Συγγραφέας:Διεθνές Συμπόσιο
 
Τίτλος:Πρακτικά του Διεθνούς Συμποσίου «Οι χρόνοι της Ιστορίας για μια ιστορία της παιδικής ηλικίας και της νεότητας»
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:33
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1998
 
Σελίδες:399
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Διεθνή Συμπόσια
 
Μαθητεία και εργασία
 
Νοοτροπίες και συμπεριφορές
 
Παιδεία-Εκπαίδευση
 
Περίληψη:Ο τόμος περιέχει τα πρακτικά του 3ου Διεθνούς Συμποσίου, που πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα από τις 17 έως τις 19 Απριλίου του 1997, με θέμα «Οι χρόνοι της Ιστορίας. Για μια ιστορία της παιδικής ηλικίας και της νεότητας», διαρθρωμένο σε 4 ενότητες: Εκπαιδευτικοί μηχανισμοί, Εργασία και πολιτική, Στους χρόνους της Ανθρωπολογίας και των νοοτροπιών, Στον κόσμο της τέχνης, Ελεύθερος χρόνος και αθλητισμός.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 31.76 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 24-43 από: 418
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/51/gif/24.gif&w=600&h=915 33. Πρακτικά Συμποσίου, Χρόνοι

Στέλιος ΧΙΩΤΑΚΗΣ, Αναπληρωτής Καθηγητής Πανεπιστημίου Αιγαίου, Βεργίνας 88,851 00 Ρόδος.

Θανάσης ΧΡΗΣΤΟΥ, Ιστορικός, Αμισού 28, 111 42 Αθήνα.

Γεώργιος ΧΩΡΑΣ, θεολόγος, Αλ. Ραγκαβή 42,114 74 Αθήνα.

Bernard VERNIER, Professeur à Γ Université de Lyon I, 4, rue Castex, 75004 Paris.

Σελ. 24
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/51/gif/25.gif&w=600&h=915 33. Πρακτικά Συμποσίου, Χρόνοι

Εναρκτήρια Συνεδρία 

Πέμπτη 17 Απριλίου 1997

Πρωινή συνεδρία Πρόεδρος: ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΟΣ ΣΚΛΑΒΕΝΙΤΗΣ

Σελ. 25
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/51/gif/26.gif&w=600&h=915 33. Πρακτικά Συμποσίου, Χρόνοι

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 26
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/51/gif/27.gif&w=600&h=91533. Πρακτικά Συμποσίου, Χρόνοι

ΠΕΤΡΟΣ Χ. ΣΦΗΚΑΚΗΣ, Γενικός Γραμματέας Νέας Γενιάς

Έχουν περάσει ήδη 14 χρόνια από τότε που η Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς ξεκίνησε το μεγάλο πρόγραμμα του Ιστορικού Αρχείου της Ελληνικής Νεολαίας. Ένα έργο που, αναγνωρισμένο πλέον με τα αυστηρότερα κριτήρια από Έλληνες και ξένους, έχει αποδώσει μέχρι σήμερα 80 έρευνες - έργα υποδομής, που συγκεντρώνουν διαρκώς όλο και περισσότερες παραπομπές, γεγονός που αποτελεί έγκυρη απόδειξη της επιστημονικής τους αξίας.

Το έργο αυτό είναι το αποτέλεσμα μιας αναγκαίας προσπάθειας για την έρευνα και μελέτη του ιστορικού χάρτη της νεολαίας, ως μιας μεταβαλλόμενης κοινωνικά κατηγορίας. Μιας προσπάθειας που εμπλουτίζει τόσο τη γνώση μας όσο και τη συνείδηση μας.

Η ανίχνευση της πορείας της νεολαίας μέσα στο χρόνο, χρησιμεύει παράλληλα και για την αναζήτηση μιας σύγχρονης απάντησης στα προβλήματα και τις ανάγκες των νέων της εποχής μας. Των νέων, που ως αποδέκτες των αντιφάσεων και αντινομιών της εποχής μας, νιώθουν πιο αισιόδοξοι και σίγουροι όταν το ιστορικό νήμα είναι ορατό και ευδιάκριτο. Γιατί γνωρίζοντας το παρελθόν ορίζουν ευκολότερα το παρόν και σχεδιάζουν καλύτερα το μέλλον.

Το Ιστορικό Αρχείο της Ελληνικής Νεολαίας:

- καλύπτει περιοχές της Ιστορίας που δεν είχαν απασχολήσει συστηματικά τους μελετητές, ενώ η νέα γενιά ήταν απούσα από την κοινωνιολογική και ιστορική έρευνα·

- συμβάλλει στην ενίσχυση των ιστορικών σπουδών στη χώρα μας και καλλιεργεί ένα γόνιμο έδαφος διεπιστημονικού διαλόγου, αφού οι μελετητές δεν προέρχονται αναγκαστικά από το χώρο της Ιστορίας αλλά επίσης από το χώρο των κοινωνικών επιστημών

- επιχειρεί τη συγκρότηση της ιστορικής ταυτότητας της νεολαίας, διαγράφοντας την πορεία της παιδικής ηλικίας και της νεότητας, όπως αυτή διαφοροποιείται

Σελ. 27
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/51/gif/28.gif&w=600&h=915 33. Πρακτικά Συμποσίου, Χρόνοι

και εξελίσσεται μέσα από την αλλαγή συμπεριφορών, αξιών, ηθικών κωδίκων, ιδεολογιών.

Η προσφορά του ΙΑΕΝ είναι αναμφισβήτητα πολύπλευρη. Είναι σημαντικό για εμάς να επισημάνουμε μία διάσταση της. Αυτή που ορίζεται από την εμπιστοσύνη που η Γραμματεία μας δείχνει προς τους νέους επιστήμονες και πανεπιστημιακούς, που θέλουν να δοκιμάσουν και να πειραματιστούν έξω από τα καθιερωμένα σχήματα. Μέσα σε ένα κλίμα επιστημονικής ελευθερίας, χωρίς κανενός είδους παρεμβάσεις, το έργο του ΙΑΕΝ διέπεται από πνεύμα πάντα ανοιχτό στο διάλογο, πάντα ανοιχτό στην αδογμάτιστη επιστημονική έρευνα, που επιζητεί πολλές φορές να αμφισβητήσει ακόμα και τις δικές της κατακτήσεις και βεβαιότητες.

Οι επιστήμονες που αποτελούν την επιτροπή του ΙΑΕΝ, με συνέπεια, αξιοσύνη και επιστημονική προσφορά υψηλού επιπέδου, δημιούργησαν τις ιδανικές συνθήκες γέννησης ενός νέου επιστημονικού πληθυσμού που δημιούργησε σημαντικά έργα υποδομής. Μια σειρά πολύτιμων βιβλίων, που κτίζουν μια γερή βάση τεκμηρίωσης για την ιστορία της νεότητας στη νεότερη Ελλάδα, θα βρίσκεται πάντα στη διάθεση του επιστημονικού κόσμου αποτελώντας μια ανεκτίμητη πηγή για τις επόμενες εργασίες.

Τελειώνοντας θα ήθελα να ευχαριστήσω την Επιτροπή του Ιστορικού Αρχείου της Ελληνικής Νεολαίας για την αφοσίωση της σε μια κοινή υπόθεση και τη μεγάλη της προσφορά.

Καλωσορίζοντας τους εισηγητές και συνέδρους από την Ελλάδα και το εξωτερικό, πιστεύοντας ότι και αυτό το Συμπόσιο θα είναι εξίσου αποδοτικό με τα προηγούμενα και θα μας φέρει πιο κοντά στο σκοπό μας, σας εύχομαι καλή επιτυχία στις εργασίες σας.

Σελ. 28
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/51/gif/29.gif&w=600&h=915 33. Πρακτικά Συμποσίου, Χρόνοι

ΒΑΣΙΛΗΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ, Διευθυντής ΚΝΕ/ΕΙΕ 

Αγαπητοί φίλοι,

Όλοι εμείς που υπηρετούμε, με οποιονδήποτε τρόπο επιλέγει ο καθένας, την ιστορική έρευνα, αισθανόμαστε μια ιδιαίτερη σχέση με το θέμα του ιστορικού χρόνου και φυσικά αδημονούμε να γίνουμε κοινωνοί των προβληματισμών που νέοι κυρίως ερευνητές έρχονται να μας μεταδώσουν. Γι' αυτό με μεγάλη χαρά υποδεχόμαστε σήμερα τη νέα επιστημονική προσφορά του Προγράμματος «Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας» της Γενικής Γραμματείας Νέας Γενιάς, το Συμπόσιο δηλαδή που φέρει τον ελκυστικό και πολυδύναμο τίτλο «Οι χρόνοι της ιστορίας. Για μια ιστορία της παιδικής ηλικίας και της νεότητας».

Ωστόσο, στον δικό μου χαιρετισμό, θέλω να θίξω ένα διαφορετικής τάξεως ζήτημα, οργανωτικό και θεσμικό, που πιστεύω ότι αξίζει τον κόπο να αναδειχθεί εδώ σήμερα. Θέλω δηλαδή να αναφερθώ στην έννοια, και στην πραγματικότητα βεβαίως, ενός φιλοξενουμένου προγράμματος εντός ενός δημόσιου ερευνητικού Ινστιτούτου.

Στην περίπτωση μας λοιπόν ένα ερευνητικό πρόγραμμα της Γενικής Γραμματείας Νέας Γενιάς, με την δική του χρηματοδότηση, με δική του επιστημονική επιτροπή, η οποία διαμορφώνει την ερευνητική στρατηγική και παρακολουθεί την πραγμάτωση του έργου, βρίσκει υποδοχή στο πλαίσιο ενός ερευνητικού Ινστιτούτου (του ΚΝΕ/ΕΙΕ) με Θετικά νομίζω αποτελέσματα, όπως το μαρτυρεί η συμμετοχή σας στο παρόν Συμπόσιο.

Θα μπορούσε, βέβαια, ο κάθε καλόπιστος ακροατής να βρει τις δικές του ερμηνείες, τόσο των απαρχών αυτής της συνεργασίας, όσο και της επιτυχημένης πορείας της. Η οικονομική λιτότητα που οδηγεί το ερευνητικό Ινστιτούτο στην αναζήτηση οποιασδήποτε προέλευσης πόρων., οι φιλικές σχέσεις των εμπλεκομένων προσώπων και άλλα συναφή, μπορεί να υποθέσει κανείς ότι αποτελούν το υπόβαθρο αυτής της φιλοξενίας.

Σελ. 29
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/51/gif/30.gif&w=600&h=915 33. Πρακτικά Συμποσίου, Χρόνοι

Δεν πρόκειται όμως περί αυτού, έστω κι αν αυτές οι εξηγήσεις δεν είναι ολότελα άσχετες προς το φυσικό γεγονός. Πρόκειται για μια πολύ βαθύτερη αλλαγή που κυοφορείται σε πολύ ευρύτερη κλίμακα, σε ευρωπαϊκή σίγουρα αλλά ίσως και σε παγκόσμια' μια αλλαγή που μερικές φορές την βλέπουμε να γεννιέται, μπροστά στα μάτια μας και δεν τολμούμε να το πιστέψουμε.

Κάτι έχει αλλάξει λοιπόν, ή, έστω, κάτι βρίσκεται σε διαδικασία μεταλλαγής στο χώρο της έρευνας. Η οργάνωση, η μεθοδολογία και η πρακτική της βρίσκεται σε μια καταφανή κινητικότητα, που αξίζει τον κόπο νομίζω να την επισημάνουμε, τουλάχιστον,

Το ερευνητικό Ινστιτούτο, που νομίστηκε ότι θα εκτελούσε το έργο που το βεβαρημένο από τις διδακτικές ευθύνες Πανεπιστήμιο δυσκολευόταν να προσφέρει, περνάει κι αυτό με τη σειρά του τη δική του κρίση. Κρίση αυθεντίας, κρίση αξιοπιστίας και κυρίως κρίση ταυτότητας.

Μια διάχυση ερευνητικών προθέσεων και προσδοκιών παρατηρείται στο σύνολο του κοινωνικού σώματος, που αναζητά νέους τρόπους έκφρασης και πραγμάτωσης. Και φυσικά διαμορφώνονται αντιστοίχως και οι χρηματοδοτικές ροές, Ευεργετισμός, χορηγίες, φορολογικές ελαφρύνσεις, έμμεσες πρακτικές ενίσχυσης, προσανατολισμένες έρευνες του παραγωγικού τομέα, ευρωπαϊκά ή άλλα διεθνή προγράμματα, αποτελούν ένα μόνο μέρος των πολλαπλών μορφών χρηματοδότησης και συνακόλουθα οργανωτικής αναδιάταξης της έρευνας, που κανείς πια δεν μπορεί να αγνοήσει. Στην εποχή των δικτύων και των διαπλοκών τους, η έρευνα δεν θα μπορούσε να μείνει στην αυτάρεσκη ενδοστρέφεια των μεγάλων κρατικών επιστημονικών οργανισμών της μεταπολεμικής περιόδου 1950-1970.

Σ' αυτή τη νέα ερευνητική αρχιτεκτονική, πιστεύω ότι αντιστοιχεί η έννοια του φιλοξενουμένου προγράμματος, σ' αυτή τη νέα ανάγκη απαντήσαμε θετικά, εμείς στο ΚΝΕ/ΕΙΕ, η πολιτική ηγεσία και το προσωπικό της Γενικής Γραμματείας Νέας Γενιάς και, ανάμεσα μας, η επιστημονική ομάδα του ΙΑΕΝ (επιστημονική επιτροπή και ερευνητές), συγκροτώντας ένα δίκτυο συνεργασίας, του οποίου ο απολογισμός, θα συμφωνήσετε πιστεύω όλοι, φαίνεται να είναι θετικός.

Αυτού του νέου ερευνητικού τοπίου το πρόγραμμα του παρόντος Συμποσίου αποτελεί ένα εύγλωττο τεκμήριο.

Σελ. 30
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/51/gif/31.gif&w=600&h=91533. Πρακτικά Συμποσίου, Χρόνοι

ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΟΣ Ε, ΣΚΛΑΒΕΝΙΤΗΣ, Εκπρόσωπος Επιτροπής ΙΑΕΝ

Κύριε γενικέ γραμματέα Νέας Γενιάς,

Κυρίες και Κύριοι,

Αγαπητές φίλες και αγαπητοί φίλοι,

Η Επιτροπή του Ιστορικού Αρχείου Ελληνικής Νεολαίας με χαρά σας υποδέχεται στην έναρξη του Γ' Διεθνούς Συμποσίου "Οι χρόνοι της Ιστορίας για μια ιστορία της παιδικής ηλικίας και της νεότητας".

Εισηγηθήκαμε την οργάνωση αυτού του Συμποσίου ύστερα από τρία χρόνια δραστηριότητας του ΙΑΕΝ από την επαναλειτουργία του το 1994 και αφού έχουν περάσει δέκα χρόνια σχεδόν από το B' Συμπόσιο μας. Οι δεκαοκτώ νέες έρευνες που ανέλαβαν περισσότεροι από είκοσι ερευνητές και ερευνήτριες αποτελούσαν καλή αφετηρία για να αναζητηθούν και άλλοι τόσοι ομότεχνοι ώστε να οργανωθεί το Συμπόσιο μας. Προστέθηκαν και οι ξένοι μας, που Θα θέλαμε να είναι περισσότεροι, όπως έγινε και στα δύο προηγούμενα Συμπόσια, ιδίως στο πρώτο, αλλά λόγοι κυρίως οικονομικοί, που συνδυάστηκαν και με την αναβολή του Συμποσίου, δεν το επέτρεψαν' θυμάστε ότι το Συμπόσιο μας είχε οριστεί αρχικά για τον Σεπτέμβριο του 1996, Οι προσδοκίες μας από το Συμπόσιο είναι να ξετυλιχτούν πολύμορφες προτάσεις, με πρωτεύουσα αναφορά στους χρόνους της Ιστορίας, σε ζητήματα των εκπαιδευτικών μηχανισμών, των εργασιακών σχέσεων, της Ανθρωπολογίας και των νοοτροπιών, της εργασίας και της πολιτικής, της τέχνης, του ελεύθερου χρόνου και του αθλητισμού,

Ας σταθούμε λίγο στα τρία τελευταία χρόνια λειτουργίας του IAEN, που είναι συγχρόνως και πρώτα ύστερα από την επαναλειτουργία του, σε μια δεκαετία αρκετά διαφορετική από την προηγούμενη. Ενδιάμεσα βέβαια συναντηθήκαμε πριν από δύο ακριβώς χρόνια, στις 14,4.1995, στον ίδιο χώρο, όταν παρουσιάσαμε τις τρεις εκδόσεις (αρ. 21, 23, 24) και τις τέσσερις νέες έρευνες του 1994. Παρόλο που το έργο του ΙΑΕΝ σας είναι γνωστό από τις σχετικές δημοσιεύσεις στο "Ενημερωτικό Δελτίο" του Κέντρου Νεοελληνικών Ερευνών κυρίως,

Σελ. 31
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/51/gif/32.gif&w=600&h=915 33. Πρακτικά Συμποσίου, Χρόνοι

αλλά και από τις δημοσιεύσεις σε περιοδικά και εφημερίδες και πρόσφατα από το σχετικό δίφυλλο που λάβατε (Απολογισμός ΙΑΕΝ, Συμπλήρωμα 1995-1997), επιτρέψτε μας να αναφερθούμε συνοπτικά στα πεπραγμένα του ΙΑΕΝ, αν και καλύτερη εικόνα θα σχηματίσετε παρακολουθώντας τις παρουσιάσεις των βιβλίων από τους συγγραφείς τους και αργότερα μελετώντας αυτά τα βιβλία και κυρίως από τις ανακοινώσεις του Συμποσίου μας και το γόνιμο διάλογο που ελπίζουμε va ακολουθήσει.

Το 1995 ήταν σημαντική χρονιά για το ΙΑΕΝ. Η Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς, παρ' όλες τις δημοσιονομικές στενότητες μπόρεσε να μας εξασφαλίσει τα χρήματα για την ανάθεση δεκατεσσάρων ερευνών σε δεκαεπτά ερευνητές, από τους οποίους οι επτά ήταν γραμμένοι σε μεταπτυχιακά τμήματα Πανεπιστημίων. Ήταν μια ευχή που διατύπωσε ο τότε γενικός γραμματέας Νέας Γενιάς κ. Παναγιώτης Τσιλιγκαρίδης για συμβολική ενίσχυση των μεταπτυχιακών σπουδών μέσω και του ΙΑΕΝ.

Από τις δεκατέσσερις έρευνες οι πέντε αναφέρονται σε θέματα παιδείας και εκπαίδευσης, τρεις σε Θέματα νεολαίας σε σχέση με την πολιτική και το στρατό, τρεις έρευνες μελετούν ζητήματα κοινωνικής ενσωμάτωσης των νέων, δύο έρευνες αναφέρονται, σε ζητήματα νοοτροπιών και συμπεριφορών και τέλος μία έρευνα δόθηκε σε δύο ερευνήτριες, που υπομονετικά συνεχίζουν με τη βοήθεια συνεργατριών τους, τη σημαντική προσπάθεια ολοκλήρωσης του επιστημονικού καταλόγου των ελληνικών παραμυθιών.

Για να βοηθηθούν οι ερευνητικές προσπάθειες του ΙΑΕΝ και να ενισχυθούν οι θεωρητικές και πρακτικές προϋποθέσεις των ερευνητών του, οργανώσαμε από το Νοέμβριο του 1995 ως το Μάιο του 1996, δεκατρείς σεμιναριακές συναντήσεις στους φιλόξενους χώρους του Κέντρου Νεοελληνικών Ερευνών, με εισηγητές τους ερευνητές και τις ερευνήτριες του IAEN. Τη συζήτηση πλαισίωναν καλεσμένοι ειδικοί συζητητές για κάθε θέμα.

Είμαστε ευχαριστημένοι αφού όλες οι έρευνες (τέσσερις του 1994 και δεκατέσσερις του 1995) παραδόθηκαν σύμφωνα με τις συμβατικές υποχρεώσεις των ερευνητών και έχουμε αρχίσει τη διαδικασία για την ολοκλήρωση των βιβλίων που θα πάρουν σειρά για έκδοση. Όπως είπαμε, όλες σχεδόν οι έρευνες αντιπροσωπεύονται με ανακοινώσεις στο Συμπόσιο.

Τα πέντε βιβλία του ΙΑΕΝ που εκδόθηκαν το 1995 (άνοιξη 1996 στην πραγματικότητα) προέρχονται από τις έρευνες που είχαν ανατεθεί κατά την πρώτη περίοδο λειτουργίας του ΙΑΕΝ (1983-89). Πριν από την έκδοση τους ενημερώθηκαν και αναθεωρήθηκαν από τους συγγραφείς, ύστερα από συνεργασία των συγγραφέων με την Επιτροπή, Ανάμεσα τους και η έκδοση του καταλόγου των παραμυθιών και σε γαλλική γλώσσα, όπως το επιβάλλουν οι ανάγκες χρήσης ενός τέτοιου έργου από τη διεθνή κοινότητα.

Η Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς μας ανακοίνωσε το οικονομικό πλαίσιο

Σελ. 32
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/51/gif/33.gif&w=600&h=915 33. Πρακτικά Συμποσίου, Χρόνοι

μέσα στο οποίο θα κινηθούμε το 1997. Η χρηματοδότηση του Συμποσίου είναι από τον προϋπολογισμό του 1996.

Όπως γνωρίζετε από τη σχετική ανακοίνωση μας, ως τις 9 Μαΐου θα δεχόμαστε ερευνητικές προτάσεις για την ανάθεση τεσσάρων ερευνών για το 1997. Ως το φθινόπωρο θα έχουν ετοιμαστεί για τα τυπογραφεία τρία η τέσσερα βιβλία που θα κυκλοφορήσουν σε ένα χρόνο από τώρα. Κατά το ακαδημαϊκό έτος 1997-1998 θα λειτουργήσει και πάλι το Σεμινάριο του ΙΑΕΝ και θα ετοιμαστούν για έκδοση τα πρακτικά αυτού του Συμποσίου καθώς και τα βιβλία που θα εκδοθούν το 1999.

Όλα αυτά τα οφείλουμε στην Πολιτεία, που, έστω και δύσκολα, μπορεί να μας εξασφαλίζει αυτούς τους πόρους και να μας ενισχύει ηθικά δείχνοντας μας εμπιστοσύνη με την ανάθεση αυτού του έργου.

Ο γενικός γραμματέας Νέας Γενιάς κ. Πέτρος Σφηκάκης εκφράζει αυτή τη συνέχεια στη βούληση της Πολιτείας και έχει τις ευχαριστίες μας. Οι εργαζόμενοι στη Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς βοηθούν όπως πάντα το έργο του ΙΑΕΝ και ας δεχθούν άλλη μια φορά τις ευχαριστίες μας στο πρόσωπο της διευθύντριας Κοινωνικής Συμμετοχής της Γενικής Γραμματείας Νέας Γενιάς κυρίας Βάσως Μανωλά που είναι και μέλος στην οργανωτική επιτροπή του Συμποσίου μας.

Το ΙΑΕΝ, τρία χρονιά τώρα, είναι φιλοξενούμενο πρόγραμμα στο Κέντρο Νεοελληνικών Ερευνών του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών. Πέρα από τα αυτονόητα και χάρη στη βούληση της διεύθυνσης, των ερευνητών, των διοικητικών και τεχνικών του ΚΝΕ αλλά και ολοκλήρου του EIE, το ΙΑΕΝ λειτουργεί σε κλίμα στήριξης και ελευθερίας.

Άφησα τελευταία την επιστημονική κοινότητα και όλους σας, που συγκεντρωθήκατε σήμερα με φιλική διάθεση, όπως γίνεται δεκαπέντε χρόνια τώρα. Εμείς προσβλέπουμε στην ενισχυτική ανταπόκριση σας, όπως και στα κριτικά σας σχόλια, γραπτά η προφορικά, για τα έργα του ΙΑΕΝ, που προσπαθούμε να μη τα στερούμε από τις ευεργεσίες του διαρκούς και οργανωμένου διαλόγου. Αυτού του διαλόγου υψηλότερος αναβαθμός είναι αυτό το Συμπόσιο, στο οποίο σας υποδεχόμαστε και σας ευχαριστούμε για την παρουσία σας.

Σελ. 33
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/51/gif/34.gif&w=600&h=915 33. Πρακτικά Συμποσίου, Χρόνοι

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 34
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/51/gif/35.gif&w=600&h=915 33. Πρακτικά Συμποσίου, Χρόνοι

Οι εκπαιδευτικοί μηχανισμοί 

πέμπτη 17 Απριλίου 1997

Πρωινή συνεδρία

Πρόεδρος: ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΟΣ ΣΚΛΑΒΕΝΙΤΗΣ

Σελ. 35
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/51/gif/36.gif&w=600&h=915 33. Πρακτικά Συμποσίου, Χρόνοι

ΛΕΥΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Σελ. 36
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/51/gif/37.gif&w=600&h=91533. Πρακτικά Συμποσίου, Χρόνοι

Ο "ΠΟΛΥΤΙΜΟΣ ΚΑΙΡΟΣ" ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΟΥ ΚΕΝΤΡΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΚΟΚΚΩΝΑΣ

Το καλοκαίρι του 1830 αναμενόταν στην Αίγινα ένας Ελβετός ωρολογοποιός και ενόψει της άφιξής του ο Ανδρέας Μουστοξύδης, πρόεδρος της επί του 'Ορφανοτροφείου Επιτροπής, Διευθυντής και Έφορος του Εθνικού Μουσείου και έφορος του Κεντρικού Σχολείου, ζητούσε από την κυβέρνηση την άδεια να διαθέσει κάποια χρήματα, που είχαν δωρηθεί στο Ορφανοτροφείο, για την εισαγωγή στο νησί μιας καινοτομίας, για την κατασκευή ενός εργαλείου που θα βοηθούσε όσους ζούσαν εκεί, και ιδιαίτερα τους μαθητές και τους διδασκάλους, να οργανώσουν καλύτερα την ζωή τους, να εργασθούν αποδοτικότερα: "Διά να εξοδευθή η ποσότης αύτη εις όφελος όχι μόνον του Καταστήματος, εις το οποίον αφιερώθη, αλλά και εις το Κεντρικόν Σχολείον, και εις όλην την πόλιν, προβάλλω να παραγγελθή εν μεγάλον ωρολόγιον διά να στηθή επάνω εις την πύλην του Ορφανοτροφείου. Αν εις όλας τάς πράξεις του βίου, περισσότερον όμως εις την σπουδήν, και εις την διαγωγήν των παίδων είναι αναγκαία η καταμέτρησις του χρόνου, διά να γίνεται καλή χρήσις αυτού"1.

Η "καλή χρήσις" του χρόνου εκ μέρους των διδασκάλων και των μαθητών, που βεβαίως δεν θα εξασφαλιζόταν μόνο με το στήσιμο του "μεγάλου ωρολογίου", ήταν ένα από τα ζητήματα που απασχολούσαν τον Μουστοξύδη ως διευθυντή του ανώτερου τότε δημόσιου εκπαιδευτικού ιδρύματος, του Κεντρικού Σχολείου, το οποίο είχε ήδη λειτουργήσει ένα εξάμηνο χωρίς ικανοποιητικά αποτελέσματα 2. Η θέση του συγκεκριμένου σχολείου στο εκπαιδευτικό σύστημα και η σπουδαιότητα του ρόλου, η μάλλον των ρόλων, που του είχαν ανατεθεί3, σε συνδυασμό με την κρισιμότητα της περιόδου εκείνης για την συγκρότηση

1. ΓΑΚ, Καποδιστριακόν Αρχείον, Γραμματεία Εκκλησιαστικών και Δημοσίου Παιδεύσεως, φ. 29 (17.7.1830).

2. Βλ. τις σχετικές εκτιμήσεις του σπουδαιότερου διδασκάλου Γ. Γενναδίου και του Μουστοξύδη στο Απ. Β. Δασκαλάκης, Κείμενα-Πηγαί της Ιστορίας της Ελληνικής Επαναστάσεως. Σειρά τρίτη: Τα περί Παιδείας, τ. Β', Αθήνα 1968, σ. 951, 992.

3. Στο Κεντρικό Σχολείο θα φοιτούσαν μέλλοντες διδάσκαλοι και ανώτεροι κρατικοί

Σελ. 37
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/51/gif/38.gif&w=600&h=91533. Πρακτικά Συμποσίου, Χρόνοι

του ελληνικού κράτους και γενικά για την τύχη του έθνους, έκαναν όσους αναφέρονταν στον χρόνο της σπουδής στο Κεντρικό Σχολείο, να χρησιμοποιούν συνήθως την φράση "πολύτιμος καιρός"· πολύτιμος, σύμφωνα και με τις εναρκτήριες ομιλίες του Μουστοξύδη και του Ιωάννη Βενθύλου, ενός νεαρού διδασκάλου σπουδαγμένου στην Γερμανία, γιατί το Κεντρικό Σχολείο προοριζόταν να συμβάλει στην επίτευξη στόχων με μεγάλη εθνική σημασία: οι ευνοημένοι από την Ιστορία μαθητές του ξεχωριστού αυτού εκπαιδευτηρίου δεν ήσαν μόνο τυχεροί, που η εφηβεία η η νεότητα τους συνέπιπτε με την εποχή της εθνικής παλιγγενεσίας, είχαν και πολύ μεγάλες και βαριές ευθύνες: η Ελλάδα, ελεύθερη ύστερα από 20 αιώνων δουλεία, θα τους έδινε τα εφόδια για να συνεχίσουν σε άλλο πεδίο το έργο των γενναίων πατέρων τους, πολεμώντας αυτοί κατά της αμάθειας και της εκβαρβάρωσης, στηρίζοντας την λειτουργία του ελεύθερου ελληνικού κράτους και, κυρίως, αποδεικνύοντας στα άλλα έθνη, με την καλλιέργεια των κληρονομημένων από τους προγόνους φυσικών προτερημάτων, ότι είναι γνήσιοι απόγονοι των αρχαίων διδασκάλων της ανθρωπότητας. Αν αυτός ο τελευταίος στόχος δεν επιτυγχανόταν και οι ξένοι κατέληγαν στο συμπέρασμα ότι οι Έλληνες "ενοθεύθησαν τον νουν και την καρδίαν", τότε καλύτερα να άνοιγε η γη να τους καταπιεί όλους, αναφώνησε ο Βενθύλος στην τελετή με την όποια υποδέχθηκε επίσημα η Πολιτεία τους μαθητές, στις 8 Ιανουαρίου 1830*.

Οι διανοούμενοι που είχαν την ευθύνη για την οργάνωση και την λειτουργία του Κεντρικού Σχολείου προσπάθησαν από την αρχή να κεντρίσουν το φιλότιμο, να διεγείρουν την φιλομάθεια και να εξασφαλίσουν την ευπείθεια ενός δυσήνιου και από πολλές πλευρές ανομοιογενούς πλήθους εφήβων και νέων, τονίζοντας επίμονα την θέση του νέου και πολλά υποσχόμενου εκπαιδευτηρίου στο σχήμα με το οποίο η ελληνική λογιοσύνη διαιρούσε τον χρόνο της ελληνικής Ιστορίας: Το απώτερο λαμπρό παρελθόν του έθνους, που εξασφάλιζε προνόμια αλλά και επέβαλλε υποχρεώσεις, η μεγάλη όσο και επώδυνη παρένθεση της δουλείας, που είχε κλείσει ως προς το πολιτικό της σκέλος, το κρίσιμο παρόν, δηλαδή ο "πολύτιμος καιρός", με την ορθή αξιοποίηση του οποίου η νέα, η μέλλουσα να μορφωθεί σε συνθήκες πολιτικής ελευθερίας γενεά θα κατοχύρωνε τα κερδισμένα με την Επανάσταση εθνικά δικαιώματα και θα προετοίμαζε την λαμπρότητα του -άλλως αβέβαιου- μέλλοντος. Ο καιρός ήταν πολύτιμος όταν άρχιζε να λειτουργεί το Κεντρικό Σχολείο γιατί αν υπήρχε κάποιος δικός μας d'Azeglio5 τότε ακριβώς θα διακήρυσσε η θα σκεφτόταν: "Κάναμε την Ελλάδα

υπάλληλοι· για λεπτομέρειες ας μού επιτραπεί να παραπέμψω, Γιάννης Κόκκωνας, Οι μαθητές του Κεντρικού Σχολείου (1830-1834), Αθήνα, ΙΛΕΝ 31, 1997, σ. 25, 68-69.

4. Και οι δύο ομιλίες δημοσιεύθηκαν στην Γενική Εφημερίδα, φ. 4 (11.L183O).

5. Πιεμοντέζος συγγραφέας και πολιτικός, που είπε στην πρώτη συνεδρίαση του κοινοβουλίου

Σελ. 38
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/51/gif/39.gif&w=600&h=91533. Πρακτικά Συμποσίου, Χρόνοι

τώρα πρέπει να κάνουμε και Έλληνες"· οι φτωχοί, μέτρια η κακά γραμματισμένοι, στην μεγάλη τους πλειοψηφία, και ταλαιπωρημένοι, από τις περιπέτειες της Επανάστασης νέοι, που έσπευδαν να γραφτούν στο νέο μεγάλο κρατικό σχολείο με την ελπίδα να ζήσουν καλύτερα μισθοδοτούμενοι από το Δημόσιο Ταμείο, έπρεπε όσο το δυνατόν γρηγορότερα να μεταμορφωθούν σε καλούς εκπαιδευτικούς, συνειδητούς δηλαδή και ικανούς αποστόλους του νέου και ακόμη αδύναμου εθνικού κράτους, και σε αποδοτικά στελέχη της υπό διαμόρφωση κρατικής μηχανής. Θέμα μας είναι η διαχείριση αυτού του "πολυτίμου καιρού".

Από την υπογραφή του ιδρυτικού διατάγματος του Κεντρικού Σχολείου ως την έναρξη των μαθημάτων πέρασαν τρεις μήνες προετοιμασίας6· στο διάστημα αυτό μεταξύ των λογίων που είχαν αναλάβει την ευθύνη της οργάνωσης του σχολείου και της εκπόνησης των προγραμμάτων εκδηλώθηκαν ενδιαφέρουσες για εμάς διαφωνίες: οι διδάσκαλοι Γεώργιος Γεννάδιος και Ιωάννης Βενθύλος, προβάλλοντας το επιθυμητό, ζητούσαν ένα πρότυπο σχολείο με πολλούς και καλά καταρτισμένους διδασκάλους, μεγάλη βιβλιοθήκη και πλούσιο πρόγραμμα, σύμφωνα με το οποίο οι μαθητές στα τρία χρόνια της φοίτησης τους θα διδάσκονταν συνολικά δεκαοκτώ μαθήματα7, ενώ ο μέλλων έφορος Ανδρέας Μουστοξύδης, εμμένοντας στο εφικτό, έκρινε ότι οι μαθητές που επρόκειτο να φοιτήσουν στο συγκεκριμένο σχολείο, κατά την συγκεκριμένη περίοδο και υπό τις συγκεκριμένες συνθήκες ούτε χρειάζονταν, ούτε ήσαν σε θέση να παρακολουθήσουν από την αρχή τόσα μαθήματα -ποιος θα τα δίδασκε άλλωστε- και πρότεινε να περιληφθούν στο πρόγραμμα εννέα μαθήματα8, για την διδασκαλία των οποίων χρειάζονταν έξι διδάσκαλοι.

Η κυβέρνηση υιοθέτησε την πρόταση του Μουστοξύδη, που χωρίς αμφιβολία ήταν η πιο ρεαλιστική: το πρόγραμμα που δημοσιεύθηκε στις 22 Ιανουαρίου 1830, δέκα ημέρες δηλαδή πριν αρχίσουν οι παραδόσεις, περιλάμβανε οκτώ μαθήματα για όλες τις τάξεις, που θα τα παρέδιδαν πέντε διδάσκαλοι· Αρχαία Ελληνικά (Γεννάδιος, Βενθύλος και ένας υποδιδάσκαλος που επρόκειτο να προσληφθεί). Γεωγραφία (Γεννάδιος), Ιστορία (Γεννάδιος), Αριθμητική

του ενοποιημένου ιταλικού κράτους την περίφημη φράση: "Κάναμε την Ιταλία, τώρα πρέπει να κάνουμε και Ιταλούς". Βλ. Παντελής Ε. Λέκκας, Η εθνικιστική Ιδεολογία. Πέντε υποθέσεις εργασίας στην Ιστορική Κοινωνιολογία, Αθήνα 1992, σ. 116.

6. Το διάταγμα υπογράφτηκε την 1.11.1829, τα μαθήματα άρχισαν στις 3.2.183Ο.

7. Αρχαία Ελληνικά, Λατινικά, Ιστορία, Γεωγραφία, Μαθηματικά, Φυσική, Χημεία, Ιχνογραφία, Μουσική, Γυμναστική, Μυθολογία, Παλαιογραφία, Ρητορική, Ποιητική, Φιλοσοφία, Ξένες Γλώσσες (Γερμανικά και Γαλλικά), Παιδαγωγικά και Διαιτητική. Βλ. Απ. Β. Δασκαλάκης, ο.π., τ. A', σ. 5Ο5-507.

8. Τα κατά τον Μουστοξύδη απαραίτητα μαθήματα ήσαν: Αρχαία Ελληνικά, Ιστορία, Γεωγραφία, Φιλοσοφία, Γαλλικά, θρησκευτικά, Μαθηματικά, Ιχνογραφία και Ποιητική.

Σελ. 39
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/51/gif/40.gif&w=600&h=91533. Πρακτικά Συμποσίου, Χρόνοι

τική (Βενθύλος), Γαλλικά (Βενθύλος), Μουσική (Αθανάσιος Αβραμιάδης) και Ιχνογραφία (Πέτρος Χαλικιόπουλος). Τα μαθήματα του δημοσιευμένου προγράμματος είναι εκείνα που είχε προτείνει ο Μουστοξύδης, πλην των Θρησκευτικών και της Ποιητικής, που αντικαταστάθηκαν με την Μουσική9.

Όταν άνοιξε το Σχολείο, και αφού οι μαθητές χωρίσθηκαν σε τρεις τάξεις10 με βάση το επίπεδο των γνώσεων τους στα Αρχαία Ελληνικά, αποδείχθηκε πως ούτε αυτό το πρόγραμμα ήταν δυνατό να εφαρμοσθεί αμέσως· τον πρώτο μήνα, τα μόνα μαθήματα που διδάχτηκαν ήσαν τα Αρχαία Ελληνικά, τα Γαλλικά και η Αριθμητική. Η χαλαρή στάση της κυβέρνησης στο ζήτημα του ωραρίου των διδασκάλων, η επίσημα δηλωμένη επιθυμία των τελευταίων να διδάσκουν λίγες ώρες, επειδή ήσαν επιφορτισμένοι και με την συγγραφή σχολικών εγχειριδίων και επειδή υπέθεταν ότι θα είχαν να κάνουν με μαθητές προχωρημένους τόσο στις γνώσεις όσο και στην ηλικία, οι περιορισμοί που επέβαλλε το σχετικά μικρό κτήριο που διατέθηκε για την στέγαση του Σχολείου11, οι απόψεις του υπουργού Παιδείας για τον αριθμό των μαθημάτων που μπορούσε ένας μαθητής να παρακολουθήσει η, αλλιώς, για τα όρια της αφομοιωτικής ικανότητας των μαθητών12, η δεσπόζουσα θέση των Αρχαίων Ελληνικών τόσο στα προγράμματα των περισσότερων προεπαναστατικών σχολείων όσο και στην συνείδηση των διδασκάλων και των μαθητών, ο προαιρετικός χαρακτήρας της παρακολούθησης ορισμένων μαθημάτων, όλοι αυτοί οι παράγοντες συντέλεσαν ώστε το πρόγραμμα κατά το πρώτο εξάμηνο, δηλαδή από τον

9. Ίσως η κυβέρνηση έκρινε ότι η διδασκαλία των Θρησκευτικών θα έπρεπε να ολοκληρώνεται στα κατώτερα του Κεντρικού σχολεία· όσο για την Ποιητική, όπως την εννοούσε ο Μουστοξύδης (βλ. Απ. Β. Δασκαλάκης, ο.π., σ. 659-661), θεωρήθηκε προφανώς περιττή πολυτέλεια.

10. Στην αρχή οι τάξεις ήσαν τρεις: η Πρώτη, στην οποία κατατάχθηκαν όσοι δήλωσαν η κρίθηκαν αρκετά προχωρημένοι ώστε να παρακολουθήσουν τα κείμενα που σκόπευε να παραδώσει ο Ιωάννης Βενθύλος, η Δευτέρα με τους λιγότερο προχωρημένους τους οποίους ανέλαβε ο Γεννάδιος, και η Τρίτη με τους αρχάριους, στους Οποίους θα παρέδιδε ο υποδιδάσκαλος Ιωσήφ Διστομίτης· όσοι θεωρήθηκαν εντελώς ανέτοιμοι να παρακολουθήσουν τα μαθήματα των δύο διδασκάλων και του πρώτου υποδιδασκάλου, κατατάχθηκαν σε μια προκαταρκτική τάξη, την Τετάρτη, που την ανέλαβε ένας δεύτερος υποδιδάσκαλος, ο Κωνσταντίνος Οικονομίδης.

11. Για τα τρία αυτά ζητήματα βλ. Γιάννης Κόκκωνας, ο.π., σ. 21.

12. Τις απόψεις του Ν. Χρυσόγελου για το ζήτημα αυτό βρίσκουμε σε Έγγραφο του προς τον Καποδίστρια, γραμμένο στην Αίγινα λίγο πριν ιδρυθεί το Κεντρικό Σχολείο, στις 5.10.1829: "[...] οι διδάσκαλοι δεν πρέπει να τους συγχωρούν να καταγίνωνται συγχρόνως εις πολλά, όταν δεν έχωσιν αληθινήν επιμέλειαν και κλίσιν, η δυνάμεις ανάλογους, ώστε να αντιλαμβάνωνται τα διδασκόμενα. Δυσκόλως ημπορεί ο πλέον ευφυής νέος να διδάσκηται συγχρόνως την Ελλ. Γλώσσαν, την Θεωρητικήν Αριθμητικήν, Γεωμετρίαν και Γεωγραφίαν, μαθήματα τα οποία άπαιτουσι πολλήν επιμέλειαν και επιμονήν, διά να φυλάξη μίαν σειράν αλληλουχουμένων Ιδεών η εννοιών [...]". Βλ. Απ. Β. Δασκαλάκης, ο.π., σ. 320.

Σελ. 40
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/51/gif/41.gif&w=600&h=91533. Πρακτικά Συμποσίου, Χρόνοι

Φεβρουάριο ως και τον Ιούνιο του 1830, να είναι μάλλον ελαφρύ, ειδικά για όσους θεώρησαν καλό να παρακολουθήσουν μόνο τα υποχρεωτικά μαθήματα, που ήσαν και οι περισσότεροι. Η Αριθμητική, τα Γαλλικά και η Ιχνογραφία ήσαν, κατά την διάρκεια αυτού του πρώτου εξαμήνου, μαθήματα προαιρετικά και διδάσκονταν μόνο στις δύο τάξεις των, υποτίθεται, προχωρημένων' είναι ενδιαφέρον όσο και χαρακτηριστικό το γεγονός ότι λιγότεροι από τους μισούς μαθητές των τάξεων αυτών, της A' και της Β', μόλις το 38%, επέλεξαν να ακούσουν Αριθμητική, πολύ λιγότεροι (19%) ενδιαφέρθηκαν για την Ιχνογραφία, ελάχιστοι (13%) για τα Γαλλικά. Τον πρώτο μήνα, δηλαδή τον Φεβρουάριο του 1830, ένας μαθητής της A' η της Β' τάξεως ήταν υποχρεωμένος να ακούει μόνο δύο ώρες την ημέρα Αρχαία Ελληνικά, και αν ανήκε στους λίγους που παρακολουθούσαν τα προαιρετικά μαθήματα του χρειάζονταν άλλες δύο ώρες, δηλαδή τέσσερις την ήμερα. Φαίνεται πως περίσσευε χρόνος, ο οποίος καταναλωνόταν από μερικούς με τρόπο που θα μπορούσε να προκαλέσει το ενδιαφέρον του νεοδιορισμένου αστυνόμου· οι μαθητές ήσαν οι πρώτοι στο νησί της Αίγινας που αισθάνθηκαν το χέρι του κράτους να τους ανακαλεί στην τάξη, απαιτώντας αφοσίωση στην σπουδή13.

Υπολειτούργησε το Κεντρικό Σχολείο καθ' όλο το πρώτο εξάμηνο: Λίγοι οι διδάσκαλοι από τους οποίους μόνον ο ένας, ο Γεννάδιος, διέθετε το απαραίτητο για την στήριξη ενός τέτοιου σχολείου κύρος, μόλις δύο αίθουσες διδασκαλίας, φτωχό πρόγραμμα με λίγα μαθήματα, από τα οποία μόνο τα Αρχαία Ελληνικά διδάσκονταν σχετικώς ικανοποιητικά' ελλείψει ειδικού διδασκάλου, η Αριθμητική είχε ανατεθεί καταρχάς στον νεαρό φιλόλογο Ιωάννη Βενθύλο και λίγο αργότερα στον άπειρο και ανήμπορο να επιβληθεί στους μαθητές Γεράσιμο Ζωχιό, τα Γαλλικά είχε αναλάβει επίσης ο Βενθύλος αλλά φαίνεται χωρίς πολλή προθυμία: "Δύο φοραίς ταύτην την εβδομάδα δεν επήγετε διά το μάθημα της Γαλλικής γλώσσης εις την τεταγμένην τρίτην ώραν μετά το μεσημέριον· όθεν και μέρος των μαθητών βαρυνθέντες να σάς περιμένωσιν άφησαν το σχολείον [...]", του σημείωνε ο αποδέκτης των μαθητικών παραπόνων Μουστοξύδης, για να του συστήσει στην συνέχεια να τροποποιήσει και την διδασκαλία των Αρχαίων Ελληνικών λαμβάνοντας υπόψη τις απαιτήσεις του προγράμματος, την ευγενικά εκφρασμένη δυσαρέσκεια των μαθητών του και τις δυνατότητες

13. "Την δε εσωτερικήν της Νήσου ευταξίαν και ασφάλειαν της τιμής, και καταστάσεως του πολίτου καθ' όλα δεν ημέλησα [...]. Έκαμα δε αρχήν από τους υποτρόφους και τους διδασκόμενους τους οποίους επεριόρισα εις μόνα τα σπουδαστήρια των, εμποδίζων εις αυτούς πάσαν διεφθαρμένην συγκοινωνιαν, και ένεργων παν ό,τι ελκύει το σέβας αδιαφόρων [= ανιδιοτελών] ανθρώπων, διά την πατρικήν προς αυτούς της Κυβερνήσεως περίθαλψιν, και αυτούς τους ιδίους καθιστά παράδειγμα εις τους άλλους νέους. Εδίωξα όλας τας διεφθαρμένας πόρνας και μαστροπούς από την νήσον [...]". Απόσπασμα αναφοράς (29.2.183Ο) του αστυνόμου Αιγίνης Γ. Φωτοπούλου, ΓΑΚ, Γραμματεία του Δικαίου, φ. 72.

Σελ. 41
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/51/gif/42.gif&w=600&h=91533. Πρακτικά Συμποσίου, Χρόνοι

τους, "δια να μη χάνωσιν αυτοί μεν τον πολύτιμον καιρόν, η δε Κυβέρνησις τα δίδακτρα και τον σκοπόν της εκπληρώσεως των χρηστότατων ελπίδων της φίλης πατρίδος [,..]"14.

Μελετώντας το φιλόδοξο αναλυτικό πρόγραμμα, που εκπονήθηκε για το Κεντρικό Σχολείο τον 'Ιούλιο του 1830 από τους Ανδρέα Μουστοξύδη, Γρηγόριο Κωνσταντά, Γεώργιο Γεννάδιο και 'Ιωάννη Κοκκώνη16 και υποθέτοντας ότι ο εκ των συντακτών του διδάσκαλος Γεννάδιος, που αναμφισβήτητα είχε τα πρωτεία μεταξύ των Ολίγων συναδέλφων του, θα φρόντιζε για την κατά το δυνατόν πιστή εφαρμογή του, όπως βεβαίως και ο έφορος Μουστοξύδης, γνωρίζοντας ότι οι αίθουσες διδασκαλίας αυξήθηκαν καθώς χτίστηκε μέσα στο καλοκαίρι του 1830 νέο προς χρήσιν του Κεντρικού Σχολείου κτήριο, έχοντας, τέλος, υπόψη ότι στα τέλη 'Ιουλίου του 1830 είχε διορισθεί ειδικός διδάσκαλος για τα Γαλλικά, ο Αναστάσιος Ερκουλίδης, θα μπορούσε να εικάσει κανείς ότι τόσο οι διδάσκαλοι όσο και οι μαθητές εργάσθηκαν ενδεχομένως περισσότερο από τον Σεπτέμβριο του 1830 και εξής" οι λιγοστές ωστόσο πληροφορίες που έχουμε δείχνουν ότι το νέο πρόγραμμα δεν εφαρμόσθηκε ως είχε και ότι, όσο και να βελτιώθηκε η λειτουργία του καταστήματος, που δεν φαίνεται να βελτιώθηκε ιδιαίτερα, εξακολουθούσε αυτό να απέχει πολύ και από ό,τι προσδοκούσαν οι μαθητές, μία μερίδα τους τουλάχιστον, και από ό,τι θα περίμενε κανείς πως θα ήταν το σπουδαιότερο σχολείο της χώρας: Καταξιωμένος διδάσκαλος για τα σχετιζόμενα με τις θετικές επιστήμες μαθήματα δεν είχε ακόμη βρεθεί16, τα εποπτικά μέσα για την διδασκαλία της Γεωγραφίας έλειπαν, όπως και τα βιβλία σχεδόν για όλα τα μαθήματα" αν δεν κάνω λάθος, ως το τέλος του 1830 είχαν τυπωθεί μόνο δύο βιβλίδια με τρία έργα του Λουκιανού17, ξερό

14. Γιάννης Κόκκωνας, ο.π., σ. 431-432.

15. Ο.π., σ. 482-489.

16. Ο Μουστοξύδης, διαπιστώνοντας την αδυναμία του νεαρού Γεράσιμου Ζωχιού να εμπνεύσει τον απαιτούμενο σεβασμό, εισηγήθηκε στις 2 Αυγούστου 1830, να διορισθεί ως διδάσκαλος των Μαθηματικών και της Φυσικής ο Γεώργιος Γλαράκης, "όστις ενώ έχει εμφυτον ευκρίνειαν λόγων και ιδεών, είναι εμπειρότατος εις τάς μαθηματικάς και φυσικάς επιστήμας, ως το μαρτυρούσι αι παρ' αυτού έκδοθείσαι διατριβαί". Βλ. Δαυίδ Αντωνίου, Οι απαρχές τον εκπαιδευτικού σχεδιασμού στο νεοελληνικό κράτος .· Το σχέδιο της επιτροπής του 1833, Αθήνα 1992, σ. 186. Ο Γλαράκης άρνήθηκε επειδή "είχε δεχθή το πολιτικόν επάγγελμα"· δεν ήταν φταίξιμο της κυβέρνησης, εξηγούσε ο Μουστοξύδης στους δυσαρεστημένους μαθητές μερικούς μήνες αργότερα, "η εις την Ελλάδα στέρησις ανθρώπων αξίων του διδασκαλικού επαγγέλματος και οτι, αν άλλοι επροτίμησαν τα πολιτικά παρ' αυτό".

Βλ. Απ. Β. Δασκαλάκης, β.π., τ. Γ', σ. 1607.

17. Λουκιανού Σαμοσατέως Τόξαρις η Φιλία μετατυπωθείς προς χρήσιν των μαθητών τον εν Αιγίνη Κεντρικού Σχολείου, Αίγινα, Εθνική Τυπογραφία, 1830 (ΓΜ *1956) και Λουκιανού Σαμοσατέως Λόγος περί τον μη ραδίως πιστεύειν διαβολή και Βίος Δημώνακτος, μετατυπωθέντες προς χρήσιν του εν Αιγίνη Κεντρικού Σχολείου, Αίγινα, τυπογραφία Ορφανοτροφείου, 1830 (ΓΜ *1955).

Σελ. 42
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/51/gif/43.gif&w=600&h=91533. Πρακτικά Συμποσίου, Χρόνοι

το κείμενο, που είχε παραδώσει η θα παρέδιδε ο Γεννάδιος στην τάξη του, Δεν θα ήταν υπερβολή αν υποστήριζε κανείς, σημειώθηκε ήδη παραπάνω, ότι τόσο κατά το πρώτο εξάμηνο όσο και, κυρίως, κατά το δεύτερο και το τρίτο αλλά και ως το τέλος, ο δυναμισμός και το κύρος του Γεννάδιου στήριζαν την λειτουργία του Κεντρικού Σχολείου, όσο αποτελεσματικά μπορούσαν να την στηρίζουν· ο γιος του Σκοπελίτη δημογέροντα Μοναχάκη Σκαβέντζου 'Ιωάννης λόγου χάρη, που είχε διδαχτεί στο νησί του κάμποσα Αρχαία Ελληνικά, την Λογική του Σοαυίου, και -με βάση τα γνωστά βιβλία του Κούμα- Μαθηματικά, Φυσική και Γεωγραφία, δεν έμεινε παραπάνω από δέκα ημέρες στο Κεντρικό Σχολείο: γράφτηκε στις 23 Σεπτεμβρίου του 1830 και "Έπαυσεν από το ν' ακολουθεί", σημειώνει στο μαθητολόγιο ο Γεννάδιος ίσως με κάποια θλίψη, "ως μη έχων ανάλογα των δυνάμεων του μαθήματα την 3 Οκτωβρίου 1830"18.

Τι άλλο, εκτός από όσα είπαμε, είδε και έφυγε για να μην χάνει τον καιρό του ο νεαρός ευκατάστατος νησιώτης το φθινόπωρο του 1830, ποια ήταν η κατάσταση των πραγμάτων στο ανώτερο εκπαιδευτήριο της επικράτειας οκτώ με εννέα μήνες αφότου άρχισε αυτό να λειτουργεί; Ας συμπληρώσουμε τις πληροφορίες που έχουμε ήδη: Μαθητές 350, -στρογγυλεύω λίγο τους αριθμούς- από τους οποίους οι περισσότεροι, οι 230, είτε επειδή ήσαν μικροί στην ηλικία είτε επειδή δεν ήξεραν αρκετά γράμματα, είχαν καταταχθεί σε δύο προπαρασκευαστικές τάξεις όπου οι δύο "υποδιδάσκαλοι" Ιωσήφ Διστομίτης και Κωνσταντίνος Οικονομίδης εδίδασκαν "τα στοιχεία της Ελληνικής γλώσσης, της Ιστορίας και την Αριθμητικήν", και οι υπόλοιποι 120 αποτελούσαν μία τάξη19, στην οποία ο Γεννάδιος παρέδιδε Αρχαία Ελληνικά και Ιστορία, ο Ερκουλίδης Γαλλικά και ένας τρίτος διδάσκαλος20 Μαθηματικά, Αυτό ήταν

18. Γιάννης Κόκκωνας, ο.π., σ. 269.

19. Είδαμε παραπάνω (σημ. 10) ότι το Κεντρικό Σχολείο άρχισε να λειτουργεί τον Φεβρουάριο του 1830 με τρεις τάξεις, στις οποίες προστέθηκε λίγο αργότερα μια τέταρτη, προκαταρκτική. Τόν Σεπτέμβριο του 1830 ο Βενθύλος παραιτήθηκε, η Πρώτη τάξη διαλύθηκε και από τους λίγους μαθητές της άλλοι έφυγαν από το. Σχολείο και άλλοι εντάχθηκαν στην τάξη του Γενναδίου, ενώ οι προπαρασκευαστικές τάξεις Τρίτη και Τετάρτη ονομάσθηκαν Πρώτη και Δευτέρα Προκαταρκτικού αντίστοιχα· έτσι, το φθινόπωρο του 1830 το Κεντρικό Σχολείο ξεκίνησε με μία και μόνη κανονική τάξη και με δύο προκαταρκτικές.

20. Αν και μου ήταν γνωστό ότι ο Μουστοξύδης είχε προτείνει στην κυβέρνηση την απομάκρυνση του Γεράσιμου Ζωχιού από το Κεντρικό Σχολείο τον Αύγουστο του 1830, στηριζόμενος σε έγγραφο των διδασκάλων του Κεντρικού Σχολείου συνταγμένο στις 12.8.1832 και ρητά αναφερόμενο στον χρόνο και τις συνθήκες απόλυσης του εν λόγω διδασκάλου, θεώρησα ότι τελικά αυτός ήταν ο μαθηματικός του όποιου την αντικατάσταση αξίωσαν οι μαθητές τον Ιανουάριο του 1831. Τώρα προσέχω ότι από δύο άλλα έγγραφα, στα όποια όμως δεν αναφέρονται ονόματα, προκύπτει πως ο Ζωχιός αντικαταστάθηκε στις αρχές του φθινοπώρου του 1830 από άλλον επίσης "ανάξιο" διδάσκαλο, για τον οποίο το μόνο στοιχείο

Σελ. 43
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Πρακτικά του Διεθνούς Συμποσίου «Οι χρόνοι της Ιστορίας για μια ιστορία της παιδικής ηλικίας και της νεότητας»
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 24
    33. Πρακτικά Συμποσίου, Χρόνοι

    Στέλιος ΧΙΩΤΑΚΗΣ, Αναπληρωτής Καθηγητής Πανεπιστημίου Αιγαίου, Βεργίνας 88,851 00 Ρόδος.

    Θανάσης ΧΡΗΣΤΟΥ, Ιστορικός, Αμισού 28, 111 42 Αθήνα.

    Γεώργιος ΧΩΡΑΣ, θεολόγος, Αλ. Ραγκαβή 42,114 74 Αθήνα.

    Bernard VERNIER, Professeur à Γ Université de Lyon I, 4, rue Castex, 75004 Paris.