Συγγραφέας:Διεθνές Συμπόσιο
 
Τίτλος:Πρακτικά του Διεθνούς Συμποσίου «Πανεπιστήμιο: Ιδεολογία και Παιδεία»
 
Υπότιτλος:Ιστορική διάσταση και προοπτικές
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:19
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1989
 
Σελίδες:657
 
Αριθμός τόμων:2 τόμοι
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Εκπαίδευση-Τριτοβάθμια
 
Παιδεία-Εκπαίδευση
 
Τοπική κάλυψη:Ευρώπη
 
Χρονική κάλυψη:13ος-20ός αι.
 
Περίληψη:Στους δύο τόμους του βιβλίου αυτού περιέχονται τα Πρακτικά του 2ου Διεθνούς Συμποσίου που διοργάνωσε το ΙΑΕΝ σε συνεργασία με την Εταιρεία Μελέτης Νέου Ελληνισμού, με θέμα Πανεπιστήμιο: Ιδεολογία και Παιδεία.Ιστορική διάσταση και προοπτικές. Το Συμπόσιο έγινε στην Αθήνα από τις 21 έως τις 26 Σεπτεμβρίου 1987 και συνέπεσε με τον εορτασμό των 150 χρόνων του Πανεπιστημίου Αθηνών.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 22.49 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 327-346 από: 662
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/32/gif/327.gif&w=600&h=91519. Πρακτικά Συμποσίου, Πανεπιστήμιο

ΣΚΕΨΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΦΟΙΤΗΤΙΚΟΥ ΚΙΝΗΜΑΤΟΣ

ΑΝΤΩΝΗΣ ΛΙΑΚΟΣ

Το Πανεπιστήμιο, χώρος καλλιέργειας της ιστορικής επιστήμης, δεν ευτύχησε να αποτελέσει αντικείμενο της ιστορίας, όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά και διεθνώς. Οι σχετικές ιστορικές μελέτες είναι ελάχιστες, προπαντός αν συγκριθούν με όσες αναφέρονται στις άλλες βαθμίδες της εκπαίδευσης.

Η σιωπή των ιστορικών για ένα θεσμό μέσα στον οποίο κατά πλειοψηφία ζουν και παράγουν μπορεί να κατανοηθεί. Το Πανεπιστήμιο ανήκει στους πιο απροσάρμοστους στις ιστορικές αλλαγές θεσμούς, Η σταθερότητα των εσωτερικών του λειτουργιών, των esprit de corps και των συνακόλουθων πρακτικών -που επιβιώνουν των νομικών μεταρρυθμίσεων- αποθαρρύνουν, αν δεν απαγορεύουν, την ιστορική προσέγγιση, την ιστορικοποίηση (και επομένως τη σχετικοποίηση ) των αξιών που εγγυώνται την ευταξία της αναπαραγωγής του.

Τη γενική ένδεια συμμερίστηκε και η ιστορία του φοιτητικού κινήματος. Κάποιες απόπειρες δεν απέφυγαν τον πειρασμό να αποδείξουν την αναδρομική ισχύ του συνθήματος "εργάτες-αγρότες-φοιτητές" και όχι μόνο στα καθ' ημάς. Στον πρόλογο της συλλογής κειμένων "Student Power" που εκδόθηκε το αξιοσημείωτο 1969 από τη New Left Review ο Alexander Cockburn διακήρυσσε: "Η εμφάνιση του φοιτητικού κινήματος υπόσχεται μια ανανέωση της επαναστατικής πολιτικής, όπως επίσης και την άφιξη μιας νέας κοινωνικής δύναμης". Η αναμονή ωστόσο δεν κράτησε. Δεκατρία χρόνια αργότερα, το 1982, το περιοδικό Le Mouvement Social τιτλοφορούσε το σχετικό αφιέρωμα: "Les mouvements étudiants: une histoire en miettes?" (τα φοιτητικά κινήματα: μια ιστορία σε συντρίμμια;)

Πριν συζητήσουμε λοιπόν για την ιστορία του φοιτητικού κινήματος, χρειάζεται να εξερευνήσουμε εσωτερικά τον όρο και να αναζητήσουμε τις 

Σελ. 327
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/32/gif/328.gif&w=600&h=91519. Πρακτικά Συμποσίου, Πανεπιστήμιο

δυνατότητες και τους τρόπους να ενταχθεί στην ιστοριογραφία. Ας αποκλείσουμε όσα εδώ δεν θα μας απασχολήσουν: α) η ιστορία του φοιτητικού σώματος, αν και η κοινωνική προέλευσή του, η αύξησή του και άλλες παράμετροι προσδιορίζουν (κατά καιρούς αποφασιστικά) τη μορφή του φοιτητικού κινήματος· β ) τα συστήματα διδασκαλίας και εξετάσεων καθώς και η μεθόδευση των μαθήσεων. Μας ενδιαφέρει όμως η στάση των φοιτητών απέναντι στη μάθηση, η κοινωνική αξίωση ή απαξίωσή της καθώς και η εκτός των μαθημάτων μάθηση. Οι σκέψεις που ακολουθούν αναπτύσσονται με άξονα τις σχέσεις των φοιτητών με την πανεπιστημιακή κοινότητα και την περιβάλλουσα κοινωνία. Ευνόητο είναι πως δεν σκοπεύουν να διερευνήσουν συστηματικά τις σχέσεις αυτές και τα επίπεδα ανάλυσης που εγγράφονται.

1. ΦΟΙΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Κατά τη διάρκεια των σπουδών τους οι φοιτητές δεν εξοικειώνονται μόνο με τα παρεχόμενα μαθήματα. Διαμορφώνουν επίσης μια εικόνα του κόσμου και του εαυτού τους μέσα σ' αυτόν. Οφείλουμε λοιπόν να διακρίνουμε τους τυπικούς θεσμούς, που αφορούν την εκπαιδευτική διαδικασία, και τους άτυπους, που συνδέονται με την κοσμοθεωρητική διαμόρφωσή τους. Με βάση την κατανομή του φοιτητικού χρόνου σε τυπικούς και άτυπους θεσμούς διακρίνουμε τρεις κατηγορίες φοιτητών: Η πρώτη, που αφιερώνει την ολότητα σχεδόν του χρόνου της στους τυπικούς θεσμούς, αποτελείται από τους "καλούς" φοιτητές με επιστημονικές φιλοδοξίες. Η δεύτερη, και πολυπληθέστερη, συμμετέχει στην εκπαιδευτική διαδικασία στο βαθμό που το απαιτούν οι εξετάσεις (όριο άλλωστε των επιστημονικών της ενδιαφερόντων) και σκοπεύει κυρίως στην επαγγελματική αποκατάσταση. Τέλος, η τρίτη κατηγορία φοιτητών, ενώ απουσιάζει, συνήθως, από την εκπαιδευτική διαδικασία, κυριαρχεί στην εξωθεσμική φοιτητική ζωή. Δημιουργεί και αντιπροσωπεύει το φοιτητικό φολκλόρ.

Η κατηγοριοποίηση αυτή παρουσιάζεται σταθερά στις διάφορες ιστορικές φάσεις και αναγνωρίζεται εύκολα και σήμερα. Η ιστορικότητά της οφείλεται στη διαφορετική κάθε φορά θέση και λειτουργία των κατηγοριών αυτών στην έκφραση του φοιτητικού σώματος. Η τρίτη λ.χ. κατηγορία μπορεί να αναγνωρισθεί διαδοχικά στους επιρρεπείς στις μονομαχίες και τις ευωχίες φοιτητές των γερμανικών πανεπιστημίων κατά τον 19ο αιώνα, στους οργανωτές των προπολεμικών εθνικιστικών τελετουργιών ή στους συνδικαλιστές ηγέτες της πρόσφατης εποχής. Η δεύτερη κατηγορία κυριάρχησε στις φοιτητικές οργανώσεις που σκόπευαν στη διασφάλιση της επαγγελματικής τους σταδιοδρομίας και στην αλληλοϋποστήριξή τους, στην καμπή του αιώνα, ιδιαίτερα στη Γαλλία. Τέλος την πρώτη κατηγορία, τους φοιτητές με επιστημονικές

Σελ. 328
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/32/gif/329.gif&w=600&h=91519. Πρακτικά Συμποσίου, Πανεπιστήμιο

φιλοδοξίες, μπορούμε να τους συναντήσουμε, για παράδειγμα, στη "Φοιτητική Συντροφιά" και στις έριδες γύρω από το γλωσσικό ζήτημα στη μεσοπολεμική Ελλάδα. Κάθε φορά λοιπόν η έκφραση του φοιτητικού σώματος προέρχεται από διαφορετικές κατηγορίες φοιτητών.

Ο λόγος που αρθρώνουν οι φοιτητές σπάνια αναφέρεται στην εκπαιδευτική διαδικασία. Η αδυναμία σύνταξης εκπαιδευτικού προγράμματος είναι κοινή σε διαφορετικές ιστορικές περιόδους και κυμαίνεται ως την αδιαφορία για την πανεπιστημιακή ζωή. Άλλωστε η στάση απέναντι στη μάθηση, το επίπεδο και την αποτελεσματικότητά της, εξαρτάται από τις κοινωνικές αξίες που περιβάλλουν το Πανεπιστήμιο· δεν προέρχεται δηλαδή από μια μονοσήμαντη σχέση είτε των φοιτητών με το Πανεπιστήμιο είτε του τελευταίου με την αστική τάξη και τις απαιτήσεις της οικονομίας.

Αν και το Πανεπιστήμιο ενσωματώνει αστικές αξίες, η στάση της αστικής τάξης, κατά καιρούς, περνάει μέσα από την αδιαφορία, τη χρησιμοποίηση του Πανεπιστημίου και την επιβουλή της ακαδημαϊκής ελευθερίας. Η σχέση του Πανεπιστημίου με την κοινωνία διαμεσολαβείται από τα εθνικά ιδεώδη και τις προτεραιότητες που προκύπτουν συνολικά από το κοινωνικό σώμα. Από παράγοντες επομένως που μπορούν να οδηγήσουν στην άνοδο ή την έκπτωση των εκπαιδευτικών στάνταρς.

Παράδειγμα: Στην Ελλάδα, ο εθνικός ρόλος με τον οποίο προικίζεται το Πανεπιστήμιο και η προσοχή στον έξω ελληνισμό εκδηλώνεται με την έκπτωση των απαιτήσεών του και την επιεικέστερη μεταχείριση των εξω-ελλαδικών φοιτητών που προεκτείνεται κατά καιρούς σε όλους όσους μπορούν να επικαλεστούν εθνικούς λόγους: χωρίς εξετάσεις εισάγονται ή διευκολύνονται να αποφοιτήσουν οι απόστρατοι, τα παιδιά των αναπήρων και των θυμάτων πολέμου και, ως τα χρόνια μας, οι Βορειοηπειρώτες, οι Κύπριοι κλπ. Οι εθνικοί λόγοι υπαγορεύουν επομένως μεγαλόφωνα -και αυτή αποτελεί μια μόνο περίπτωση- όχι την επιστημονική αλλά την ιδεολογική λειτουργία του Πανεπιστημίου. Άλλωστε η αναπαραγωγή τόσο του πανεπιστημιακού προσωπικού όσο και των πολιτικών και οικονομικών ελίτ εξαρτάται από τα Πανεπιστήμια του εξωτερικού.

2. ΦΟΙΤΗΤΕΣ - ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ

Αν εξετάσουμε μακροσκοπικά την ιστορία της φοιτητικής έκφρασης θα διαπιστώσουμε ότι δεν παρεκκλίνει σημαντικά από τη στάση του Πανεπιστημίου απέναντι στην εξουσία και την πολιτική. Μια παραδειγματική αναδρομή: Από τους ναπολεόντειους πολέμους ως τις επαναστάσεις του 1848, καθηγητές και φοιτητές -μετριοπαθέστερα οι πρώτοι, ριζοσπαστικότερα οι δεύτεροι- συμμερίστηκαν μια κριτική-φιλελεύθερη στάση. Κατά την επόμενη περίοδο ως τον

Σελ. 329
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/32/gif/330.gif&w=600&h=91519. Πρακτικά Συμποσίου, Πανεπιστήμιο

Α' Παγκόσμιο Πόλεμο το ρεύμα άλλαξε. Το Πανεπιστήμιο υπεράσπισε τη νέα πολιτική τάξη και επωφελήθηκε από τη χορήγηση προνομίων και την κοινωνική ανάδειξη του καθηγητικού σώματος. Στα χρόνια αυτά κύρια συνιστώσα στη φοιτητική έκφραση στάθηκε η εθνικιστική. Στην ταραγμένη περίοδο του μεσοπολέμου το Πανεπιστήμιο στράφηκε συχνά με νοσταλγία στο παρελθόν, ενώ τα φοιτητικά σώματα στην πλειοψηφία τους κυριαρχήθηκαν από αντισοσιαλιστικές ιδέες και αλώθηκαν από το φασισμό, πριν ακόμα καταλάβει την εξουσία (Γερμανία). Ο φασισμός, επιχειρώντας να ελέγξει τα πανεπιστήμια, τα αναστάτωσε συμβάλλοντας στην δημιουργία των όρων αντίστασης. Αν και δεν αντιτάχθηκε η πλειοψηφία του καθηγητικού σώματος, ωστόσο η αντίσταση διακεκριμένων πανεπιστημιακών διανοουμένων ηγεμόνευσε ηθικά και πνευματικά. Την αντιφασιστική στάση, που εκδηλώθηκε μαζικότερα στα αμέσως μεταπολεμικά χρόνια, συμμερίστηκε και το φοιτητικό σώμα. Στη δεκαετία του 1960 η σύμπτωση δύο παραγόντων, δηλαδή των αναγκών της συνεχώς επεκτεινόμενης τεχνογνωσίας και της μεταπολεμικής δημογραφικής έκρηξης προκάλεσαν διεύρυνση των πανεπιστημίων, τα μετέτρεψαν σε πολύπλοκους οργανισμούς και τα χρέωσαν με διαρθρωτικές αλλαγές, απαραίτητες για τη λειτουργία τους. Οι νέες ανάγκες που εκδηλώθηκαν με τα αιτήματα του κατώτερου διδακτικού προσωπικού και των φοιτητών για συμμετοχή, έχουν το μερίδιό τους στην εμφάνιση μαζικού φοιτητικού κινήματος στα χρόνια αυτά.

Στην Ελλάδα ο κανόνας αυτός ισχύει στο βαθμό που το φοιτητικό κίνημα δεν γίνεται πεδίο έκφρασης γενικότερων αιτημάτων όπως συνέβη μεταπολεμικά. Έτσι τον περασμένο αιώνα, η πολιτική και αλυτρωτική στάση των φοιτητών βρισκόταν σε αρμονία με την ιδεολογική προίκα του Αθήνησι. Η στάση τους στο γλωσσικό, στις αρχές του αιώνα, συνόδευε τις πανεπιστημιακές αντιδράσεις στο δημοτικισμό. Θα μεταστραφούν μόνο όταν χάθηκαν οι ιδεολογικές βεβαιότητες του 19ου αι., σε μια νέα δηλαδή αναζήτηση εθνικής ταυτότητας.

Φυσικά η διαλεκτική Φοιτητών-Πανεπιστημίου-Κοινωνίας δεν περιορίζεται μόνο στις πλευρές αυτές. 

3. ΦΟΙΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ

Από τη συνάρτηση αυτή θα εξετάσουμε δύο ζητήματα: τους άτυπους θεσμούς, που περιβάλλουν την ιδεολογική διαμόρφωση των φοιτητών, και τους γενικούς όρους που καθορίζουν την επιλογή της.

α) Οι μη τυπικοί θεσμοί αφορούν το περιβάλλον της πανεπιστημιούπολης και της φοιτητικής συνοικίας, τις εκδηλώσεις και το τυπικό της φοιτητικής ζωής -ό,τι δηλαδή μπορούμε να ονομάσουμε φοιτητικό φολκλόρ. Στους μη τυπικούς θεσμούς η παράδοση είχε πάντοτε αποφασιστικό ρόλο. Fraternities,

Σελ. 330
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/32/gif/331.gif&w=600&h=91519. Πρακτικά Συμποσίου, Πανεπιστήμιο

compagnonnages, Landmanschaften, confraternità κλπ. αποτελούν παραδοσιακές συνενώσεις των φοιτητών που συνέχιζαν την οργάνωσή τους σε "έθνη" κατά τον μεσαίωνα. Ισχυρές τον περασμένο αιώνα, εξέφρασαν τις ανάγκες ελέγχου μακριά από την οικογένεια αλλά και την αλληλεγγύη των συμπατριωτών. Διακρίνονταν από τελετουργίες και ομοιομορφία στυλ ζωής, από ένα κώδικα δηλαδή που καθιέρωνε τις παραβιάσεις των συμβατικών κανόνων συμπεριφοράς ως ακαδημαϊκές ελευθερίες και αντιπαρέθετε στην εντός των θεσμών πανεπιστημιακή ζωή μια φοιτητική ζωή εκτός των θεσμών. Από τον ανταγωνισμό αυτό προέκυψαν, διαδοχικά, σειρά αντιπαλοτήτων αναφορικά με το χρόνο των φοιτητών. Αντιπαλότητες που αποκτούν κάθε φορά διαφορετικό ιδεολογικό περιεχόμενο. Π.χ. η πολιτικοποίηση των φοιτητών απαιτεί διεύρυνση του εξωθεσμικού χρόνου.

"εμείς προτιμάμε τους [...] καθηγητές που μας αφήνουν το περιθώριο και την επιλογή, με πιο χαλαρή εξεταστική διαδικασία, να αμφισβητήσουμε την αστική αντίληψη και να μελετήσουμε άλλες απόψεις και ερμηνείες."

(Απόσπασμα προκήρυξης στο ΑΠΘ, Φεβρ. 1987, υπογράμμιση δική μου.)

Η δυνατότητα παρατεταμένης νομής του ελεύθερου χρόνου αποτελεί ένα από τα κύρια χαρακτηριστικά της φοιτητικής ιδιότητας. Οι φοιτητές ζουν μια παρατεταμένη εφηβεία, αδέσμευτοι από την εργασιακή πειθαρχία και την οικογενειακή καθημερινότητα των συνομιλήκων τους, γεγονός που διευκολύνει κοινωνικούς και πολιτικούς πειραματισμούς. Ταυτόχρονα όμως η ανάγκη συμμετοχής στα προβλήματα που απασχολούν τους ενηλίκους παίρνει τη μορφή μιας συμβολικής σχέσης μ' αυτά. Έτσι τον περασμένο αιώνα, οι φοιτητές βίωσαν πυρετωδώς έναν αυστηρό εθνικισμό· στις δεκαετίες του 1960 και του 1970 πάλι αναζήτησαν μια μυθική επαναστατική δύναμη· όταν δεν την βρήκαν στην εργατική τάξη, την ανακάλυψαν διαδοχικά στον τρίτο κόσμο, στα περιθωριακά κοινωνικά στρώματα κλπ. Εξάλλου η δυνατότητα των φοιτητών να χρησιμοποιούν τα ιδιαίτερα πλεονεκτήματα που τους παρέχει η νομή του ελεύθερου χρόνου δημιουργεί μια συλλογική ταυτότητα που τους διακρίνει από τους συνομιλήκους τους. Η συλλογική όμως ταυτότητα χάνεται όταν τις ίδιες δυνατότητες νέμεται και η εξωπανεπιστημιακή νεολαία. Στο φαινόμενο αυτό θα μπορούσαν να αναζητηθούν οι όροι των κατά καιρούς εξαφανίσεων του φοιτητικού κινήματος.

β) Η αναφορά στην επιλογή της ιδεολογικής στάσης γίνεται όχι στο περιεχόμενό της αλλά στους μηχανισμούς που την επιτρέπουν και την προκαλούν.

Σελ. 331
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/32/gif/332.gif&w=600&h=91519. Πρακτικά Συμποσίου, Πανεπιστήμιο

Παρά το γεγονός ότι δεν συναντούμε αυτόνομη φοιτητική ιδεολογία, η αναζήτηση εκ μέρους των φοιτητών αυτόνομης ταυτότητας και ρόλου μέσα στην κοινωνία αποτελεί κοινό παρανομαστή στις διαφορετικές ιδεολογικές στάσεις. Τα υπόλοιπα ερωτήματα, ποια λ.χ. η σχέση με την επιστήμη και το Πανεπιστήμιο, ποιες οι σχέσεις με την πολιτική εξουσία και τις κοινωνικές τάξεις, φαίνεται να προκύπτουν από αυτό το πρώτο και βασικό ερώτημα. Ωστόσο, η επιλογή μιας συγκεκριμένης ιδεολογικής στάσης δεν εξαρτάται από την κατάφασή της στη φοιτητική αυτονομία. Παράδειγμα οι σχέσεις των φοιτητών με το σοσιαλιστικό κίνημα: Σχεδόν ως τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, τα εργατικά κόμματα θεωρούσαν τους φοιτητές μικροαστικά στοιχεία. Από την πλευρά τους, οι σοσιαλιστές, αναρχικοί και κομμουνιστές φοιτητές σπάνια επέλεγαν το Πανεπιστήμιο ως χώρο δράσης τους. Θεωρούσαν τον εαυτό τους προπαγανδιστή του εργατικού κινήματος. Η πλήρης αναγνώριση του φοιτητικού κινήματος, ως συλλογικής οντότητας, και η συνάντηση με το σοσιαλισμό (σε διαστάσεις που αφορούσαν μάζες και όχι μικρές ομάδες ή άτομα), έγινε μέσω των δημοκρατικών-αντιφασιστικών κινημάτων του πολέμου καθώς και του αντιιμπεριαλιστικού κινήματος μεταπολεμικά. Προέκυψε δηλαδή από ευαισθησίες σ' ό,τι αφορούσε το κοινωνικό σώμα συλλογικά και ιδιαίτερα τα δημοκρατικά αιτήματα. Σε τελευταία ανάλυση από μια θεωρησιακή σχέση με την κοινωνία και όχι από την πρακτική συμμετοχή στις λειτουργίες της. Οι φοιτητές αναγνώριζαν την ιδιαίτερη ταυτότητά τους στα γενικά αιτήματα της κοινωνίας και όχι στην ιδιαιτερότητα της θέσης τους.

Αποτέλεσμα: Η υπόσταση του φοιτητικού κινήματος εξαρτιόταν από την ιδεολογική του στάση -και όχι το αντίθετο. Πράγμα άλλωστε που με τη σειρά του εξηγεί την αποσπασματικότητα της παρουσίας του και τον μορφικό του κατακερματισμό. Συνέχεια όμως και ασυνέχεια υπαγορεύουν μια διαφορετική χρήση των όρων. Μπορούμε δηλαδή να μιλάμε για ιστορία της φοιτητικής έκφρασης ή για συλλογικές εκφράσεις του φοιτητικού σώματος όταν εκείνο που μας ενδιαφέρει είναι η συνέχεια. Πρέπει όμως να χρησιμοποιήσουμε τον όρο φοιτητικά κινήματα (και όχι κίνημα) αν θέλουμε να αναδείξουμε το ασυνεχές και τη ρήξη.

Υιοθετώντας όμως τον όρο φοιτητικά κινήματα, σημαίνει ότι το κάθε ένα από αυτά μπορεί να εγγραφεί σε διαφορετικά σημασιολογικά πεδία όπου το φοιτητικό γνώρισμα είναι δυνατόν να μην είναι το επικρατέστερο. Π.χ. είναι συζητήσιμο αν μπορούμε να εγγράψουμε την πλούσια σε ερεθίσματα και σε ιδέες ιστορία των νεανικών κινημάτων και εξεγέρσεων των δεκαετιών 1960-1970 αποκλειστικά στο πεδίο των αντιθέσεων που παράγει το Πανεπιστήμιο.

Η μεταπολεμική ελληνική περίπτωση εξάλλου, αν και δεν πρέπει να την αποσπάσουμε από τις διεθνείς εξελίξεις στο πεδίο των νεανικών κινημάτων,

Σελ. 332
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/32/gif/333.gif&w=600&h=91519. Πρακτικά Συμποσίου, Πανεπιστήμιο

έχει τις ιδιομορφίες της. Οι φοιτητικές διαμαρτυρίες συνδέθηκαν με μια παρατεταμένη περίοδο κινητοποιήσεων αντιφασιστικού τύπου (δημοκρατικές διεκδικήσεις, ενωτικές πρωτοβουλίες, μαζικά κινήματα, συμπαράσταση διανοουμένων, ισχυρές οργανώσεις νεολαίας κλπ.) και, κατά συνέπεια, απορρόφησαν μεγάλο μέρος της πολιτικής έντασης που δεν μπορούσε να εκφραστεί μέσα από τους θεσμούς του μετεμφυλιακού (και στη συνέχεια δικτατορικού) κράτους. Ταυτόχρονα εξέφρασαν την κοινωνική ζήτηση παιδείας, ένα γενικευμένο δηλαδή ιδεώδες κοινωνικής κινητικότητας.

Ο τύπος αυτός των φοιτητικών κινημάτων εξακολουθεί να ισχύει στα τέλη της δεκαετίας του '80; Πολύ συχνά τα νεανικά κινήματα εξετάζονται με την προβληματική της περιόδου οικονομικής άνθισης. Το ενδιαφέρον κατά συνέπεια εντοπίζεται στους τρόπους που οι νέοι αναζήτησαν την αυτονομία τους απέναντι στον κόσμο των ενηλίκων. Η δεκαετία ωστόσο του 1980 έθεσε διαφορετικές προτεραιότητες: Η οικονομική κρίση, η ανεργία των νέων, η αδυναμία του εκπαιδευτικού συστήματος να προσαρμοστεί στις τεχνολογικές αλλαγές, η ανεπάρκεια των διαθέσιμων για την Παιδεία πόρων, αποτελούν πυρήνα γύρω από τον οποίο αρθρώνονται νέοι τρόποι ζωής, νέες νοοτροπίες και σχέσεις με την πολιτική και τους θεσμούς, δηλαδή μια κουλτούρα της ανεργίας που αφορά όχι μόνο τους ανέργους νέους αλλά και όλους όσους απειλεί η ανεργία μετά το τέλος των σπουδών τους. Επιβάλλεται επομένως η ανάγκη μιας νέας προβληματικής.

ΕΠΙΛΟΓΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑΣ

Για τα φοιτητικά κινήματα υπάρχουν πλήθος κοινωνιολογικών, κοινωνιοψυχολογικών και ιστορικών μελετών, το μεγαλύτερο μέρος των οποίων εκδόθηκε στη δεκαετία 1970-1980. Από τις σημαντικότερες: Jurgen Habermas, Towards a rational society, student protest, science and politics, Λονδίνο 1971. Ενδεικτική για μεγάλο μέρος προσεγγίσεων είναι η μελέτη του John Spiegel, "Cultural value orientations and student protest", στον τ. που εξέδωσαν οι J. F. Short και M. E. Wolfgang, Collective Violence, Σικάγο 1970, σ. 236-249. Χρήσιμες και χρηστικές εισαγωγές για τις τάσεις της βιβλιοπαραγωγής αυτής και για τα προβλήματα που αναλύθηκαν αποτελούν: Molly Levin και John Spiegel, "Point and counterpoint in the literature on student unrest", στον τ. που εξέδωσαν οι Donald Light Jr. και John Spiegel, The Dynamics of University Protest, Σικάγο 1977, σ. 23-50. Seymour Lipset και Philip Altbach (εκδ.), Students in Revolt, Βοστώνη 1969, ιδιαίτερα η εισαγωγή. Alexander De Conde (εκδ.), Student Activism: Town and Gown in Historical Perspective, Νέα Υόρκη 1971· η συλλογή αυτή περιέχει επίσης μελέτες για τα φοιτητικά κινήματα της Ασίας, της Αφρικής και της Λατινικής Αμερικής. - Για την ιστορία του πανεπιστημιακού θεσμού : Charles E. Mc Clelland, State, Society and University in Germany 1700-1914, Cambridge 1980 και προπαντός του Pierre Bourdieu, Homo Academicus, Παρίσι 1984. - Για την "κουλτούρα της ανεργίας" βλ. Claus Offe, Disorganised Capitalism, Λονδίνο 1985, σ. 151-169, Kenneth Roberts, "La jeunesse des années '80: un nouveau mode de vie", Revue Internationale des Sciences Sociales, τ. 37, αρ. 4, 1985, σ. 461-478, και Ralph Dahrendorf, The Modem Social Conflict, Λονδίνο 1988, σ. 141-149.

Σελ. 333
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/32/gif/334.gif&w=600&h=915 19. Πρακτικά Συμποσίου, Πανεπιστήμιο

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 334
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/32/gif/335.gif&w=600&h=91519. Πρακτικά Συμποσίου, Πανεπιστήμιο

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Α' TOMOΥ

Πρόγραμμα του συμποσίου 8-30

Εναρκτήρια συνεδρία 31-54

Κ. Θ. Δημαράς, Ιδεολογήματα στην αφετηρία του ελληνικού Πανεπιστημίου 43-54

Οι απαρχές των Πανεπιστημίων στη Δυτική Ευρώπη 55-80

Alberto Tenenti, L'essor des Universités en Europe: XIIIe-XVIe siècles 57-65

Ρίκα Μπενβενίστε, Τα μεσαιωνικά Πανεπιστήμια: κοινωνικές όψεις και πολιτικός ρόλος 67-80

Οι πρώτες δεκαετίες του ελληνικού Πανεπιστημίου 81-147

Αλόη Σιδέρη, Εν Εσπερία τα φώτα 83-98

Στέριος Φασουλάκης, Γερμανικές καταβολές του ελληνικού πανεπιστημίου και ελληνικές αμφισβητήσεις του γερμανικού πανεπιστημίου 99-104

Σπύρος Τρωϊάνος, Το Πανεπιστήμιο Αθηνών το 1879/1880, όπως το είδε ένας Γερμανός επισκέπτης 105-111

Τριαντάφυλλος Σκλαβενίτης, Η βιβλιοθήκη του Πανεπιστημίου Αθηνών (19ος αιώνας) 113-119

Χρήστος Λούκος, Επίπεδο ζωής ενός καθηγητή Πανεπιστημίου στα μέσα του 19ου αιώνα: Αλέξιος Πάλλης 121-136

Κώστας Λάππας, Το διδακτικό προσωπικό του Πανεπιστημίου Αθηνών τον ΙΘ΄ αιώνα 137-147

Σελ. 335
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/32/gif/336.gif&w=600&h=91519. Πρακτικά Συμποσίου, Πανεπιστήμιο

Πανεπιστημιακές πραγματικότητες: Σχολές-ισορροπίες-οικονομικά  149-243

Αγγελική Φενερλή, Σπουδές και σπουδαστές στο Πολυτεχνείο (1860-1870) 151-166

Ελένη Καλαφάτη, Τα Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο στο γύρισμα τον αιώνα: επαγγελματικές διέξοδοι των αποφοίτων και θεσμικό καθεστώς τον ιδρύματος 167-183

Γεράσιμος Η. Πεντόγαλος, Ιδεολογία καθηγητών και φοιτητών της Ιατρικής Σχολής του Οθωνικού Πανεπιστημίου 185-199

Αριστοτέλης Κ. Σταυρόπουλος, Γεωγραφία των ιδεών και διαμόρφωση της ιατρικής εκπαίδευσης στην Ελλάδα 201-213

Ρένα Σταυρίδη-Πατρικίου, Οι ενδοπανεπιστημιακές ισορροπίες και η ανατροπή τους (1910-1926) 215-222

Βάσω Θεοδώρου, Οι δωρεές των Ελλήνων του εξωτερικού στο Πανεπιστήμιο τον 19ο αιώνα: η εξέλιξη μιας πρακτικής 223-234

Αλίκη Βαξεβάνογλου, Άνθρωποι των επιχειρήσεων και Πανεπιστήμιο 235-243

Φοιτητές και φοιτητικά κινήματα 245-333

Χρήστος Λάζος, Ένοπλα φοιτητικά σώματα (1862-1897). Η περίπτωση της "Πανεπιστημιακής Φάλαγγας" 247-255

Nadja Danova, Les étudiants bulgares à l'Université d'Athènes 257-269

Σιδηρούλα Ζιώγου-Καραστεργίου, Φοιτήτριες στο Πανεπιστήμιο της Αθήνας (1890-1925): πρώτες προσπάθειες, κοινωνική σύνθεση, διεκδικήσεις 271-276

Γιώργος Μαργαρίτης, Πανεπιστήμιο και ηρωικός θάνατος (1897-1922): Ιδεολογία, συμβολισμοί, τελετουργίες 277-288

Γεώργιος Δ. Μεταλληνός, Ο αγώνας των φοιτητών της Θεολογίας το 1962 και το φοιτητικό κίνημα 289-298

Σπύρος Λουκάτος, Η φοιτητική κοινότητα στο β' μισό του 19ου αιώνα. Ιδεολογικοί προσανατολισμοί και οι σύμφυτες προς αυτούς δραστηριότητες, ενέργειες και γεγονότα 299-326

Αντώνης Λιάκος, Σκέψεις για την ιστορία του φοιτητικού κινήματος 327-333

Σελ. 336
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/32/gif/337.gif&w=600&h=915 19. Πρακτικά Συμποσίου, Πανεπιστήμιο

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 337
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/32/gif/338.gif&w=600&h=915 19. Πρακτικά Συμποσίου, Πανεπιστήμιο

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 338
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/32/gif/339.gif&w=600&h=915 19. Πρακτικά Συμποσίου, Πανεπιστήμιο

Ο Α' ΤΟΜΟΣ ΤΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ

ΤΟΥ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΣΥΜΠΟΣΙΟΥ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ: ΙΔΕΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΠΑΙΔΕΙΑ

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ

ΔΕΚΑΤΟ ΕΝΑΤΟ ΔΗΜΟΣΙΕΥΜΑ ΤΟΥ

ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΑΡΧΕΙΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΝΕΟΛΑΙΑΣ

ΣΤΟΙΧΕΙΟΘΕΤΗΘΗΚΕ, ΣΕΛΙΔΟΠΟΙΗΘΗΚΕ

ΚΑΙ ΤΥΠΩΘΗΚΕ

ΣΤΟ ΤΥΠΟΓΡΑΦΕΙΟ Β. ΜΑΝΗ Ο.Ε.

ΜΕ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΟΡΘΩΣΕΙΣ

ΧΡΗΣΤΟΥ ΛΟΥΚΟΥ

ΤΟ ΝΟΕΜΒΡΙΟ ΤΟΥ 1989

ΓΙΑ ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΟ ΤΗΣ

ΓΕΝΙΚΗΣ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑΣ ΝΕΑΣ ΓΕΝΙΑΣ

Σελ. 339
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/32/gif/340.gif&w=600&h=915 19. Πρακτικά Συμποσίου, Πανεπιστήμιο

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 340
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/32/gif/343.gif&w=600&h=915 19. Πρακτικά Συμποσίου, Πανεπιστήμιο

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ: ΙΔΕΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΠΑΙΔΕΙΑ

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ

———————

UNIVERSITÉ: IDÉOLOGIE ET CULTURE

DIMENSIONS HISTORIQUES ET PERSPECTIVES

Σελ. 343
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/32/gif/344.gif&w=600&h=915 19. Πρακτικά Συμποσίου, Πανεπιστήμιο

ACTES DU COLLOQUE INTERNATIONAL

UNIVERSITÉ:

IDÉOLOGIE ET CULTURE

DIMENSIONS HISTORIQUES ET PERSPECTIVES

ATHÈNES, 21-25 SEPTEMBRE 1987

TOME II

ARCHIVES HISTORIQUES DE LA JEUNESSE GRECQUE

SECRÉTARIAT GÉNÉRAL À LA JEUNESSE

——————— 19 ———————

ATHÈNES 1989

Σελ. 344
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/32/gif/345.gif&w=600&h=915 19. Πρακτικά Συμποσίου, Πανεπιστήμιο

ΠΡΑΚΤΙΚΑ ΤΟΥ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΣΥΜΠΟΣΙΟΥ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ:

ΙΔΕΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΠΑΙΔΕΙΑ

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ

ΑΘΗΝΑ, 21-25 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 1987

ΤΟΜΟΣ Β'

ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΝΕΟΛΑΙΑΣ

ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΝΕΑΣ ΓΕΝΙΑΣ

——————— 19 ———————

ΑΘΗΝΑ 1989

Σελ. 345
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/32/gif/346.gif&w=600&h=91519. Πρακτικά Συμποσίου, Πανεπιστήμιο

ΕΠΙΤΡΟΠΗ

ΙΣΤΟΡΙΚΟY ΑΡΧΕΙΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΝΕΟΛΑΙΑΣ

ΣΠΥΡΟΣ Ι. ΑΣΔΡΑΧΑΣ, ΓΙΑΝΝΗΣ ΓΙΑΝΝΟΥΛΟΠΟΥΛΟΣ,

ΦΙΛΙΠΠΟΣ ΗΛΙΟΥ, ΤΡΙΑΝΤΑΦYΛΛΟΣ Ε. ΣΚΛΑΒΕΝΤΓΗΣ

———————

COMITÉ DES ARCHIVES HISTORIQUES

DE LA JEUNESSE GRECQUE

SPYROS ASDRACHAS, PHILIPPE ILIOU,

TRIANTAFYLLOS SCLAVENITIS, YANNIS YANNOULOPOULOS

© ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΝΕΑΣ ΓΕΝΙΑΣ

Αχαρνών 417, Αθήνα, τηλ. 25 30 872 και 25 30 873

SECRÉTARIAT GENERAL À LA JEUNESSE

417, rue Acharnon, Athènes, tél. 25 30 872, 25 30 873

ISBN (set) 960-7138-02-3

ISBN (τ. 2) 960-7138-04-x

Σελ. 346
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Πρακτικά του Διεθνούς Συμποσίου «Πανεπιστήμιο: Ιδεολογία και Παιδεία»
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 327
    19. Πρακτικά Συμποσίου, Πανεπιστήμιο

    ΣΚΕΨΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΦΟΙΤΗΤΙΚΟΥ ΚΙΝΗΜΑΤΟΣ

    ΑΝΤΩΝΗΣ ΛΙΑΚΟΣ

    Το Πανεπιστήμιο, χώρος καλλιέργειας της ιστορικής επιστήμης, δεν ευτύχησε να αποτελέσει αντικείμενο της ιστορίας, όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά και διεθνώς. Οι σχετικές ιστορικές μελέτες είναι ελάχιστες, προπαντός αν συγκριθούν με όσες αναφέρονται στις άλλες βαθμίδες της εκπαίδευσης.

    Η σιωπή των ιστορικών για ένα θεσμό μέσα στον οποίο κατά πλειοψηφία ζουν και παράγουν μπορεί να κατανοηθεί. Το Πανεπιστήμιο ανήκει στους πιο απροσάρμοστους στις ιστορικές αλλαγές θεσμούς, Η σταθερότητα των εσωτερικών του λειτουργιών, των esprit de corps και των συνακόλουθων πρακτικών -που επιβιώνουν των νομικών μεταρρυθμίσεων- αποθαρρύνουν, αν δεν απαγορεύουν, την ιστορική προσέγγιση, την ιστορικοποίηση (και επομένως τη σχετικοποίηση ) των αξιών που εγγυώνται την ευταξία της αναπαραγωγής του.

    Τη γενική ένδεια συμμερίστηκε και η ιστορία του φοιτητικού κινήματος. Κάποιες απόπειρες δεν απέφυγαν τον πειρασμό να αποδείξουν την αναδρομική ισχύ του συνθήματος "εργάτες-αγρότες-φοιτητές" και όχι μόνο στα καθ' ημάς. Στον πρόλογο της συλλογής κειμένων "Student Power" που εκδόθηκε το αξιοσημείωτο 1969 από τη New Left Review ο Alexander Cockburn διακήρυσσε: "Η εμφάνιση του φοιτητικού κινήματος υπόσχεται μια ανανέωση της επαναστατικής πολιτικής, όπως επίσης και την άφιξη μιας νέας κοινωνικής δύναμης". Η αναμονή ωστόσο δεν κράτησε. Δεκατρία χρόνια αργότερα, το 1982, το περιοδικό Le Mouvement Social τιτλοφορούσε το σχετικό αφιέρωμα: "Les mouvements étudiants: une histoire en miettes?" (τα φοιτητικά κινήματα: μια ιστορία σε συντρίμμια;)

    Πριν συζητήσουμε λοιπόν για την ιστορία του φοιτητικού κινήματος, χρειάζεται να εξερευνήσουμε εσωτερικά τον όρο και να αναζητήσουμε τις