα της Ιστορικής εξήγησης", Σεμινάριο 3 της Π.Ε.Φ., Αθήνα 1984, σ. 9.

56. Εξαίρεση μοναδική το βιβλίο Α. Ματαράση - Σ. Παπασταματίου (ό.π. (48), σ.: 288): "εις την Ανωτάτην 4 Πανεπιστήμια, 1 Πολυτεχνείον και 20 άλλαι Ανώτεραι Σχολαί δέχονται ετησίως 20.000 φοιτητάς, από τους οποίους το 1/4 είναι γυναίκες".

Σελ. 505
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/32/gif/506.gif&w=600&h=91519. Πρακτικά Συμποσίου, Πανεπιστήμιο

4. Μισό περίπου αιώνα, οι μαθητές διδάσκονταν από τα ίδια ανεπαρκή, κατά τη γνώμη μου, εγχειρίδια. Κάθε γενιά που με τη σειρά της αποκτούσε παιδιά-μαθητές διαπίστωνε, για να παραλλάξουμε τη διατύπωση του W. Lament,57 ότι η ιστορία δεν επαναλαμβάνεται, τα βιβλία όμως την επαναλάμβαναν και μάλιστα άσχημα.

5. Το ιστορικό υλικό, αν το εκμεταλλευθούμε κατάλληλα και χρησιμοποιήσουμε την ενδεδειγμένη ερμηνευτική θεωρία, θα οξύνει την κρίση και θα διαμορφώσει την ιστορική συνείδηση των εφήβων.58

Από τη θέση αυτή και σχετικά με το θέμα μας προτείνεται η συγγραφή σχολικού βιβλίου στο οποίο θα κατατεθούν στοιχεία αντλημένα από μελέτες για την παιδική και εφηβική ηλικία, που θα συσσωματώσει κι άλλες νεανικές στιγμές και καταστάσεις (όπως Μανουσιακά, Πανεπιστημιακή Φάλαγγα, Γαλβανικά, πρώτη φοιτητική απεργία πείνας (1926), το φιλοδημοκρατικο ξέσπασμα των φοιτητών κατά τον εορτασμό -τον Απρίλιο του 1937- της εκατονταετίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, εργαζόμενη και σπουδάζουσα νεολαία, υγιεινή-νοσολογία-μαθητικο δυναμικό, φοίτηση και στρατός) κι όλα αυτά σε μια αμφίδρομη σχέση και οπτική, στις διαστάσεις της γενετικής και κυρίως της δομικής τους εξήγησης.

———————

57. W. Lament, "The Uses and Abuses of Examinations", στο M. Ballard (εκδ.), New Movements in the Study and Teaching of History, Λονδίνο, Temple - Smith, 1970, σ. 192.

58. Βλ. και Σ. Μαρκιανός, "Το πρόβλημα της επιλογής και κατανομής της διδακτέας ύλης του μαθήματος της Ιστορίας στη Γενική Εκπαίδευση", Εκπαιδευτικά 1, 1985, σ. 77-90.

Σελ. 506
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/32/gif/507.gif&w=600&h=91519. Πρακτικά Συμποσίου, Πανεπιστήμιο

Το παρελθόν που υποθηκεύει το μέλλον

Πέμπτη 24 Σεπτεμβρίου 1987

Απογευματινή συνεδρία

Πρόεδρος: ΓΙΩΡΓΟΣ ΔΕΡΤΙΛΗΣ

Σελ. 507
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/32/gif/508.gif&w=600&h=915 19. Πρακτικά Συμποσίου, Πανεπιστήμιο

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 508
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/32/gif/509.gif&w=600&h=91519. Πρακτικά Συμποσίου, Πανεπιστήμιο

Η ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΩΣ "ΠΑΝΔΙΔΑΚΤΗΡΙΟΝ"

ΕΠΙΣΤΗΜΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΙ ΙΔΕΟΛΟΓΙΚΕΣ ΣΥΝΙΣΤΩΣΕΣ ΤΩΝ ΠΡΟΤΑΣΕΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΩΝ ΘΕΣΜΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΝΟΥΤΣΟΣ

Η ανακοίνωση αυτή δεν αποσκοπεί στη μελέτη της οργάνωσης των σπουδών στις Φιλοσοφικές Σχολές της χώρας μας, τουλάχιστον -έστω- σε κρίσιμες περιόδους της ιστορίας τους. Η έμφαση δίδεται στον υπότιτλό της και για τούτο αρκείται να υπαινιχθεί μια πρόταση έρευνας και να διατυπώσει ορισμένες επιμέρους υποθέσεις που θα μπορούσαν να επαληθευτούν με τη συνδρομή των δεδομένων της κοινωνικής και πολιτικής ιστοριογραφίας. Οι πανεπιστημιακοί θεσμοί, μ' αυτήν την οπτική, απεγκλωβίζονται από την παραδεδομένη δικαιοδοσία μιας τυπικά "αυτοτελούς" εκπαιδευτικής ιστορίας, επιτρέποντας έτσι να διαφανεί ο επιστημολογικός και ευρύτερα κοσμοθεωρητικός ιστός που διατρέχει τις προτάσεις για την ανασύνταξή τους. Μια ερεθιστική αφορμή γι' αυτή τη διερεύνηση προσφέρει το πρόγραμμα του "Λαϊκού Κόμματος" που προβλέπει και τη μεταρρύθμιση των πανεπιστημίων μ' ένα ορισμένο πλέγμα επιστημολογικών και ιδεολογικών παραμέτρων, τις οποίες επεξεργάζονται ή υπονοούν με τη συνολική θεωρητική και πολιτική τους δραστηριότητα οι "Κοινωνιολόγοι". Primus inter pares, αρχικά και ιδίως στα εκπαιδευτικά προβλήματα, εμφανίζεται ο Αλ. Δελμούζος που, παρά την κάπως όψιμη, μετά από τη δεκαετή εμπειρία του στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, δημοσιοποίηση των ενδιαφερόντων του για τα πανεπιστημιακά πράγματα, συμβάλλει από τότε στη θεμελίωση του αιτήματος για την αναμόρφωσή τους.

Το 1910, μετά από μια διετή παρουσία στην ελληνική πολιτική σκηνή και εν όψει των εκλογών του ίδιους έτους, δημοσιεύεται το πρόγραμμα του "Λαϊκού Κόμματος", αυτοτελώς και από τις στήλες του Νουμά στη δημοτική, όπως τη χρησιμοποιούσε ο διευθυντής του, και με τη σημείωση ότι η 

Σελ. 509
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/32/gif/510.gif&w=600&h=91519. Πρακτικά Συμποσίου, Πανεπιστήμιο

Διοικητική Επιτροπή της "Κοινωνιολογικής Εταιρείας" αποτελείται από "νέους φωτισμένους επιστήμονες που πασκίζουν να ξετινάξουν τις λογής πρόληψες που απ' όλες τις μεριές πνίγουν τη σημερινή μας κοινωνία και δεν της αφήνουν λεύτερη την ανάσα". Στο πρόγραμμα αυτό προτείνεται, ανάμεσα στ' άλλα, η καθιέρωση του συστήματος της "με αναλογία εκλογής", η δυνατότητα δημοψηφίσματος, η παροχή δικαιώματος ψήφου στις γυναίκες, η αναβάθμιση της τοπικής αυτοδιοίκησης, η αναμόρφωση της φορολογίας, η ίδρυση επιμελητηρίων, η ενίσχυση "βιοτεχνικών" και γεωργικών συνεταιρισμών, η νομική προστασία των εργαζομένων, η επίλυση του αγροτικού ζητήματος, η κατάργηση της ποινής του θανάτου, η κρατικοποίηση των επιχειρήσεων κοινής ωφελείας και η καλλιέργεια "αληθινής φιλίας" με τα βαλκανικά κράτη, χωρίς να αποκλείεται αργότερα το "άνθισμα μιας Συμπολιτείας". Ιδιαίτερη μνεία, στο τέταρτο μέρος, γίνεται για την αναγκαιότητα θέσπισης μέτρων με τα οποία η εκπαίδευση θα απαγκιστρωθεί από το "σκολαστικισμό", πνέοντας μια "καινούρια αύρα γιομάτη υγεία στη διανοητική κατάντια του λαού μας": αύξηση του αριθμού των εξαταξίων δημοτικών σχολείων, στα οποία εξασφαλίζεται η υποχρεωτική εκπαίδευση, εφαρμόζεται η "συντροφική" εκπαίδευση αγοριών και κοριτσιών και βασίζεται η διδασκαλία τους στην "αλήθεια", με την υιοθέτηση της δημοτικής γλώσσας στη μετάδοση γνώσεων "θετικών και πραχτικών" που προκύπτουν από την ανάπτυξη της επιστήμης και ανταποκρίνονται, στις ανάγκες της "λαϊκής τάξης"· ίδρυση, αν είναι δυνατόν σε κάθε "δήμο", επαγγελματικών, "βιοτεχνικών" και γεωργικών σχολείων για τη βελτίωση της βιομηχανίας και της γεωργίας· αύξηση του χρόνου της Μέσης Εκπαίδευσης στην οποία θα αρθεί η άνιση μεταχείριση των "θετικών επιστημών" και θα διορίζεται "ειδικός δάσκαλος για κάθε μάθημα"· μεταρρύθμιση του "οργανισμού" του Πανεπιστημίου, ώστε να επιλέγονται οι "πιο κατάλληλοι" καθηγητές, οι σπουδές να "ειδικεύονται" και να ενθαρρύνεται η καλλιέργεια των "νέων επιστημών". Ακόμη προβλέπεται το δικαίωμα της Συγκλήτου, όπως και της τοπικής αυτοδιοίκησης ή των επαγγελματικών σωματείων, να προτείνουν στη Βουλή νόμους, τους οποίους θα επεξεργάζεται επιτροπή "ειδικών και μελετημένων" (1910: 222-224, 236-237).

Από τη συνοπτική παρουσίαση των εκπαιδευτικών μέτρων που υπόσχεται να λάβει το "Λαϊκόν Κόμμα" συγκρατούμε, ως προς το θέμα που μας ενδιαφέρει εδώ, τα ακόλουθα σημεία:

α) Απαιτείται η συστηματική ειδίκευση τόσο στο πεδίο που επιμερίζεται η επιστημονική γνώση όσο και στην επαγγελματική κατάρτιση των πτυχιούχων των "καθηγητικών" Σχολών. Τούτο συνεπάγεται την αυτοδύναμη ανάπτυξη των επιμέρους επιστημών, με το φυσιολογικό και χωρίς τραυματικές εμπειρίες απογαλακτισμό από την κοινή τροφό, τη φιλοσοφία, που εξακολουθεί να προσφέρει το όνομά της για την εγγύηση της ενότητας των 

Σελ. 510
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/32/gif/511.gif&w=600&h=91519. Πρακτικά Συμποσίου, Πανεπιστήμιο

θεωρητικών τους θεμελίων. Αυτό άλλωστε υποδηλώνεται στον προγραμματικό στόχο της "Κοινωνιολογικής Εταιρείας", όπως θα δούμε αμέσως παρακάτω, και στην ποιότητα των αναλύσεων που φιλοξένησε το βραχύβιο περιοδικό της. Από την άλλη πλευρά, η επαρκής επαγγελματική κατάρτιση ενισχύει το σύνδεσμο της Ανώτατης με τη Μέση Εκπαίδευση που με τη σειρά της απασχολεί "ειδικά" κάθε φορά καθηγητή για τη διδασκαλία των μαθημάτων, στα οποία εγκαταλείπεται η παραγκώνιση των θετικών επιστημών και ο αρχαιολατρικός προσανατολισμός τους. Η επαγγελματική αυτή προετοιμασία συναρτάται με τη διαδικασία ανασύνθεσης του κοινωνικού καταμερισμού της εργασίας, τουλάχιστον στο σώμα των εκπαιδευτικών, με κριτήριο τη μεγιστοποίηση της αποδοτικότητας. Τούτο προκύπτει επίσης από το δεύτερο άρθρο του προγράμματος του "Λαϊκού Κόμματος" που προσβλέπει στην ειδίκευση των δημοσίων υπαλλήλων, με την επιμόρφωσή τους στο εξωτερικό και την πρόσκληση "ξένων οργανωτών" για την αναδιάρθρωση των υπηρεσιών. Ο Δελμούζος στη μονογραφία του για τη Φιλοσοφική Σχολή, που προϋποθέτει τις μεσοπολεμικές συζητήσεις για τη μεταρρύθμισή της και ένα μέρος της είχε δημοσιευθεί ήδη το 1938, επιμένει στην ειδίκευση των σπουδών της, επαγγελματικών ή όχι, μνημονεύοντας τον ιδρυτικό νόμο του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης που προέβλεπε η Φιλοσοφική του Σχολή να χορηγεί ένδεκα πτυχία, μολονότι τώρα αποδοκιμάζεται το "θάμπωμα μπροστά στον τεχνικό πολιτισμό" και ο "νεοελληνικός πολιτισμός" εμφανίζεται να αναζητά στην κλασική αρχαιότητα τη "μοναδική εθνική μορφωτική πηγή" του (1944: 36, 76, 15, 17). Η παλαιότερη διαπίστωση ότι στην εκπαίδευση ο "φυσικός κόσμος υποτάζεται αλύπητα στον ιστορικοφιλολογικό" (1916:188) είχε από χρόνια αποσιωπηθεί.

β) Η αποδοτικότητα των εκπαιδευτικών δεν έχει στενά εργασιακά όρια, αλλά συνάπτεται με την κοινωνική αποστολή του "Δημοτικισμού", όπως την εννοούν οι "Κοινωνιολόγοι" που στρέφουν γενικότερα τη διανοητική εργασία προς την απόπειρα ανάπλασης των δομών της κοινωνίας. Στο τέλος της πρώτης δεκαετίας του αιώνα μας, από κύκλους της ελληνικής νεολαίας που σπουδάζει ή μετεκπαιδεύεται κυρίως στη Γερμανία, όπου η σοσιαλδημοκρατία κέρδισε τη μεγαλύτερη εμβέλεια των ιδεών της, μορφοποιείται -με αλλεπάλληλα και κάποτε αντιτιθέμενα οργανωτικά σχήματα- η θεμελιωμένη στις κοινωνικές επιστήμες συλλογική κοινωνική κριτική. Το έναυσμα απλώς δίνει το Κοινωνικόν μας ζήτημα του Σκληρού, ο οποίος σε συσχετισμό με την υπόθεση Dreyfus καλείται να αναλάβει "επικεφαλής" του σοσιαλιστικού αγώνα (Γιαννιός 1908: 2), και η "Κοινωνιολογική Εταιρία" θα συσταθεί για να υποβοηθήσει τις φιλοσοφικές, κοινωνιολογικές και οικονομικές μελέτες από τη μια και να εργασθεί για να καταστούν "κοινά τα μέσα της παραγωγής" και συνάμα να ρυθμισθεί η "διανομή του πλούτου αναλόγως των αναγκών εκάστου"

Σελ. 511
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/32/gif/512.gif&w=600&h=91519. Πρακτικά Συμποσίου, Πανεπιστήμιο

(1908:3) από την άλλη. Εύγλωττος έτσι είναι ο δίσημος, τελικά, όρος "Κοινωνιολόγοι" που εκτός από την καλλιέργεια της κοινωνιολογικής έρευνας δηλώνει και την "κοινωνιστική" θεωρία και πράξη. Τα προβλήματα της εθνικής ολοκλήρωσης, της λαϊκής γλώσσας και της εκπαίδευσης, της αγροτικής και της εργατικής νομοθεσίας, υπήρξαν βέβαια τα καθοριστικά σημεία σύγκλισης με το βενιζελισμό και της μετατροπής της κοινωνικής τους κριτικής σε πολιτική ένταξη. Το ίδιο άλλωστε συνέβη, με κάποια διαφορά χρόνου και με καταλυτικό γεγονός τη συμμετοχή της χώρας στον (πρώτο) παγκόσμιο πόλεμο, και στις υπόλοιπες "κοινωνιστικές" ομάδες που συναποτέλεσαν τους κυριότερους "οργανικούς διανοούμενους" του καθεστώτος, όταν η αναδιάρθρωση των θεσμών ήταν αίτιο και αποτέλεσμα της ενεργού τους παρουσίας. Ενδεικτική, σ' αυτό το σημείο, είναι η μετάπτωση των προσεγγίσεων του "δημοτικισμού" που από κίνημα κοινωνικής αναμόρφωσης, όπως δεν είχε βάσιμες αντιρρήσεις να τον κατανοεί και ο Δελμούζος (1907: 34), αντιμετωπίζεται ως συνώνυμο του "αληθινού συγχρονισμού" που επιβάλλεται να χαρακτηρίζει το νεοελληνικό πολιτισμό με την τόνωση των "γόνιμων στοιχείων" του και την ταυτόχρονη "ζωντανή αφομοίωση των ξένων" (1926: 29). Σ' αυτή τη συνάφεια "ανεδαφικός" δεν εμφανίζεται μόνο ο "αρχαϊσμός", αλλά και ο κομμουνισμός ως "καθαρευουσιανισμός" της πολιτικής ζωής (1925: 9/10· πρβλ. 1916: 193).

γ) Η πρόθεση για την αναδιάρθρωση των πανεπιστημιακών Σχολών προϋποθέτει ορισμένο σχήμα για την ταξινομία των επιστημών και μια συγκεκριμένη αξιολόγηση της δυναμικής τους, όπως παρατηρείται με την πρόταξη των κοινωνιολογικών ενδιαφερόντων των ιδρυτικών μελών του "Λαϊκού Κόμματος" και την αναβάθμιση των θετικών επιστημών στο σχολικό πρόγραμμα που εισηγούνται. Η θεωρία των επιστημών συνδέεται ωστόσο με κάποια κατεύθυνση φιλοσοφίας της ιστορίας και ειδικότερα, κατά τη διαδεδομένη αντίληψη της εποχής, με ορισμένη τάση φιλοσοφίας του πολιτισμού. Εδώ ιδιαίτερα γόνιμο υπήρξε το γερμανικής καταγωγής ζεύγος "Kultur"-"Zivilisation", όπως το χρησιμοποίησαν μετά την αφομοίωσή τους από το βενιζελισμό αρκετοί από την αρχική ομάδα των "Κοινωνιολόγων". Ο Γ. Χαριτάκης, για παράδειγμα, αντλεί από τις θεωρήσεις του Alfred Weber, με ρητή την πρόθεση να εξουδετερωθούν οι θέσεις του μαρξισμού από τις αναζητήσεις του νεοκαντιανισμού, ευελπιστώντας ότι ο "συγχρονισμός" του ελληνισμού προς τον ευρωπαϊκό "πολιτισμό" ("Zivilisation") είναι εφικτός, αρκεί να μην ανασταλεί η "εξέλιξις της εθνικής καλλιεργείας". Οι επιμέρους εκφάνσεις του "τεχνικού πολιτισμού" -λογική, ψυχολογία, φυσικές και κοινωνικές επιστήμες, τεχνική και μέθοδος εργασίας- δεν γνωρίζουν πατρίδα, ενώ αντίστροφα στον "πνευματικό πολιτισμό" ισχύει η αρχή ότι ανάλογα με την ιδιοσυστασία του κάθε λαός διαμορφώνει τη δική του "Καλλιέργεια" ή "Kultur" (1921: 21-39). Η διάκριση αυτή υπήρξε αναγκαίος συμβιβασμός, εύθραυστος ωστόσο

Σελ. 512
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/32/gif/513.gif&w=600&h=91519. Πρακτικά Συμποσίου, Πανεπιστήμιο

και από τις δύο πλευρές που αγωνίζονταν να νομιμοποιήσουν την αυθυπαρξία τους. Ο Δελμούζος, όπως είδαμε παραπάνω, επιδίωξε ο "συγχρονισμός" του "νεοελληνικού πολιτισμού" να συμπεριλάβει, στο όνομα του "θετικισμού", τις εξελιγμένες μορφές των τεχνολογικών μέσων, μια και θα ήταν κωμικό να επαναπαύεται η χώρα στον "αραμπά ή το ησιόδειο άροτρο" (1926: 28, 29). Το θεώρημα της "νεοελληνικής πραγματικότητας", στο οποίο προσφεύγει μαζί με πλειάδα συγγενών διανοητών της ίδιας περιόδου, αντιστοιχεί σε μια θεωρία πολιτισμού που αναγορεύει την "ελληνικότητα" σε καίριο σημείο αντιδιαστολής προς τα "διεθνικό ταξισμό" και για τούτο επιστρατεύει την "εθνική μόρφωση", που φαίνεται να εξασφαλίζει ο δημοτικισμός, για την επίτευξη του "καθολικού ανθρωπισμού" (1926: 158, 153, 167).

δ) Η προσπάθεια εξισορρόπησης των επιπτώσεων της "εισαγόμενης" Τεχνικής με τις "άφθαρτες αξίες" του ελληνικού πολιτισμού δεν συσκότιζε το γεγονός ότι μετά τη μικρασιατική καταστροφή επιταχύνθηκε η εκβιομηχάνιση της χώρας, με τον υπερδιπλασιασμό της παραγωγής και λόγω του περιορισμού των εισαγωγών και του υψηλού κρατικού προστατευτισμού. Από θέσεις περισσότερο αμυντικές στοιχειοθετείται ένας αντιστραμμένος τεχνοκρατισμός που εκπροσωπούν οι "ειδικοί" της πνευματικής ζωής, για την οποία λέγεται ότι εξακολουθεί να σεμνύνεται το τρισχιλιετές έθνος. Η θεωρητική ωστόσο συνηγορία αυτής της επίκρισης του "τεχνικού πολιτισμού" όχι σπάνια ήταν εξίσου δανεική, όπως πιστοποιείται από την επίκληση συναφών δυτικοευρωπαϊκών αναλύσεων που χρησιμοποίησε σε διάλεξή του στον "Εκπαιδευτικό Όμιλο" ο Δελμούζος για να δείξει την "αποξένωση του ανθρώπου από τη ζωή με τη μεγάλη εξειδίκευση". Ο Χαράλαμπος Θεοδωρίδης, μιλώντας από το ίδιο βήμα για τον πανεπιστημιακό θεσμό, αντιπαρατηρούσε ότι η αμφιβολία για την αξία της επιστήμης και η επισήμανση των κινδύνων της εξειδίκευσης μπορούν να "κολακεύσουν την εγχώρια αεροβατική διάθεση και να ξαναφέρουν από το παράθυρο τη νεοελληνική μεγαλοφυΐα και το νεοελληνικό υπερανθρωπισμό, που προσπαθήσαμε να διώξουμε από την πόρτα" (1923/ 1924: 203). Παρεκβατικά σημειώνω ότι ο Θεοδωρίδης, που πρωταγωνίστησε στη θνησιγενή ανασύσταση του "Εκπαιδευτικού Ομίλου", χαρακτήριζε στην περίοδο του εμφυλίου πολέμου τη Φιλοσοφική Σχολή "Πανδιδακτήριο", προτείνοντας, μαζί με τον Ιμβριώτη, το χωρισμό σε ειδικότητες από τον πρώτο χρόνο των σπουδών που θα αποβλέπουν στην επαγγελματική και επιστημονική κατάρτιση των πτυχιούχων της (Ελεύθερα Γράμματα 1947: 78). Ο Δελμούζος, πάντως, που ήδη είχε δημοσιοποιήσει τις απόψεις του για το μέλλον της Σχολής, διαπίστωνε ότι η ειδίκευση έθραυσε γενικώς την "ενότητα του πνεύματος", ένα παραπάνω που στην Ελλάδα η πανεπιστημιακή διδασκαλία πάσχει από "υπερβολική στενότητα" και συνάμα από αφιλοσόφητο εμπειρισμό (1944:64).

Σελ. 513
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/32/gif/514.gif&w=600&h=91519. Πρακτικά Συμποσίου, Πανεπιστήμιο

ε) Στην πλευρά των θιασωτών του αντιστραμμένου τεχνοκρατισμού, που ελέω "Πνεύματος" αυτοκαθορίζονται ως "ειδικοί" στη χειραγώγηση των φυγόκεντρων ροπών του κοινωνικού οργανισμού (ήδη ο Δελμούζος έβλεπε τη "νεοελληνική κοινωνία" να εκτρέπεται σε "άμορφο χάος"' 1926: 32), συνωθούνται κυρίως καθηγητές πανεπιστημιακών "θεωρητικών" σχολών (Θεολογική, Φιλοσοφική, Νομική). Στην τυπική εκδοχή των "τεχνοκρατών", δηλαδή των ειδικών για την επιτάχυνση της τεχνολογικής ανάπτυξης και την "ορθολογική" διαχείριση της καρποφορίας της, ανήκουν καθηγητές του Πολυτεχνείου και της ΑΣΟΕΕ με ισχνή, τις περισσότερες φορές, κοινωνιολογική μόρφωση και με την ελπίδα ότι μπορούν να θέσουν σε τιμητική αποστρατεία την ταξική πάλη. Στην περίοδο της ραγδαίας εκβιομηχάνισης της χώρας, μετά τη μικρασιατική καταστροφή και παρά τους κλυδωνισμούς που προκάλεσε η διεθνής οικονομική κρίση, οι τεχνικοί ιδιοποιήθηκαν σημαντικό μέρος της υπεραξίας που αποκτούσε ο αναπτυσσόμενος καπιταλισμός. Τούτο ακριβώς οδηγούσε τους εισηγητές του αντιστραμμένου τεχνοκρατισμού από το πεδίο των προνομίων και των "υλικών" απολαυών στην αυτάρκεια του "Πνεύματος", άσχετα αν η ευζωία του είχε χρεωθεί σε ξένες φάτνες και σε αλλοδαπά σπουδαστήρια. Η ολοκλήρωση των κεφαλαιοκρατικών δομών της ελληνικής οικονομίας και η σύστοιχη αναδιάταξη του κοινωνικού καταμερισμού της εργασίας επέφερε την ανάδειξη του στρώματος των διανοουμένων και συνάμα την εσωτερική τους διαφοροποίηση, με συμπληρωματικούς ρόλους τη διεκπεραίωση της προόδου των παραγωγικών δυνάμεων και την προβολή των αναντικατάστατων "αξιών" του ελληνικού έθνους. Το γεγονός αυτό θα μπορούσε να σημαίνει ότι η γκραμσιανού τύπου αντιθετικότητα "παραδοσιακών" και "οργανικών" διανοουμένων, που ήδη είχαν σχηματισθεί στην εποχή της ανόδου των Φιλελευθέρων στην πολιτική εξουσία, αίρεται με την ένταξή τους στον ίδιο στίβο. Το ενιαίο ιδεολογικό εκκρεμές του μεσοπολέμου περιλάμβανε τους "ειδικούς" στη γονιμοποίηση τόσο της "Τεχνικής" όσο και του "Πνεύματος".

Με αφετηρία το πρόγραμμα του "Λαϊκού Κόμματος" και με άξονα την πορεία των θεωρητικών αντιλήψεων του Δελμούζου, που καλύπτουν στην περίπτωση αυτή περίπου τρεις δεκαετίες, στοιχειοθετήθηκαν ορισμένες πτυχές της ερευνητικής υπόθεσης ότι οι προτάσεις για την ανασύνταξη των σπουδών της Φιλοσοφικής Σχολής απορρέουν από επιστημολογικά και ιδεολογικά θεωρήματα που με τη σειρά τους διαθλούν συγκεκριμένες κοινωνικές απαιτήσεις. Από την αυτόνομη εμφάνιση των "Κοινωνιολόγων" ως τις τελευταίες φάσεις της ένταξής τους στο Βενιζελισμό του μεσοπολέμου επιχειρήθηκε η εξακρίβωση των θεμελίων του αιτήματος για την ειδίκευση των σπουδών της Φιλοσοφικής Σχολής που λειτουργούσε ως "Πανδιδακτήριο" και το καθηγητικό

Σελ. 514
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/32/gif/515.gif&w=600&h=91519. Πρακτικά Συμποσίου, Πανεπιστήμιο

της προσωπικό προωθούσε, συχνά, το συμβιβασμό των εκπροσώπων του "αντιστραμμένου τεχνοκρατισμού" με τους ειδικούς στην επιτάχυνση της προόδου των παραγωγικών δυνάμεων της χώρας. Σ' αυτή τη ρευστή συνύπαρξη ο Δελμούζος μετατοπίζει αισθητά τις απόψεις του. Τουλάχιστον ως προς το θέμα που μας ενδιαφέρει εδώ είναι μάλλον άστοχη η διαπίστωση ότι υπήρξε "ανέκαθεν ιδεαλιστής και εθνολάτρης ουμανιστής" (Παπανούτσος 1978: 35).

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Βάρναλης, Κ., "Νεοελληνική πραγματικότητα και μαγεία", Αναγέννηση, τ. 1, τχ. 7, Μάρτ. 1927, σ. 388-398.

Γιαννιός, Ν., "Ο Νουμάς σ' ένα χρόνο", Ο Νουμάς, τ. ΣΤ΄, 13-1-1908, σ. 1-2.

Δανιηλίδης, Δ., "Οι Νεοέλληνες", Κοινότης, τ. Β', αρ. 33, 26-8-1923, σ. 7-8.

Δελμούζος, Αλ., Σαν παραμύθι, Αθήνα 1912.

―, "Δημοτικισμός και ελληνική παιδεία", Επιθεώρηαις Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών, τ. 1, 1916, σ. 188-197.

―, "Οι κλασικοί σε μετάφραση", Δελτίο Εκπαιδευτικού Ομίλου, τ. 6, 1916, σ. 121-182.

―, "Προς την εκπαιδευτική αναγέννηση", Δελτίο Εκπαιδευτικού Ομίλου, τ. 7, 1917/ 1919, σ. 1-20.

―, Μαράσλειο και ζωή, Αθήνα 1925.

―, Δημοτικισμός και παιδεία, Αθήνα 1926.

―, "Λαχανιασμένη φευγάλα ή ο ελληνικός αρχοντοχωριατισμός" [1927], στο: Μελέτες και πάρεργα, τ. Β', Αθήνα 1958, σ. 227-295.

―, "Ο σκοπός και η σημασία της Φιλοσοφικής Σχολής", Νέα Πολιτική, τ. 2, 1938, σ. 580-598.

―, "Ο Δημοτικισμός και η επίδρασή του στην ελληνική παιδεία", Νέα Εστία, τ. ΚΣΤ΄, 1939, σ. 1463-1471.

―, Το πρόβλημα της Φιλοσοφικής Σχολής, Αθήνα 1944.

Εκπαιδευτικός Όμιλος, Καταστατικό, Αθήνα 1915.

"Ελεύθερα Γράμματα", "Ειδήσεις", Ελεύθερα Γράμματα, τ. 3, 1947, σ. 78.

Θεοδωρίδης, Χ., "Πανεπιστήμιο", Δελτίο Εκπαιδευτικού Ομίλου, τ. 11, 1923/1924, σ. 184-203.

Κ(αραβίδας), Κ., "Αι συγκεντρώσεις του Εκπαιδευτικού Ομίλου", Κοινότης, τ. Β', αρ. 19, 20-5-1923, σ. 15-16.

"Κοινωνιολογική Εταιρία", ["Ιδρυτικό κείμενο", 1908], στο: Αλ. Παπαναστασίου, Μελέτες, Λόγοι, Άρθρα, επιμ. Ξ. Λευκοπαρίδη, Αθήνα 1957.

"Λαϊκόν Κόμμα", "Το πρόγραμμα", Ο Νουμάς, τ. Η', 1910, σ. 222-224, 236-237.

Ντέλος [=Δελμούζος], Αλ., "Στους δημοτικιστάς", Ο Νουμάς, τ. Ε', 19-8-1907, σ. 1-4.

Παπανούτσος, Ε. Π., Α.Π. Δελμοϋζος, Αθήνα 1978.

Χαριτάκης, Γ., "Αι περί εξελίξεως των κοινωνιών, του πολιτισμού και της καλλιεργείας (Kultur) ιδέαι του Alfred Weber και ο νεοελληνικός πολιτισμός", Αρχείον Οικονομικών και Κοινωνικών Επιστήμων, τ. 1, 1921, σ. 21-39.

Σελ. 515
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/32/gif/516.gif&w=600&h=915 19. Πρακτικά Συμποσίου, Πανεπιστήμιο

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 516
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Πρακτικά του Διεθνούς Συμποσίου «Πανεπιστήμιο: Ιδεολογία και Παιδεία»
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 497
    19. Πρακτικά Συμποσίου, Πανεπιστήμιο

    ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ

    Η ΤΡΙΤΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΤΗΣ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΎΣΗΣ

    ΧΑΡΗΣ ΜΠΑΜΠΟΥΝΗΣ

    Τα Γυμνάσια και τα Λύκεια στη χώρα μας πέρα από τη δική τους μορφή και γνωστική εμβέλεια λειτουργούν στην ουσία και ως προπαρασκευαστική βαθμίδα της μετα-δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης.

    Τι μαθαίνουν ή τι μπορεί να μάθουν οι μαθητές, που πολλοί απ' αυτούς είναι υποψήφιοι φοιτητές, για θέματα αναγόμενα στην ιστορία των ελληνικών πανεπιστημιακών πραγμάτων μέσα από τα συγκεκριμένα σχολικά εγχειρίδια;

    Το ερώτημα-πρόθεση επιχειρήθηκε ν' απαντηθεί κατ' αρχήν με την αποδελτίωση και ταξινόμηση του σχετικού υλικού από τα βιβλία Ιστορίας1 που

    ———————

    1. Λ. Τσακτσίρας - Μ. Τιβέριος, Ιστορία των αρχαίων χρόνων ως το 30 π.Χ., για την Α' τάξη του Γυμνασίου, έκδ. Δ', ΟΕΔΒ, Αθήνα 1986, στο εξής ΑΓ. ―Λ. Τσακτσίρας - Ζ. Ορφανουδάκης- Μ. Θεοχάρη, Ιστορία Ρωμαϊκή και Βυζαντινή, Β' Γυμνασίου, έκδ. ΣΤ', ΟΕΔΒ, Αθήνα 1986 - (ΒΓ). ―Β. Κρεμμυδάς, Ιστορία Νεότερη - Σύγχρονη Ελληνική - Ευρωπαϊκή και Παγκόσμια, Γ΄ Γυμνασίου, ΟΕΔΒ, έκδ. Γ', Αθήνα 1986 - (ΓΓ). ―Λ. Σταυριανός, Ιστορία του ανθρώπινου γένους, Α' Λυκείου, έκδ. Γ', ΟΕΔΒ, Αθήνα 1986 - (ΑΛ). ―Σ. Μαρκιανός - Ζαχ. Ορφανουδάκης - Νικ. Βαρμάζης, Θεματική Ιστορία, τεύχος Α', Β' Γενικού Λυκείου - Β' Ενιαίου Πολυκλαδικού Λυκείου, ΟΕΔΒ, έκδ. Β', Αθήνα 1986 - (ΒΛα). ―Β. Σκουλάτος- Ν. Δημακόπουλος - Σ. Κόνδης, Θεματική Ιστορία, τεύχος Β', Β' Γενικού Λυκείου, ΟΕΔΒ, έκδ. Ε', Αθήνα 1986 (ΒΛβ). ―Β. Σκουλάτος - Ν. Δημακόπουλος - Σ. Κόνδης, Ιστορία Νεότερη και Σύγχρονη, τεύχος Β', Γ' Λυκείου, ΟΕΔΒ, έκδ. Α', Αθήνα 1986 - (ΓΛα). ―Β. Σκουλάτος - Ν. Δημακόπουλος - Σ. Κόνδης, Ιστορία Νεότερη και Σύγχρονη, τεύχος Γ', Γ' Λυκείου, ΟΕΔΒ, έκδ. Γ', Αθήνα 1986 - (ΓΛβ). ―Φ.Κ. Βώρος - Ξένη Οικονομοπούλου - Β.Δ. Ασημομύτης, Ν.Π. Δημακόπουλος -Θ. Κατσουλάκος, Θέματα Νεότερης και Σύγχρονης Ιστορίας από τις πηγές, τεύχος Α', Γ' Λυκείου-δέσμες γ',δ', ΟΕΔΒ, έκδ. Δ', Αθήνα 1986 - (ΔτΑ). ―Γ. Κοντογιώργης - Φ.Κ. Βώρος, Θέματα Νεότερης και Σύγχρονης Ιστορίας από τις πηγές, τεύχος Β', Γ' Λυκείου-δέσμες γ', δ', ΟΕΔΒ, έκδ. Δ', Αθήνα 1986 - (ΔτΒ). ―Γ. Γιαννόπουλος - Ξ. Οικονομοπούλου - Θ. Κατσουλάκος, Εισαγωγή στις Ιστορικές Σπουδές, Γ' Λυκείου, ΟΕΔΒ, έκδ. Δ', Αθήνα 1986 - (ΔΙΣ).