Συγγραφέας:Κουλούρη, Χριστίνα
 
Τίτλος:Ιστορία και Γεωγραφία στα ελληνικά σχολεία (1834-1914)
 
Υπότιτλος:Ανθολόγιο κειμένων-Βιβλιογραφία σχολικών εγχειριδίων
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:18
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1988
 
Σελίδες:789
 
Αριθμός τόμων:1 τόμος
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Βιβλιογραφία
 
Εκπαίδευση-Δευτεροβάθμια
 
Εκπαίδευση-Πρωτοβάθμια
 
Παιδεία-Εκπαίδευση
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Χρονική κάλυψη:1834-1914
 
Περίληψη:Στόχος του βιβλίου αυτού είναι η αναζήτηση των καταβολών της ιστορικής παιδείας στο νεοελληνικό κράτος, και κυρίως του τρόπου παροχής της, και η διερεύνηση των μηχανισμών διαμόρφωσης της Ιστορικής συνείδησης μέσα από το εκπαιδευτικό σύστημα στον 19ο αιώνα. Το βιβλίο αποτελείται από τρία μέρη: Μία ιστορική εισαγωγή, ένα ανθολόγιο πηγών και μία βιβλιογραφία σχολικών εγχειριδίων. Τα κείμενα του ανθολογίου φιλοδοξούν να σκιαγραφήσουν τη φυσιογνωμία του ιστορικού και του γεωγραφικού μαθήματος κατά τον 19ο αιώνα, με έμφαση κυρίως στην ιδεολογική λειτουργία της διδασκαλίας, και για το λόγο αυτόν προτιμήθηκαν κείμενα κατεξοχήν στρατηγικά, όπως οι πρόλογοι των διδακτικών βιβλίων και οι επίσημες και μη οδηγίες για τη διδασκαλία, πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια. Στη Βιβλιογραφία συγκεντρώθηκαν 727 τίτλοι σχολικών εγχειριδίων ιστορίας και γεωγραφίας για την περίοδο 1834-1914, που παρουσιάζονται με χρονολογική σειρά, και στο εσωτερικό κάθε έτους σύμφωνα με την αλφαβητική σειρά των ελλήνων συγγραφέων η μεταφραστών.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 54.55 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 82-101 από: 794
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/31/gif/82.gif&w=600&h=91518. Κουλούρη, Ιστορία και Γεωγραφία

To 1882 ο Εμμανουήλ Γαλάνης μεταφράζει από τα γαλλικά το βιβλίο του Jules Simon Ο μικρός πολίτης 2, που απευθύνεται στους μαθητές του δημοτικού σχολείου, δεν είναι όμως σχολικό εγχειρίδιο άλλα προορίζεται να χρησιμεύσει ως "ανάγνωσμα κατ' οίκον". Αυτόνομα προβάλλει την πολιτική αγωγή Ο Έλλην πολίτης του Θ, Αποστολόπουλου3, που εγκρίνεται από την επιτροπή των κριτών ως αναγνωστικό για τη Δ' τάξη του δημοτικού σχολείου το 1902 και για τα επόμενα πέντε σχολικά έτη. Το τρίτο μέρος του βιβλίου -που καλύπτει και το ένα τρίτο περίπου των σελίδων- περιέχει στοιχεία Συνταγματικού, Ποινικού, Αστικού, και Εμπορικού Δικαίου, καθώς και Πολιτικής Οικονομίας4. με τα νομοσχέδια του A. Ευταξία το 1899, και στο A' Πανελλήνιο Εκπαιδευτικό Συνέδριο το 1904, προτείνεται να εισαχθεί-η διδασκαλία της αγωγής του πολίτη, η πρόταση όμως μένει χωρίς συνέχεια. Στο "Πρόγραμμα της ποσότητος και της οικονομίας της ύλης των αναγνωστικών

1. Έχει ήδη λεχθεί ότι τα κείμενα αυτά εξυπηρετούσαν κατά κύριο λόγο την "ηθοποίηση" των παιδιών και όχι ειδικά την εθνική - πολιτική τους αγωγή. Στα πλαίσια αυτά κινούνται αναγνωστικά όπως το Περί των καθηκόντων του ανθρώπου ως χριστιανού και ως πολίτου του Δ. Παπαρρηγόπουλου (εκδίδεται το 1864, βραβεύεται στο Νικομήδεια Διαγωνισμό και εισάγεται ως αναγνωστικό την ίδια χρονιά με την Εγκύκλιο 9923 / ΙΟ Νοεμβρίου' 1864), και Ο Μαυρογένης η Παιδαγωγικόν εγκόλπιον του λαού πραγματευόμενον περί των καθηκόντων του ανθρώπου προς τον θεόν, τον πλησίον και εαυτόν, του Μιλτιάδη Βρατσάνου, το οποίο επίσης βραβεύτηκε στο Νικομήδεια Διαγωνισμό και εισήχθη ως αναγνωστικό με την εγκύκλιο 9030 / 24 Δεκεμβρίου 1869.

2. Ιουλίου Σιμώνος, Ο μικρός πολίτης. Εκ του γαλλικού υπό Εμμανουήλ Γαλάνη, Αθήνα 1882, σ. [α'] - [β'].

3. Ο Θεόδωρος Αποστολόπουλος γεννήθηκε το 1863, πήρε δίπλωμα από το Διδασκαλείο το 1880, και το 1882 γράφτηκε στη Φιλοσοφική Σχολή απ' όπου έκανε μετεγγραφή στη Νομική. Πήρε το δίπλωμα του νομικού το 1892 και το 1895 διορίστηκε δικηγόρος. Ίδρυσε τα "Βιβλιεμπορικά καταστήματα Αποστολοπούλου", έγραψε πλήθος διδακτικών βιβλίων για τη στοιχειώδη εκπαίδευση και εξέδωσε για λίγο χρόνο (1897) δική του καθημερινή εφημερίδα, την Αυγή (Αθηνών).

4. Ο ίδιος ο Θ. Αποστολόπουλος δικαιολογεί ως εξής αυτή του την επιλογή: "Το Μέρος Τρίτον περιλαμβάνον στοιχεία της αστικής παιδεύσεως (instruction civique) αποτελεί την βάσιν μαθήματος κατ' εξοχήν σπουδαίου, εισηγμένου ήδη εν τοις σχολείοις της Αμερικής, της Σουηδίας, της Γερμανίας, της Ελβετίας, της Γαλλίας κλπ. Παρ' ημίν επίσης είναι λίαν αναγκαίον το μάθημα τούτο, ίνα μη ο Έλλην πολίτης νομίζη, ότι εκ του αίματος των Προγόνων, και της ελευθερίας της Πατρίδος αντλεί δικαιώματα μόνον, ουχί δε και καθήκοντα, και ίνα μη, εξερχόμενος του σχολείου, ευρίσκηται εν μέσω αγνώστω και ασφυκτικώ. Πρώτοι ημείς επιχειρούμεν νυν την θεραπείαν της παρ" ημίν σπουδαίας ταύτης ελλείψεως, επικροτούσης και της Πολιτείας" (Το Παιδευτικόν σύστημα εν Ελλάδι, Αθήνα 1902, σ. 17). Φαίνεται πάντως πως η σύνταξη αυτού του μέρους δεν ήταν άσχετη με το δικηγορικό επάγγελμα του Θ. Αποστολόπουλου: διέθετε τις απαραίτητες νομικές γνώσεις για να το συντάξει, γνώσεις που φυσικά δεν κατείχε η πλειοψηφία των συγγραφέων σχολικών βιβλίων.

Σελ. 82
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/31/gif/83.gif&w=600&h=91518. Κουλούρη, Ιστορία και Γεωγραφία

βιβλίων" του 1907, τα "καθήκοντα και τα δικαιώματα του Έλληνος συνταγματικού πολίτου" περιέχονται στο αναγνωστικό της ΣΤ' τάξης (Ανθολόγιο 150). η προσπάθεια του υπουργού Παιδείας A. Αλεξανδρή, με τα νομοσχέδια του 19111, να εισαχθούν στο δημοτικό σχολείο "τα δικαιώματα και τα καθήκοντα του συνταγματικού πολίτου", δεν παίρνει τη μορφή νόμου. Τέλος, στα νομοσχέδια του 1913 για την πρωτοβάθμια εκπαίδευση, η διδασκαλία της πολιτικής αγωγής γίνεται σε συνδυασμό με τη διδασκαλία της ιστορίας. Το μάθημα των δικαιωμάτων και των καθηκόντων του πολίτη θεωρείται ως τμήμα του σύγχρονου πολιτισμού, ο οποίος, όπως είδαμε, αποτελεί στα νομοσχέδια αυτά το κέντρο της πρωτοβάθμιας διδασκαλίας: "Διότι αυτό μεν καθ' εαυτό ως ιδιαίτερον μάθημα και εν ιδιαιτέραις ώραις αναγραφόμενον θα απέβαινεν μάλλον ανιαρόν και άγονον, εν ω επερχόμενον ως κατακλείς και επιστέγασμα της ελληνικής ιστορίας, ήτις εν τη έκτη τάξει θα φθάση μέχρι των ημερών ημών και θα ασχολήται με την σημερινήν κατάστασιν, με τα ιδανικάκαί την εκπολιτιστικήν αποστολήν του ελληνικού έθνους, θα παρουσιάζη και τα δικαιώματα και τα καθήκοντα του Έλληνος πολίτου ως απόρροιαν της πατρίου ιστορίας και θα περιβάλλη αυτά διά του πλαισίου της εν συνόλω εθνικής εργασίας και προόδου. Έκτος τούτου δε και εν άλλοις μαθήμασι και δή εν τη αναγνώσει θα παρέχηται ευκαιρία προς σχετικήν διδασκαλίαν" 2.

Η εθνική αγωγή αφορά, όπως είναι φυσικό, τόσο στην εκπαίδευση των αγοριών όσο και των κοριτσιών (Ανθολόγιο 72). Οι ιδέες όμως για τους διαφοροποιημένους ρόλους των δύο φύλων που επικρατούν στην Ελλάδα του 19ου αιώνα επηρεάζουν αναπόφευκτα και το περιεχόμενο της σε κάθε μια από τις δύο περιπτώσεις. "Εις τους κόλπους αυτών φέρουσιν αι γυναίκες των κοινωνιών την ειμαρμένην' απ'αυτάς άρα έπρεπε κυρίως ν" αρχίζη η εθνική εκπαίδευσις", σύμφωνα με κείμενο της Ανθολογίας των κοινωφελών γνώσεων τον Αύγουστο του 1836 3. "Ενα μήνα αργότερα, στο ίδιο περιοδικό, οι "νέαι μητέρες και νέαι σύζυγοι" προτρέπονται: "Μή μιμηθήτε τας ξένας εις την ματαιότητα του καλλωπισμού, και εις την περιέργειαν της ενδυμασίας· αλλά φυλάξατε καθαρόνκαί ακέραιον τον Ελληνικόν χαρακτήρα, διά να τον μεταδώσητε ως πολύτιμον κληρονομίαν εις τα τέκνα σας" 4. Η γυναικεία εθνική αγωγή επιδιώκει επομένως να αναδείξει κυρίως "φιλόστοργους μητέρας" που θα αναθρέψουν τα παιδιά

1. Α.Γ.Αλεξανδρής, "Νομοσχέδιον περί Οργανώσεως της δημοτικής εκπαιδεύσεως" (1 Οκτωβρίου 1911), Ανατολή 2 (1911-12), σ. 153-169.

2. "Αιτιολογική Έκθεσις του Νομοσχεδίου περί δημοτικής εκπαιδεύσεως", 20 Νοεμβρίου 1913, Δ. Γληνός, Άπαντα, δ.π., σ. 255-256. Ανάλογες απόψεις διατυπώνονται στο Υπόμνημα του Εκπαιδευτικού Ομίλου το 1912· στο ίδιο, σ. 116.

3. "Ανατροφή των κορασιών", 'Ανθολογία των κοινωφελών γνώσεων, Αύγουστος 1836.

4. "Ανατροφή και παιδαγωγία", στο ίδιο, Σεπτέμβριος 1836.

Σελ. 83
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/31/gif/84.gif&w=600&h=91518. Κουλούρη, Ιστορία και Γεωγραφία

τους με τα διδάγματα των ελληνικών αρετών και του πατριωτισμού. Άλλωστε κύριος σκοπός της γυναικείας ανατροφής ήταν η διατήρηση των "αρχαικών" αρετών, που θεωρούνταν ότι διέκριναν τις "γνήσιες" Ελληνίδες. Ο χαρακτήρας λοιπόν της γυναικείας εκπαίδευσης έπρεπε να είναι κατεξοχήν "ελληνοπρεπής", απορρίπτοντας όλα τα επικίνδυνα στοιχεία μιμητισμού και "ψευδοφραγκισμού". Θεμελιώδες στήριγμα της γυναικείας εθνικής αγωγής ήταν η "πάτριος ιστορία" (Ανθολόγιο 48), Ο A. Διομήδης Κυριάκος, στο λόγο του το 1886 "επί τη πεντηκονταετηρίδι του Αρσακείου"1, συνδέει ακριβώς την ιστορική γνώση με τη γνώση των καθηκόντων της Ελληνίδας απέναντι στην πατρίδα (Ανθολόγιο 86),

Στο πλαίσιο αυτής της ιστορικής διδασκαλίας, και σε πλήρη αναλογία· με την ανδρική εκπαίδευση, θεωρούνται χρήσιμες οι βιογραφίες επιφανών γυναικών" 2, οι οποίες μπορούν να αποτελέσουν πρότυπα συμπεριφοράς για τα νεαρά κορίτσια. Παράλληλα, από το σύνολο της ιστορικής ύλης προτιμώνται τα κομμάτια εκείνα που αναφέρονται στον οικογενειακό και κοινωνικό βίο από τα πολεμικά γεγονότα και τα κεφάλαια για τα πολιτεύματα (Ανθολόγιο 70), Ο διαχωρισμός αυτός αντιστοιχεί απόλυτα με το θεωρούμενο "προορισμό" της γυναίκας που κινείται στον "οίκο", στον ιδιωτικό χώρο, και πρέπει να είναι "καλή οικοκυρά καλή σύζυγος, φιλόστοργος μήτηρ και φιλάδελφος παρθένος" 3, και με τον "προορισμό" του άνδρα, ο όποιος δρα στο δημόσιο χώρο ως πολίτης και ως στρατιώτης. "Αν παρά των ανδρών ζητήται το γενναίον και το ατρόμητον κατά τους αγώνας, η αφοσίωσις, η αυταπάρνησις, η του πλησίον αγάπη είναι απαραίτητοι αρεταί τη γυναικί, δι' αυτών σώζεται ο οίκος, η δε καρδία της γυναικός διδάσκεται το εύσεβείν εν πάσιν" 4. Η δράση γυναικών κατά τη διάρκεια του πολέμου, όπως των Σουλιωτισσών για παράδειγμα, συνεπάγεται την ύπαρξη σ' αυτές "ανδρικών" αρετών, οι οποίες τις καθιστούν "υπερτέρας

1. Πβ. Ελένη Φουρναράκη, Εκπαίδευση και Αγωγή των Κοριτσιών. Ελληνικοί προβληματισμοί (1830 -1910). Ένα Ανθολόγιο, ΙΑΕΝ 11, Αθήνα 1987, σ. 324-332.

2. Η ύλη των αναγνωστικών βιβλίων των δύο ανωτέρων τάξεων του πλήρους σχολείου των θηλέων και του προς διδασκαλίαν της αρχαίας γλώσσης χρησιμεύοντος εν αυτοίς κειμένου, έστω συντελεστική προς εκπλήρωσιν του προορισμού της γυναικός, απαρτιζόμενης εκ βιογραφιών ενάρετων και λογίων γυναικών, εκ σκηνών οικογενειακού βίου, εκ παραγγελμάτων υγιεινών κλπ.": "Προκήρυξις διαγωνισμού περί συγγραφής διδακτικών βιβλίων της στοιχειώδους εκπαιδεύσεως", 3 Δεκεμβρίου 1898, Εφημερίς της Κυβερνήσεως, Παράρτημα Β', 196, 12 Δεκεμβρίου 1898. Βλ. επίσης εδώ. Ανθολόγιο 100α.

3. Κ.Σ. Ξανθόπουλος, Πρώτη και Μέση Έκπαίδευσις και περί ανατροφής και εκπαιδεύσεως των κορασιών, Αθήνα 1873, σ. 232.

4. Καλλιόπη Α. Κεχαγιά, Παιδαγωγικαί Μελέται, ήτοι Λόγοι εκφωνηθέντες εν τω Ζαππείω κατά την διανομήν των βραβείων, Κωνσταντινούπολη 1880, σ. 98.

Σελ. 84
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/31/gif/85.gif&w=600&h=91518. Κουλούρη, Ιστορία και Γεωγραφία

του φύλου των"1. η διαφοροποίηση λοιπόν των σκοπών της γυναικείας και της ανδρικής εθνικής αγωγής είναι άμεση συνάρτηση της διαφοροποίησης του γυναικείου και του ανδρικού κοινωνικού ρόλου. Η διαφοροποίηση αυτή αφορά μόνο στους σκοπούς της αγωγής και όχι στα μέσα: τα προγράμματα των δημοτικών σχολείων, μετά το 1894, που συντάσσονται για πρώτη φορά, είναι κοινά για τα αγόρια και τα κορίτσια τόσο ως προς την ύλη όσο και ως προς τις ώρες διδασκαλίας. Τα διδακτικά βιβλία ιστορίας και γεωγραφίας είναι επίσης κοινά στην πρωτοβάθμια και στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Επομένως, με την ίδια ακριβώς ύλη επιδιώκονται διαφορετικά αποτελέσματα.

Οι ποιοτικές διαφοροποιήσεις που παρατηρούνται στους στόχους της εκπαίδευσης στην περίοδο των ογδόντα χρόνων που μεσολαβούν από το 1834 ως το 1914 δεν επηρεάζουν την ποσοστιαία αναλογία της ιστορίας και της γεωγραφίας στο σύνολο των διδασκόμενων μαθημάτων (βλ. Πίν.). Το ειδικό τους βάρος δηλαδή και η ιεραρχική τους τοποθέτηση στο σύνολο της διδασκαλίας δεν αλλάζουν ποτέ δραστικά. Μοναδική σημαντική αλλαγή παρατηρείται στο τέλος της περιόδου, στα προγράμματα του δημοτικού σχολείου του 1913, όπου αυξάνονται εμφανώς οι ώρες διδασκαλίας της γεωγραφίας. Η έμφαση επομένως στην εθνική αγωγή δε συνοδεύεται από μια ενίσχυση των μαθημάτων της ιστορίας καταρχήν και της γεωγραφίας στη συνέχεια, όπως έγινε σε όλη τη "δυτική Ευρώπη κατά τον 19ο αιώνα2. Το ποσοστό της ιστορικής διδασκαλίας ως ιδιαίτερου μαθήματος, βάσει των επίσημων προγραμμάτων, μπορεί βέβαια να είναι παραπλανητικό από τη στιγμή που δεν αντιπροσωπεύει το σύνολο της ιστορικής διδασκαλίας, η οποία διοχετεύεται εξίσου μέσω άλλων αγωγών, όπως το αναγνωστικό και τα νεοελληνικά αναγνώσματα. Γιά τη σημασία του αναγνωστικού έγινε ήδη λόγος. Ας προστεθεί μόνο εδώ ότι, εκτός από την ιστορική ύλη που ορίζουν για τα αναγνωστικά οι διαγωνισμοί του 1882, 1886, 1895, 1907 και 1912, ήδη πριν από τις επίσημες ρυθμίσεις τα αναγνωστικά αντλούσαν σημαντικό μέρος της ύλης τους από το χώρο ιών ιστορικών "σκηνογραφιών". Χαρακτηριστικό παράδειγμα ο Γεροστάθης, με τον οποίο "γενεαί όλαι ελληνοπαίδων... εδιδάχθησαν τα πρώτα στοιχεία της ιστορίας των προγόνων"3 όχι μόνο στα σχολεία του ελληνικού βασιλείου αλλά και στα ελληνικά σχολεία της οθωμανικής αυτοκρατορίας4. με τα Νεοελληνικά Αναγνώσματα

1. Π.Γ. Πολίτης και Δ.Σ. Σκούφος, Διηγήσεις εκ της Ιστορίας της Ελληνικής Επαναστάσεως διά τους παίδας. Τεύχος πρώτον, Αθήνα 1879, σ. 65.

2. Βλ. εδώ, σ. 26, σημ. 1

3. "Ο αληθής Γεροστάθης", περ. Εστία 21 (1886), σ. 9-10.

4. Ο Γεροστάθης μαζί με την Ελληνικήν Χρηστομάθειαν των Σ.Δ.Βυζάντιου και Α.Ρ.Ραγκαβή θεωρούνται τον 19ο αιώνα ως τα διδακτικά βιβλία με το μεγαλύτερο αριθμό εκδόσεων και αντιτύπων: "Είκοσι και πέντε μυριάδες αντιτύπων του "έργου τούτου μέχρι

Σελ. 85
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/31/gif/86.gif&w=600&h=393 18. Κουλούρη, Ιστορία και Γεωγραφία

ΕΙΚΟΝΑ 21. Ελληνικό Παρθεναγωγείο Ασπασίας Β. Σκορδέλη, Αθήνα

Σελ. 86
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/31/gif/87.gif&w=600&h=91518. Κουλούρη, Ιστορία και Γεωγραφία

εισάγεται από το 1884 στη μέση εκπαίδευση (Ελληνικά σχολεία) η διδασκαλία της νέας ελληνικής γλώσσας. Η ακριβής υλη που ορίζεται για τα εγχειρίδια των νεοελληνικών αναγνωσμάτων είναι ύλη κατεξοχήν ιστορική, και το 20% των κειμένων προέρχονται από την Ιστορίαν του Κωνσταντίνου Παπαρρηγόπουλου (Ανθολόγιο 77).

Από την άλλη μεριά, η εθνική αγωγή στην Ελλάδα είναι επίσης έργο της γλωσσικής διδασκαλίας. Είναι γνωστό ότι η γλώσσα Θεωρήθηκε ανέκαθεν από ποικίλους και διαφορετικούς μεταξύ τους εθνικισμούς ως συστατικό στοιχείο του εθνικού χαρακτήρα και χρησιμοποιήθηκε ως παράγοντας ενοποίησης διαφόρων εθνοτήτων. Το 1866 ο Σ. Δ. Βυζάντιος, γενικός διευθυντής των. δημοτικών σχολείων, γράφει σε εγκύκλιο του προς τους δασκάλους: "Aι Μούσαι, τας οποίας προσπαθούμεν άπαντες να επαναφέρωμεν εις την αρχικήν των πατρίδα, τον Ελικώνα, ξενοπαθούσι προς παν ετερόφωνον και δύσηχον. Φιλοτιμηθώμεν λοιπόν να τας τιθασεύσωμεν εν μια φωνή, καθώς εν ενί πνεύματι και μια καρδία σταδιοδρομούμεν και προς το ένδοξον ημών μέλλον"1. Ο ελληνικός εθνικισμός λοιπόν, είτε με το "συντηρητικό" είτε με το "προοδευτικό" του πρόσωπο, ανύψωσε τη γλώσσα σε αποδεικτικό στοιχείο ελληνικότητας και σε μέσο εθνικής ενότητας. Ο στόχος δηλαδή αρχαιστών, και δημοτικιστών είναι, παρά την αντιπαράθεση τους, κοινός ως προς την εθνική διαπαιδαγώγηση, και διαφοροποιούνται μόνο ως προς τους τρόπους που προκρίνουν για την επίτευξη του. Το γλωσσικό ζήτημα φυσικά ξεπερνά κατά πολύ τις φιλοδοξίες αυτού εδώ του Ανθολογίου. Η διακύμανση όμως των ωρών της διδασκαλίας της αρχαίας ελληνικής γλώσσας είναι ένας αξιόπιστος δείκτης για τις προθέσεις της πολιτείας -και όχι μόνο αυτής- ως προς την εθνική αγωγή, τη στιγμή που η στασιμότητα της ιστορικής διδασκαλίας δυσχεραίνει την εξαγωγή συμπερασμάτων. Ας αναφερθεί εδώ ενδεικτικά η σημαντική αύξηση των ωρών των αρχαίων ελληνικών στα νομοσχέδια του 1899, την πρώτη θεσμική αποτύπωση για την παιδεία μετά την ήττα του 1897, όταν η κριτική για τα "εθνοκτόνα" σχολεία έχει φθάσει στο απόγαιό της.

τούδε κατηναλώθησαν και εις την τουρκικήν μετεγλωττίσθη, προς χρήσιν των τουρκόφωνων ελληνικών κοινοτήτων της Ανατολής" ("Λόγος επιτάφιος εις Λ. Μελάν εκφωνηθείς υπό Κ.Ν. Κωστή", Ώρα, 10 Οκτωβρίου 1879). "Είδον προς τούτοις εκδόσεις Γεροστάθη εκτυπωθείσας εν Κυδωνίαις, Βραΐλα, Μυτιλήνη, Ιεροσολύμοις, Σάμω, Αιγίω, Βώλω, Θεσσαλονίκη, Κύπρω, Αλεξανδρεία, πάσας είναι αληθές, επί κακίστου χάρτου και κεκοσμημένας με λάθη τυπογραφικά, μη υπάρχοντα εν ταις αρχικαίς των Καταστημάτων Βλαστού εκδόσεσιν" (Α.Κ.Χ., "Ποίον ελληνικόν βιβλίον έξετυπώθη εις μεγαλείτερον αριθμόν αντιτύπων", Έβδομος, 8 Ιουνίου 1886, σ. 271-272).

1. Εγκύκλιος "Προς τους δημοδιδασκάλους", 15 Οκτωβρίου 1866, του Σ.Δ. Βυζάντιου (Γενικού Διευθυντή των δημοτικών σχολείων).

Σελ. 87
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/31/gif/88.gif&w=600&h=91518. Κουλούρη, Ιστορία και Γεωγραφία

Ως το 1914, επομένως, είχε διαμορφωθεί η φυσιογνωμία της ελληνικής σχολικής ιστορίας και της γεωγραφίας. Το μικρό μεταρρυθμιστικό διάλειμμα, στο χώρο της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης (1917-1921), δε θα επηρεάσει στην ουσία την εξωτερική μορφή και το ιδεολογικό περιεχόμενο της διδασκαλίας. Οι βασικές σταθερές που ορίστηκαν με τα προγράμματα του 1913 και του 1914 επιβίωσαν ως τα πολύ πρόσφατα χρόνια.

Σελ. 88
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/31/gif/89.gif&w=600&h=915 18. Κουλούρη, Ιστορία και Γεωγραφία

ΑΝΘΟΛΟΓΙΟ

Σελ. 89
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/31/gif/90.gif&w=600&h=91518. Κουλούρη, Ιστορία και Γεωγραφία

Στα κείμενα του Ανθολογίου δεν έχει γίνει καμιά επέμβαση στην ορθογραφία η τη στίξη, εκτός από τις περιπτώσεις που θεωρήθηκε ότι πρόκειται για προφανές τυπογραφικό λάθος.

Σελ. 90
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/31/gif/91.gif&w=600&h=91518. Κουλούρη, Ιστορία και Γεωγραφία

l

ει δυνατόν

Διάταγμα για την Οργάνωση των δημοτικών σχολείων (1834)

Άρθρον 1.

Εις έκαστον δημοτικόν, η του λαού σχολείον θέλουν διδάσκεσθαι τα εξής: Κατήχησις, Στοιχεία της Ελληνικής, Ανάγνωσις, Γραφή, Αριθμητική, η γνώσις των κατά τους νόμους παραδεδεγμένων σταθμών και μέτρων, η Γραμμική Ιχνογραφία και η Φωνητική Μουσική, ει δυνατόν δε και στοιχεία της Γεωγραφίας, της Ελληνικής Ιστορίας, και εκ των φυσικών επιστημών τα αναγκαιότερα.

Σελ. 91
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/31/gif/92.gif&w=600&h=91518. Κουλούρη, Ιστορία και Γεωγραφία

2

με παραβολήν προς την παλαιάν

Νομοσχέδιο του Α. Ρ. Ραγκαβή για την οργάνωση της μέσης εκπαίδευσης (1834)

ΟΘΩΝ

ΕΛΕΩ ΘΕΟΥ ΒΑΣΙΛΕΥΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ

Επί τη προτάσει της Ημετέρας επί των Εκκλησιαστικών κλπ. Γραμματείας της Επικρατείας, λαβόντες υπ' όψιν και την από 3 Ιουλίου 1833 έκθεσιν της κατά την 22 Μαρτίου (3 Απριλίου) 1833 διορισθείσης Επιτροπής προς διοργανισμόν της Εκπαιδεύσεως, ακούσαντες και την περί της εκθέσεως ταύτης γνώμην του 'Υπουργικού Μας Συμβουλίου, απεφασίσαμεν και διατάττομεν:

ΤΜΗΜΑ Α'.

Περί Ελληνικών σχολείων,

ΚΕΦΑΛ. Α'. Περί διδασκαλίας εν γένει.

§ 11

Τα Ελληνικά σχολεία είναι η βαθμίς της ανωτέρω διδασκαλίας. Εις αυτά θέλουν διδάσκεσθαι τα εξής:

1) Η κατήχησις κατά το Ανατολικόν δόγμα πλέον ανεπτυγμένη η εις τα δημοτικά σχολεία, και η Ιερά ιστορία.

2) Η Ελληνική γλώσσα εντελώς κατά το τεχνολογικόν, όρθογραφικόν και συντακτικόν, λογογράφοι, ποιηταί και σύνθεσις.

3) Αριθμητική κατ' έκτασιν, και αρχαί της Αλγέβρας μέχρι των σειρών.

4) Στοιχεία παλαιάς και νέας Γεωγραφίας,

5) Ελληνική ιστορία, μυθολογία, χρονολογία, και στοιχεία της γενικής παλαιάς και νέας ιστορίας.

Σελ. 92
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/31/gif/93.gif&w=600&h=91518. Κουλούρη, Ιστορία και Γεωγραφία

6) Αρχαί φυσιογραφίας.

7) Η Γερμανική η Γαλλική γλώσσα.

8) Καλλιγραφία και, ει δυνατόν, ιχνογραφία και μουσική,

9) Σωμασκία θέλει διδάσκεσθαι και εις τους μαθητάς του Ελληνικού σχολείου υπό του διδασκάλου του δημοτικού σχολείου, και συγχρόνως με τους μαθητάς εκείνου. Περί διδασκαλίας της κατηχήσεως ισχύει και ενταύθα ο,τι είρηται εις τον περί νομοδιδασκαλίας νόμον, αρθρ. 3,

§ 12

Εις όλα τα Ελληνικά σχολεία και τα γυμνάσια θέλουν εισαχθή ομοιόμορφα διδακτικά βιβλία. Περί συντάξεως τούτων, ως και περί της τάξεως των μαθημάτων, της διαιρέσεως των ωρών κλπ, θέλουν μας γείνει αι αναγκαίαι προτάσεις παρά της επί των Εκκλησιαστικών κλπ. Γραμματείας της Επικρατείας.

ΚΕΦΑΛ. Β'.

Περί των διδασκάλων. α) Περί των γνώσεων και του διορισμού των.

§ 16

Εις έκαστον Ελληνικόν σχολείον θέλουν διορίζεσθαι τρεις διδάσκαλοι (όπου κριθή ανάγκη και περισσότεροι) διαφόρων τάξεων, κατά την διαφοράν των γνώσεων και της ικανότητός των.

[.....]

γ) Ο τρίτος, όστις θέλει διευθύνει το Ελληνικόν σχολείον, φέρων τίτλον Σχολάρχου, [. . . ] θέλει παραδίδει την ιστορίαν, και εις μεν την πρώτην τάξιν την παλαιάν και ιδίως την της Ελλάδος, εις την δευτέραν την του μεσαιώνος, και εις την τρίτην την νεωτέραν. Κυρίως όμως θέλει περιέχει το μάθημα τούτο τας κυριωτέρας εποχάς, τα κυριώτερα ονόματα και τα πρώτιστα συμβάντα. - την γεωγραφίαν: εις την πρώτην τάξιν, την γνώσιν της σφαίρας και την γενικήν φυσχκήν και πολιτικήν διαίρεσιν της γης. Εις την δευτέραν την νεωτέραν γεωγραφίαν της Ελλάδος, με παραβολήν προς την παλαιάν, εις την τρίτην την γενικήν νεωτέραν γεωγραφίαν.

Σελ. 93
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/31/gif/94.gif&w=600&h=91518. Κουλούρη, Ιστορία και Γεωγραφία

ΤΜΗΜΑ Β'.

Περί  Γυμνασίων.

ΚΕΦΑΛ. Α'

Περί της διδασκαλίας εν γένει.

§ 69

Εις έκαστον γυμνάσιον θέλει διδάσκεσθαι:

α) Υψηλή Ελληνική φιλολογία, προοδευούσης της διδασκαλίας διά μεν τους πεζούς από των ιστοριογράφων εις τους ρήτορας και φιλοσόφους, διά δε τους ποιητάς από των επικών εις τους λυρικούς και δραματικούς, και προκειμένου ως κυρίου σκοπού αυτής όχι να έπιμένη εις την περί τον νουν ερμηνείαν και εις γραμματικάς αναπτύξεις, αλλά να διδάξη εις τους μαθητάς να εμβαθύνωσιν εις τον οργανισμόν της Ελληνικής γλώσσης και το πνεύμα της Ελληνικής φιλολογίας, η την ιστορίαν της γλώσσης κατά τας διαφόρους αυτής φάσεις, εφηρμοσμένων εις παοαδειγματα των κλασσικών και των μεταγενεστέρων συγγραφέων και ποιητών εν παραθέσει προς αλλήλους. Μετά της διδασκαλίας ταύτης θέλουν συνδέεσθαι και γραπτά γυμνάσματα εις την αρχαίαν και εις την νέαν και κατ' έκτασιν και καθ' ύλην μεταβαλλόμενα κατά την πρόοδον των μαθητών εις τας γνώσεις και τας τάξεις. Δις της εβδομάδος θέλουν γυμνάζεσθαι και εις το διαλέγεσθαι ελληνιστί.

β) Ρητορική, ποιητική, λογική θεωρητικώς και πρακτικώς συγχρόνως μετά της Ελληνικής και κατ' εκείνης τα παραδείγματα, με τρόπον ώστε αι επιστήμαι αύται να δίδωσι την ύλην των δι' εκείνων γινομένων γυμνασμάτων.

γ) Ιστορία παλαιά και νέα κατ' έκτασιν, και ιδίως της Ελλάδος μετά μυθολογίας και χρονολογίας, και γεωγραφία (ιδίως της Ελλάδος) πολιτική παλαιά και νέα, φυσική και μαθηματική,

δ) Μαθηματικά, άλγεβρα, γεωμετρία (και στερεομετρία), τριγωνομετρία επίπεδος,

ε) Στοιχεία της φυσικής, χημείας και φυσικής ιστορίας, ώστε να δώσωσιν εις τους μαθητάς γενικωτέραν ιδέαν των επιστημών και στρέψωσιν εγκαίρως την προσοχήν των και προς μελέτην των όντων.

ζ) Λατινικά και Γαλλικά (η Γερμανικά).

η) η κατήχησις ιστορικής και εξηγητικής με παραδείγματα των υπομνηματιστών της Γραφής και των Πατέρων,

θ) Ει δυνατόν, και εις εκτάκτους ώρας εις τους βουλομένους ζωγραφική και μουσική, και γυμναστική εις το στάδιον του κατά την πόλιν δημοτικού σχολείου.

Σελ. 94
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/31/gif/95.gif&w=600&h=91518. Κουλούρη, Ιστορία και Γεωγραφία

ΚΕΦΑΛ. Β'.

Περί των καθηγητών, α) Περί των γνώσεων και του διορισμού των.

[....]

§ 75

Εκ των λοιπών καθηγητών.

α) Ο μεν εις την πρώτην τάξιν [διδάσκει] Έλληνας πεζούς και ποιητάς μετά φιλολογικών αναπτύξεων, παλαιάν γεωγραφίαν εν παραλληλισμώ μετά της νεωτέρας, και παλαιάν ιστορίαν ιδίως ως προς την Ελλάδα, μετά γενικής χρονολογίας.

Εις την δευτέραν τάξιν ιστορίαν του μεσαίωνος και ιστορίαν της νεωτέρας φιλολογίας.

Εις την τρίτην τάξιν νεωτέραν ιστορίαν.

[.....] Ναύπλιον, την ......, 1834.

Εν ονόματι του Βασιλέως Η αντιβασιλεία

Σελ. 95
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/31/gif/96.gif&w=600&h=91518. Κουλούρη, Ιστορία και Γεωγραφία

3

μάθημα τερπνόν και διδακτικόν

"Δηλοποίησις" του Μ. Μανιάκη για την έκδοση βιβλίου με θέμα τη νεότερη ιστορία της Ευρώπης (1834)

ΔΗΛΟΠΟΙΗΣΙΣ

Είναι κοινώς ομολογουμενον, ότι η ιστορία είναι μάθημα' τερπνόν και, διδακτικόν· διότι με την ευχαρίστησιν, την οποίαν μας προξενεί η ανάγνωσις αυτής, μας διδάσκει και όλας τας σημαντικάς πράξεις του ανθρωπίνου γένους. Ήθελεν είναι διόλου περιττόν να ενασχοληθώμεν ν" αποδείξωμεν εις την δηλοποίησιν ταύτην την ώφέλειαν, την οποίαν μας παρέχει η ανάγνωσις της ιστορίας, ενώ αρκεί μόνον να είπωμεν, ότι η ιστορία φέρει τον αναγνώστην εις τα διάφορα έθνη της γης και εις τας πλέον μεμακρυσμένας έποχάς, του ανακαλύπτει τα αποτελέσματα των ανθρωπίνων παθών, τον διδάσκει την γένεσιν, ακμήν, και πτώσιν των διαφόρων εθνών, γνωστοποιεί τους νομούς, με τους όποιους αυτά διοικούνται, και εν συντόμω, μανθάνει ο άνθρωπος, ποίαι αρεταί τα υπερυψόνουν και διατηρούν, και ποία ελαττώματα τα κατακρημνίζουν και διαφθείρουν. Προς δε τούτοις, η ιστορία υψόνει τον νουν, πολλαπλασιάζει τας ιδέας, και κατασταίνει τον άνθρωπον ίκανόν να ανερευνά τα ανθρώπινα πράγματα, όχι ως κάτοικος μιας τινός πόλεως, επαρχίας, η κράτους, αλλ' ως πολίτης όλης της υδρογείου σφαίρας.

Το αναγεννώμενον έθνος μας, μεταξύ άλλων πολλών, έχει χρείαν και ιστορικών βιβλίων, και μάλιστα τοιούτων, οποία να περιγράφουν την νεωτέραν ιστορίαν των Εθνών της Ευρώπης, Τούτο στοχασθείς και παρατηρήσας, με πόσην προθυμίαν ο λαός της Ελλάδος αναγινώσκει ιστορικά βιβλία, ετόλμησα να δημοσιεύσω διά του τύπου εράνισμα σύντομον της νεωτέρας ιστορίας της Ευρώπης, αρχίζον από την εποχήν, καθ' ην εχωρίσθη η Δυτική από την Ανατολικήν Εκκλησίαν έως εις την άλωσιν της Κωνσταντινουπόλεως, υπό των Τούρκων,

Το ύφος του συγγράμματος είναι απλούν, ώστε να δύναται να το καταλαμβάνη ο καθείς' διότι νομίζω, ότι η σαφήνεια δεν πρέπει να θυσιάζεται εις την

Σελ. 96
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/31/gif/97.gif&w=600&h=91518. Κουλούρη, Ιστορία και Γεωγραφία

έρευναν λέξεων και φράσεων κλασικών μεν, μη εννοουμένων όμως από τον λαόν' όταν δε ο λαλών η ο γράφων μεταχειρίζεται λέξεις και φράσεις δυσνόητους, η ακατάληπτους, πράττει εναντίον του σκοπού του, και το άτοπον τούτο επάσχισα το κατά δύναμιν να αποφύγω.

Επειδή όμως απαιτούνται χρηματικά κεφάλαια διά την έκδοσιν του βιβλίου τούτου, και εις την αναγεννωμένην Ελλάδα δεν υπάρχουν ακόμη εκείνα τα βοηθήματα, διά των οποίων να δύναται ο συγγραφεύς να εκδίδη μόνος του τα συγγράμματα του, διά τούτο αναγκάζομαι να ζητήσω διά της παρούσης την συνδρομήν των φιλόμουσων ομογενών μου προς την εκτύπωσιν του βιβλίου, του οποίου η τιμή θέλει είναι δραχμαί πέντε, πληρωτεαι μετά την παραλαβήν. Όσοι. δε ευαρεστούνται, δύνανται να πληρώσουν και παραλαβόντως διά να ευκολυνθή περισσότερον η εκτύπωσις.

Ελπίζομεν, ότι το έργον τούτο, αν δεν ανταποκριθή με τας ελπίδας των συνδρομητών μας, τουλάχιστον θέλει επιτύχει την ευμένειάν των και εάν ενθαρρυνθώμεν, θέλομεν εξακολουθήσει την ιστορίαν ταύτην και έως, εις τας ημέρας μας.

Εν Ναυπλίω, 6 Απριλλίου 1834.

Μ. ΜΑΝΙΑΚΗΣ

Νομοδιδάσκαλος

Σελ. 97
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/31/gif/98.gif&w=600&h=91518. Κουλούρη, Ιστορία και Γεωγραφία

4

η κατ' ερωταπόκρισιν μέθοδος

Προοίμιον του Π.Ραυτόπουλόυ στη μετάφραση του Εγχειριδίου Γεωγραφικού . του J. Bradley (1834)

Η κατ' ερωταπόκρισιν μέθοδος γενικώς νομίζεται ότι αρμόζει περισσότερον, παρά πάσαν άλλην εις την στοιχειώδη ανατροφήν των νεανίσκων' διά της μεθόδου ταύτης περιορίζεται η προσοχή, γυμνάζονται αι μνημονικού δυνάμεις και πληροφορείται η κρίσις' διότι δι' αυτής ο μαθητής νομίζει ότι συνομιλεί με τον διδάσκαλόν του και, μολονότι δεν είναι καθαυτό εις μορφήν διαλόγου, πάσα ερώτησις όμως λαμβάνει ανάλυσιν εις ύφος τόσον απλούν, και αναφέρεται τόσον κατ' ευθείαν εις την μνήμην, ώστε είναι αδύνατον να μην συντέλεση κατά πολύ εις την παίδευσιν.

Ότι δε η μάθησις και η γνώσις της Γεωγραφίας είναι αναγκαία εις έκαστον άνθρωπον, ουδεμία αμφιβολία· επειδή χωρίς την γνώσιν ταύτης ουδείς δύναται να έχη καθαράς ιδέας των τόπων, όπου συνέβησαν μεγάλα και αξιόλογα έργα των ανθρώπων, αλλ' υπόκειται εις τα μέγιστα λάθη, συγχέων το εν μέρος του κόσμου με το άλλο. Χρησιμεύει προς τούτοις εις την Πάλαιαν καθώς και εις την Νέαν ιστορίαν, παρασταίνουσα την ευαρεστον συγκοινωνίαν των παλαιών και των νέων ονομάτων των τόπων, τους χαρακτήρας και τα έθιμα των διαφόρων κατοίκων. Οφελεί την μνήμην με τας ιδέας τας οποίας παρέχει, και η θεωρία τόπου τινός παρασταινομένου εις σφαίραν τινά, η γεωγραφικόν πίνακα, υπενθυμίζει εις τον νουν τας αξιοσημείωτους πράξεις, αι οποίαι εκτελέσθησαν εις αυτόν, καθώς και τους λαμπρότερους των ανδρών του.

Σελ. 98
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/31/gif/99.gif&w=600&h=91518. Κουλούρη, Ιστορία και Γεωγραφία

5

εις τον ιερόν αγώνα μας

Εγχειρίδιον της γεωγραφίας του Ν. Γ. Φαρδούλη (1835)

ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΕΛΛΑΣ

Η Ανατολική Ελλάς περιέχει την Δωρίδα, την κοιλάδα του Σπερχειού, τους Επικνημιδίους και Οπουντίους Λοκρούς, την Φωκίδα, την Βοιωτίαν, την Αττικήν και την Μεγαρίδα. Έχει επιφάνειαν 400 τετραγ. λευγών 11 πόλεις, 585 κώμας, και κατ. 131.000. Αι επισημότεραι πόλεις τηςι είναι· Σάλωνα (Άμφισσα), μητρόπολις του νομού Λοκρίδος και Φωκίδος, και πρωτεύουσα της επαρχίας Παρνασίδος, εις τα βόρεια ομωνύμου κόλπου, επί τους πρόποδας λόφου, απέχουσα από την θάλασσαν 3 ώρας περίπου, με κατ. 1.500 περίπου. Η θέσις των Σαλώνων είναι τερπνότατη διά τους εις τα πέριξ ελαιώνας και αμπελώνας. Γαλαξίδιον, εις την δυτικήν ε'ίσοδον του κόλπου των Σαλώνων, ναυπηγείον με αγαθόν λιμένα, Εκάη από τους Τούρκους την 2 Οκτωβρίου 1821' αλλ' η εμπορική θέσις του συνήργησεν εις το να ανεγερθή πολλά γρήγορα. Οι κάτοικοι του είναι έως 3,000. Ζητούνιον, πλησίον του Σπερχειού, εν μίλλιον μακράν του Λαμιακού κόλπου, με κατ. 4.000. Η πόλις αύτη έχει αλυκάς εις τα πέριξ, Ταλάντιον, εν μίλλιον μακράν ομωνύμου κόλπου, με φρουριον και κατ, 3.0Ο0. Λεβαδία, εις τερπνήν πεδιάδα, με κατ. 6,000 Χριστιανούς και Εβραίους. Θήβαι, παρά τον Ισμηνόν ποταμόν, καθέδρα έπαρχου, εις ωραίον λόφον, με κατ, 6.000 περίπου.

Αθήναι, μητρόπολις του νομού Αττικής και Βοιωτίας, πρωτεύουσα της Αττικής, καθέδρα της κυβερνήσεως, ήτις μετέβη εκεί την 1 Δεκεμβρίου του 1834 έτους. Η πόλις αυτή, η το πάλαι λαμπροτάτη και πλέον πολιτισμένη πόλις του κόσμου και μητρόπολις των επιστημών και τεχνών, κείται εις ωραίαν πεδιάδα, μεταξύ των ποταμών Ιλισσού και Κηφισσού, 2 ώρας περίπου μακράν του Πειραιώς, Η ακρόπολις κείται εις βράχον 240 ποδών το ύψος. Από τας αρχαιότητας της σώζεται δ ναός του Θησέως με 32 δωρικάς στήλας·

Σελ. 99
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/31/gif/100.gif&w=600&h=91518. Κουλούρη, Ιστορία και Γεωγραφία

ο ναός του Ερεχθέως ιωνικής αρχιτεκτονικής, και λείψανα του Παρθενώνος δωρικής αρχιτεκτονικής. Περιέχει κατ. 6.000 περίπου.

ΔΥΤΙΚΑΙ ΣΠΟΡΑΔΕΣ

Ύδρα (Υδραία), αντικρύ της Αργολίδος, νήσος βραχώδης και ξηρά, λιμήν ελεύθερος με λοιμοκαθαρτήριον, πατρίς των γενναίων ηρώων, οίτινες έσωσαν την Ελλάδα, καταστρέψαντες πολλάκις με τα εμπορικά πλοία των τους υπερήφανους Τουρκικούς στόλους. Εις τον ιερόν αγώνα μας είχε πάντοτε η Ύδρα εις ενέργειαν 120 πλοία της γραμμής, και 300 μικρά. Την σήμερον μόλις έχει 100 μικρά και μεγάλα πλοία. Περιέχει δε 3,450 οικίας, μεταξύ των οποίων είναι πολλαί μεγαλοπρεπέσταται, και κατ. 20.000. Απέχει από την Σύραν 62 μίλλια, και εχει περίμετρον μιλλίων 20. Σπέτσαι (Τιπάρινος), νήσος επίπεδος εις την είσοδον του Αργολικού κόλπου, περίφημος διά τα υπέρ της Ελλάδος ηρωικά ανδραγαθήματα των ατρόμητων κατοίκων της, απέχουσα από την Σύραν 80 μίλλια. Εις τον ιερόν αγώνα μας είχαν αι Σπέτσαι 50 πλοία εις ενέργειαν, Την σήμερον έχουν 120 μεγάλα πλοία και 60 μικρά, και κατ. 13,000, Πόρος (Καλαβρία), αντικρύ της Τροιζήνος, νήσος κατάφυτος από δένδρα, με λιμένα εξαίρετον και ναυπηγείον, και κατ, 4.464. Απέχει από την Σύραν 65 μίλλια, Αίγινα, νήσος επίπεδος, εις τον Σαρωνικόν κόλπον, απέχουσα από την Σύραν 66 μίλλια, με κατ. 5.572. Αγκίστριον, προς δυσμάς της Αιγίνης, με κατ. 1.552. Σαλαμίν, προς βορράν της Αιγίνης, απέχουσα από την Σύραν 70 μιλ. με κατ. 1.150.

Σελ. 100
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/31/gif/101.gif&w=600&h=91518. Κουλούρη, Ιστορία και Γεωγραφία

6

να εντυπώνη εις την μνήμην

Πρόγραμμα Ελληνικών σχολείων και γυμνασίων (1836)

ΤΜΗΜΑ III. Περί διδασκαλίας εις τα Ελληνικά σχολεία.

Άρθρον 8.

Εις τα έχοντα τρεις τάξεις ελληνικά σχολεία θέλει διαιρείσθαι η διδασκαλία, ως ακολούθως.

Εις την πρώτην τάξιν θέλει παραδίδεσθαι,

1. Το ετυμολογικον της ελληνικής κατά την παραδεχθησομένην γραμματικήν' ως δε κείμενον θέλει χρησιμεύει ο πρώτος τόμος της εισαχθησομένης έγκυκλοπαιδείας.

2. Ιερά ιστορία της παλαιάς και νέας γραφής.

3. Σύντομος γεωγραφία της Ελλάδος κατά το παραδεχθησόμενον βιβλίον.

4. Αριθμητική, τα τέσσαρα πάθη, τα κλάσματα, και τα δεκαδικά μέχρι των μεθόδων, και ιδίως η πρακτική και εκ μνήμης αριθμητική,

5. Καλλιγραφία κατά πρωτότυπα.

6. Αρχαί της Γαλλικής.

Θέλουν γίνεσθαι και ασκήσεις αναγνώσεως και απαγγελίας. Εις την δευτέραν τάξιν.

1. Ελληνική, τεχνολογία, σύνταξις, διάλεκτοι' ως κείμενον ο δεύτερος τόμος της εγκυκλοπαιδείας.

2. Κατήχησις.

3. Παλαιά ιστορία, και η της Ελλάδος.

4. Γεωγραφία της Ευρώπης,

5. Αριθμητική από τας μεθόδους μέχρι της Αλγέβρας.

6. Καλλιγραφία.

7. Γαλλικά.

Σελ. 101
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Ιστορία και Γεωγραφία στα ελληνικά σχολεία (1834-1914)
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 82
    18. Κουλούρη, Ιστορία και Γεωγραφία

    To 1882 ο Εμμανουήλ Γαλάνης μεταφράζει από τα γαλλικά το βιβλίο του Jules Simon Ο μικρός πολίτης 2, που απευθύνεται στους μαθητές του δημοτικού σχολείου, δεν είναι όμως σχολικό εγχειρίδιο άλλα προορίζεται να χρησιμεύσει ως "ανάγνωσμα κατ' οίκον". Αυτόνομα προβάλλει την πολιτική αγωγή Ο Έλλην πολίτης του Θ, Αποστολόπουλου3, που εγκρίνεται από την επιτροπή των κριτών ως αναγνωστικό για τη Δ' τάξη του δημοτικού σχολείου το 1902 και για τα επόμενα πέντε σχολικά έτη. Το τρίτο μέρος του βιβλίου -που καλύπτει και το ένα τρίτο περίπου των σελίδων- περιέχει στοιχεία Συνταγματικού, Ποινικού, Αστικού, και Εμπορικού Δικαίου, καθώς και Πολιτικής Οικονομίας4. με τα νομοσχέδια του A. Ευταξία το 1899, και στο A' Πανελλήνιο Εκπαιδευτικό Συνέδριο το 1904, προτείνεται να εισαχθεί-η διδασκαλία της αγωγής του πολίτη, η πρόταση όμως μένει χωρίς συνέχεια. Στο "Πρόγραμμα της ποσότητος και της οικονομίας της ύλης των αναγνωστικών

    1. Έχει ήδη λεχθεί ότι τα κείμενα αυτά εξυπηρετούσαν κατά κύριο λόγο την "ηθοποίηση" των παιδιών και όχι ειδικά την εθνική - πολιτική τους αγωγή. Στα πλαίσια αυτά κινούνται αναγνωστικά όπως το Περί των καθηκόντων του ανθρώπου ως χριστιανού και ως πολίτου του Δ. Παπαρρηγόπουλου (εκδίδεται το 1864, βραβεύεται στο Νικομήδεια Διαγωνισμό και εισάγεται ως αναγνωστικό την ίδια χρονιά με την Εγκύκλιο 9923 / ΙΟ Νοεμβρίου' 1864), και Ο Μαυρογένης η Παιδαγωγικόν εγκόλπιον του λαού πραγματευόμενον περί των καθηκόντων του ανθρώπου προς τον θεόν, τον πλησίον και εαυτόν, του Μιλτιάδη Βρατσάνου, το οποίο επίσης βραβεύτηκε στο Νικομήδεια Διαγωνισμό και εισήχθη ως αναγνωστικό με την εγκύκλιο 9030 / 24 Δεκεμβρίου 1869.

    2. Ιουλίου Σιμώνος, Ο μικρός πολίτης. Εκ του γαλλικού υπό Εμμανουήλ Γαλάνη, Αθήνα 1882, σ. [α'] - [β'].

    3. Ο Θεόδωρος Αποστολόπουλος γεννήθηκε το 1863, πήρε δίπλωμα από το Διδασκαλείο το 1880, και το 1882 γράφτηκε στη Φιλοσοφική Σχολή απ' όπου έκανε μετεγγραφή στη Νομική. Πήρε το δίπλωμα του νομικού το 1892 και το 1895 διορίστηκε δικηγόρος. Ίδρυσε τα "Βιβλιεμπορικά καταστήματα Αποστολοπούλου", έγραψε πλήθος διδακτικών βιβλίων για τη στοιχειώδη εκπαίδευση και εξέδωσε για λίγο χρόνο (1897) δική του καθημερινή εφημερίδα, την Αυγή (Αθηνών).

    4. Ο ίδιος ο Θ. Αποστολόπουλος δικαιολογεί ως εξής αυτή του την επιλογή: "Το Μέρος Τρίτον περιλαμβάνον στοιχεία της αστικής παιδεύσεως (instruction civique) αποτελεί την βάσιν μαθήματος κατ' εξοχήν σπουδαίου, εισηγμένου ήδη εν τοις σχολείοις της Αμερικής, της Σουηδίας, της Γερμανίας, της Ελβετίας, της Γαλλίας κλπ. Παρ' ημίν επίσης είναι λίαν αναγκαίον το μάθημα τούτο, ίνα μη ο Έλλην πολίτης νομίζη, ότι εκ του αίματος των Προγόνων, και της ελευθερίας της Πατρίδος αντλεί δικαιώματα μόνον, ουχί δε και καθήκοντα, και ίνα μη, εξερχόμενος του σχολείου, ευρίσκηται εν μέσω αγνώστω και ασφυκτικώ. Πρώτοι ημείς επιχειρούμεν νυν την θεραπείαν της παρ" ημίν σπουδαίας ταύτης ελλείψεως, επικροτούσης και της Πολιτείας" (Το Παιδευτικόν σύστημα εν Ελλάδι, Αθήνα 1902, σ. 17). Φαίνεται πάντως πως η σύνταξη αυτού του μέρους δεν ήταν άσχετη με το δικηγορικό επάγγελμα του Θ. Αποστολόπουλου: διέθετε τις απαραίτητες νομικές γνώσεις για να το συντάξει, γνώσεις που φυσικά δεν κατείχε η πλειοψηφία των συγγραφέων σχολικών βιβλίων.