Συγγραφέας:Βαρών, Οντέτ
 
Τίτλος:Ελληνικός νεανικός τύπος (1941-1945)
 
Υπότιτλος:Καταγραφή
 
Τίτλος σειράς:Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας
 
Αριθμός σειράς:10
 
Τόπος έκδοσης:Αθήνα
 
Εκδότης:Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς
 
Έτος έκδοσης:1987
 
Σελίδες:828
 
Αριθμός τόμων:2 τόμοι
 
Γλώσσα:Ελληνικά
 
Θέμα:Βιβλιογραφία
 
Νεανικά έντυπα
 
Τοπική κάλυψη:Ελλάδα
 
Χρονική κάλυψη:1941-1945
 
Περίληψη:Στους δύο τόμους του βιβλίου αυτού καταγράφονται τα νεανικά έντυπα, εφημερίδες και περιοδικά, που κυκλοφόρησαν από το 1941 ως το 1945. Η άνθηση που γνωρίζει το φαινόμενο του Τύπου στα χρόνια της κατοχής, είναι χωρίς ανάλογο προηγούμενο. Εξαντλώντας τα όρια της νομιμότητας και περνώντας παράλληλα στους μηχανισμούς της παρανομίας, παρέες, ομάδες και, κυρίως, αντιστασιακές οργανώσεις νέων εκδίδουν ένα πλήθος έντυπων. Η καταγραφή που παρουσιάζεται σε αυτό το βιβλίο είναι βέβαιο ότι μόνον ενδεικτική μπορεί να θεωρείται μιας πολύ πλουσιότερης εκδοτικής πραγματικότητας. Από την άλλη, όσο εκρηκτικό υπήρξε το εκδοτικό φαινόμενο τα χρόνια εκείνα, τόσες διώξεις αντιμετώπισαν τα έντυπα ίχνη του στα κατοπινά χρόνια, που δυσχέραναν τη διάσωση και διατήρησή τους. Αυτό εξηγεί και τις πολλές δυσκολίες που συνάντησε η έρευνα, καθώς και τα ερωτήματα που έμειναν αναπάντητα.
 
Άδεια χρήσης:Αυτό το ψηφιοποιημένο βιβλίο του ΙΑΕΝ σε όλες του τις μορφές (PDF, GIF, HTML) χορηγείται με άδεια Creative Commons Attribution - NonCommercial (Αναφορά προέλευσης - Μη εμπορική χρήση) Greece 3.0
 
Το Βιβλίο σε PDF:Κατέβασμα αρχείου 30.2 Mb
 
Εμφανείς σελίδες: 869-888 από: 931
-20
Τρέχουσα Σελίδα:
+20
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/20/gif/869.gif&w=600&h=91510. Βαρών, Τύπος (1941-1945)

Αντίθετα, άλλες μεγάλες οργανώσεις με δεσμούς με τον κεντρώο χώρο, όπως η ΠΕΑΝ, η ΙΤ, το ΕΚΝ, θεωρούσαν την αντίθεσή τους με την αριστερά δεδομένη, το κύριο όμως μέτωπο παρέμενε γι' αυτές ο αγώνας εναντίον των κατακτητών. Άλλη κοινή τους αναφορά, για μετά την απελευθέρωση, ήταν το όραμα της Μεγάλης Ελλάδας. Ο Αν. Πεπονής αναφέρει σχετικά: "αρπαχτήκαμε απ' αυτή τη Μεγάλη Ελλάδα για να την κρατήσομε σαν το κοινό συγκολλητικό σύνθημα. [...] Και καθώς κανείς δεν κατώρθωσε να μας προσφέρει κάποια συγκεκριμένα και γεροδεμένα πλαίσια -ούτε αγωνιστικά, ούτε ιδεολογικά- βρεθήκαμε χωρίς να το καταλάβομε κάτω από μια περικεφαλαία που έγραφε με μπλε γράμματα ΜΕΓΑΛΗ ΕΛΛΑΔΑ"1.

Επιχειρώντας, τώρα, μια διερεύνηση και μια χαρτογράφηση των νεανικών αυτών οργανώσεων, σε σχέση πάντοτε και με τα έντυπα τους, θ' αναφερθούμε στην κάθε μία ξεχωριστά.

Μία από τις μεγαλύτερες οργανώσεις με πλούσια δράση είναι η νεολαία του ΕΔΕΣ, η "Εθνική Δημοκρατική Ένωση Ελληνοπαίδων". Ο πρώτος στόχος της οργάνωσης, όπως αναφέρεται στο καταστατικό της, είναι: "Να συνενώση και γαλουχίση τους Ελληνόπαιδας και Ελληνίδας σύμφωνα με τα Εθνικά και Δημοκρατικά ιδεώδη και να τους οδηγήση εις τα μεγάλα πεπρωμένα της φυλής διά την δημιουργίαν της Μεγάλης Ελλάδος". Σαν δεύτερος στόχος αναφέρεται η απόπειρα "να συμβάλλη με κάθε δυνατόν τρόπον εις τον Κοινόν Συμμαχικόν αγώνα...".

Από την άποψη των εντύπων που επισημάνθηκαν, η ΕΔΕΕ είναι η οργάνωση με την πλουσιότερη εκδοτική δραστηριότητα στο χώρο της. Έχουν επισημανθεί 6 έντυπα που εκδίδει η ΕΔΕΕ. Το κεντρικό της όργανο, η Μεγάλη Ελλάς, κυκλοφόρησε 100 σχεδόν φύλλα και είναι ένα από τα μακροβιότερα έντυπα της περιόδου αυτής. Όταν τον Σεπτέμβριο του 1943, ο ΕΔΕΣ της Αθήνας διασπάστηκε, η διάσπαση μεταφέρθηκε και στη νεολαία του. Έτσι,

—————————————

1. Αν. Ι. Πεπονής, ό.π., σ. 32-33.

Σελ. 869
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/20/gif/870.gif&w=600&h=91510. Βαρών, Τύπος (1941-1945)

ΕΙΚΟΝΑ

β. Προκήρυξη της ΣΣΝ για την πρώτη επέτειο της Κατοχής (από το Αρχείο ΕΡΤ)

Σελ. 870
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/20/gif/871.gif&w=600&h=91510. Βαρών, Τύπος (1941-1945)

το τμήμα της ΕΔΕΕ που τάχθηκε με τον "ΕΔΕΣ των συνταγματαρχών", τη μερίδα δηλαδή που συνεργάστηκε με την κατοχική κυβέρνηση και τα Τάγματα Ασφαλείας εξέδωσε δικό του έντυπο, με τίτλο Δημοκρατική Φλόγα, στο οποίο αποκήρυσσαν το επίσημο έντυπο του ΕΔΕΣ, τη Δημοκρατική Σημαία1. Η νεολαία δεν μπορεί να υπερβεί τις αντιθέσεις που χωρίζουν την πολιτική οργάνωση των ενηλίκων, και τις αναπαράγει.

Από το φθινόπωρο του 1941 άρχισε να δημιουργείται η οργάνωση "Στρατιά Σκλαβωμένων Νικητών", μια από τις πρώτες αντιστασιακές οργανώσεις που εμφανίστηκαν, όπως είναι γνωστό από μαρτυρίες. Τεκμήρια της οργάνωσης όμως δεν εμφανίζονται πριν από τον Δεκέμβριο του 1941, όταν η ΣΣΝ εκδίδει το πρώτο φύλλο του εντύπου της, τη Μεγάλη Ελλάδα, ένα από τα πρώτα αντιστασιακά έντυπα. Εμπνευστής κι εμψυχωτής της οργάνωσης ήταν ο αξιωματικός της αεροπορίας Κωνσταντίνος Περρίκος. Η ΣΣΝ είχε ξεπηδήσει από τον χώρο της σπουδάζουσας νεολαίας και ιδεολογικά έκλινε προς το Εθνικό Ενωτικό Κόμμα του Παναγιώτη Κανελλόπουλου.

Η ΣΣΝ στάθηκε το προζύμι για δύο από τις σημαντικότερες κατοπινές οργανώσεις: την "Πανελλήνιο Ένωσι Αγωνιζομένων Νέων" (ΠΕΑΝ) και την "Ιερή Ταξιαρχία" (ΙΤ). Οι δύο αυτές οργανώσεις ήταν και οι πλέον φιλελεύθερες και δημοκρατικές στον χώρο τους. Η ΠΕΑΝ είχε στενότερη σχέση καταγωγής με την ΣΣΝ, αφού και ο ιδρυτής της K. Περρίκος, συνέδεσε αργότερα την τύχη του μ' αυτήν.

Η ΠΕΑΝ στάθηκε από τις πιο σημαντικές οργανώσεις νεολαίας, και από άποψη μαζικότητας και από άποψη μαχητικότητας. Το κεντρικό της όργανο, η εφημερίδα Δόξα, κυκλοφόρησε με συνέπεια γύρω στα 100 τεύχη. Κορυφαίο γεγονός στη δράση της οργάνωσης στάθηκε η επιτυχής ανατίναξη των γραφείων της

—————————————

1. Βλ. Ε. Δέπου, "Η διάσπασις αρχίζει εις τον ΕΔΕΣ Αθηνών", Ιστορικόν Αρχείον Εθνικής Αντιστάσεως, τ. Β', τεύχ. 9, σ. 5-16.

Σελ. 871
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/20/gif/872.gif&w=600&h=915 10. Βαρών, Τύπος (1941-1945)

ΕΙΚΟΝΑ

γ. Παράνομο τυπογραφείο της Ιερής Ταξιαρχίας (από το Αρχείο ΕΡΤ)

Σελ. 872
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/20/gif/873.gif&w=600&h=91510. Βαρών, Τύπος (1941-1945)

φασιστικής προδοτικής οργανώσεως ΕΣΠΟ1. Η αίγλη της οργάνωσης εδραιώθηκε μετά απ' αυτό το γεγονός. Έξη κορυφαία στελέχη της όμως συνελήφθησαν κι εκτελέστηκαν για την πράξη αυτή· ανάμεσά τους κι ο ιδρυτής της οργάνωσης Κωνσταντίνος Περρίκος, καθώς κι ένας από τους κυριότερους συντάκτες της Δόξας ο Δημήτρης Λόης.

Οι σκοποί της οργάνωσης, όπως διατυπώνονται στην μεταγενέστερη "Έκθεσι περί της δράσεως της Οργανώσεως Εθνικής Αντιστάσεως ΠΕΑΝ"2: "απέβλεπον εις την διάδοσιν παρά τη ελληνική νεότητι των αρχών της υγιούς Δημοκρατίας, άνευ αναφοράς εις συγκεκριμένα πρόσωπα ή κόμματα, και εις την επικράτησιν ενός νέου ιδεώδους πολιτικού και μορφωτικού, συνθέτοντος εν εαυτώ τας πατροπαραδότους ηθικάς αξίας προς τας απαιτήσεις των καιρών".

Η "Ιερή Ταξιαρχία", που ιδρύθηκε την άνοιξη του 1942, δεν ήταν μαζική οργάνωση, είχε όμως απήχηση στους φοιτητές και έκανε αισθητή την παρουσία της σ' όλες τις μαζικές κινητοποιήσεις της Αθήνας. Είχε πλούσια εκδοτική δράση, τύπωνε και διακινούσε προκηρύξεις, και σ' ένα χειροκίνητο πιεστήριο τύπωνε παράνομα τα δύο βασικά της όργανα τα Ελληνικά Νειάτα, που κυκλοφόρησαν γύρω στα 25 φύλλα, και τη Μαχόμενη Ελλάδα. Όπως αναφέρει ο Κ. Καζολέας3, που δούλευε στο τυπογραφείο της οργάνωσης ως στοιχειοθέτης και εκτυπωτής, τα άρθρα της Μαχόμενης Ελλάδας γράφονταν από στελέχη της μυστικής οργάνωσης "Όμηρος", με την οποία η ΙΤ είχε επαφές. Επαφές διατηρούσε ακόμα και με προσωπικότητας του στενού περιβάλλοντος του Παναγιώτη Κανελλόπουλου, που ήταν ο ιδεολογικός και πολιτικός εμπνευστής της.

—————————————

1. Βλ. την μαρτυρία του Τάκη Μιχαηλίδη "Πώς ανατινάξαμε την ΕΣΠΟ", στο Π. Ανταίου, Συμβολή στην Ιστορία της ΕΠΟΝ, τ. All, σ. 446-454.

2. Η "Έκθεσις περί της δράσεως της Οργανώσεως Εθνικής Αντιστάσεως ΠΕΑΝ", με ημερομηνία 24 Φεβρουαρίου 1949, απόκειται στο αρχείο της Διευθύνσεως Ιστορίας Στρατού.

3. Μαγνητοφωνημένη συνέντευξη του Κωστα Καζολέα, Αρχείο ΕΡΤ.

Σελ. 873
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/20/gif/874.gif&w=600&h=91510. Βαρών, Τύπος (1941-1945)

Το "Εθνικό Κομιτάτο Νέων" (ΕΚΝ), αργότερα απλώς "Εθνικό Κομιτάτο", δημιουργήθηκε ως κίνηση από το φθινόπωρο του 1941, με πρώτο γενικό γραμματέα τον έφεδρο αξιωματικό N. Γρηγοριάδη. Όταν o N. Γρηγοριάδης έφυγε για τη Μέση Ανατολή, τη θέση του πήρε ο Γιώργος Βήχος και παρέμεινε σ' αυτήν σχεδόν μέχρι την απελευθέρωση. Για τις σχέσεις του ΕΚΝ με τις άλλες οργανώσεις, ο Γ. Βήχος αναφέρει1: "...επιδιώξαμε και την σύνδεση της οργανώσεως και με άλλες οργανώσεις στην πρωτεύουσα, που ήρθαμε σε επαφή και με την υγειά μερίδα του ΕΔΕΣ [...] εις την Αθήνα. Είχαμε επαφές ακόμη και με το EAM. [...] η μεγαλύτερη μάζα των μελών του Εθνικού Κομιτάτου ανήκαν μπορούμε να πούμε πολιτικά στη συντηρητική παράταξη". Το ΕΚΝ εξέδιδε σαν κεντρικό του όργανο την εφ. Ελεύθερη Σκέψη. Τα μέλη του συμμετείχαν και στην έκδοση του φοιτητικού Μαχητή, που ήταν καρπός συνεργασίας.

Για τις υπόλοιπες αντιστασιακές οργανώσεις νεολαίας αυτού του χώρου, διαθέτουμε λιγοστές εξακριβωμένες πληροφορίες. Για τους "Προμάχους" γνωρίζουμε τα εξής: «Η Οργάνωσις Εθνικής Αντιστάσεως "Πρόμαχοι" ιδρύθη το Φθινόπωρο του 1941 υπό ομάδος εφέδρων αξιωματικών. Σκοπός της Οργανώσεως ήταν αφ' ενός μεν ο διά παντός μέσου αγών εναντίον των κατακτητών προς απελευθέρωσιν της Πατρίδος αφ' ετέρου δε η δημιουργία καταλλήλου κλίματος τόσον εν τω εσωτερικώ όσο και εν τω εξωτερικώ προς αξιοποίησιν του αγώνος των Ελλήνων διά της πραγματοποιήσεως του Παλλαϊκού συνθήματος ΜΕΓΑΛΗ EΛΛΑΣ»2. Στη συνέχεια, το κείμενο αναφέρεται στην εκπαίδευση νέων που δεν είχαν ακόμη υπηρετήσει τη στρατιωτική τους θητεία, άρα πρόκειται κατεξοχήν για οργάνωση νέων.

Ο "Ιερός Λόχος" των ΕΟΕΑ, οργανώθηκε από τον ΕΣΑΣ. Για τον "Ιερό Λόχο" υπάρχουν οι εξής πληροφορίες: «Ο Ιερός

—————————————

1. Προσυνέντευξη Γιώργου Βήχου, Αρχείο ΕΡΤ, φάκελλος Αθήνα A'.

2. Βλ. περ. Ιστορικόν Αρχείον Εθνικής Αντιστάσεως, τεύχ. 18, σ. 18-23, όπου δημοσιεύεται «Συνοπτική Έκθεσις των "Προμάχων"».

Σελ. 874
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/20/gif/875.gif&w=600&h=91510. Βαρών, Τύπος (1941-1945)

Λόχος εδημιουργήθη το καλοκαίρι του 1944. Η πρωτοβουλία ανήκε σε Αθηναίους φοιτητάς και Σπουδαστάς της Αντιστασιακής Οργανώσεως ΕΣΑΣ ("Ένωσις Σπουδαστών Ανωτάτων Σχολών") που έστειλαν αντιπροσώπους των απ' την άνοιξη του 1944 στην Ήπειρο και ήρθαν σ' επαφή με τον στρατηγό Ζέρβα.[...] Εκτός από τους λίγους αυτούς Αθηναίους, τοποθετήθηκαν στη δύναμη του IA αρκετοί νεαροί Θεσσαλοί (Καρδιτσιώται) φοιτηταί, μαθηταί, και σπουδασταί και συνεχώς επλουτίζετο από νέες ομάδες Αθηναίων που κατέφθαναν στα ελεύθερα Βουνά»1. Αθηναίοι λοιπόν κυρίως και φοιτητές οι νέοι που συγκροτούν αυτούς τους πυρήνες. Φαίνεται ότι πρόκειται για δύο στοιχεία που ισχύουν για το μεγαλύτερο μέρος αυτών των οργανώσεων· το μεγάλο άνοιγμα στην επαρχία και στο χωριό δεν έγινε.

Ο ΕΣΑΣ ("Εθνικός Σύνδεσμος Ανωτάτων Σχολών", όπως είναι η ορθή ανάγνωση των αρχικών του) ιδρύθηκε στις αρχές του 1944 σαν συντονιστικό όργανο από εκπροσώπους πολλών οργανώσεων, μεταξύ των οποίων ήταν και η ΠΕΑΝ. Ο ΕΣΑΣ, μόλις συγκροτήθηκε, προχώρησε στην επανέκδοση του Μαχητή, που είχε ήδη κυκλοφορήσει από το 1943 σαν "Ελεύθερο φοιτητικό φύλλο". Το 1944 επανεκδίδεται σαν όργανο του ΕΣΑΣ. Για τον ΕΣΑΣ ο Αν. Πεπονής, ιδρυτικό του στέλεχος, αναφέρει: "Οι επιδιώξεις του ΕΣΑΣ, οι προσπάθειες κι' η δραστηριότητά του, μέρα με τη μέρα, μήνα με το μήνα, ανέβαιναν και πλάταιναν. Ξεκινήσαμε σαν κίνημα σπουδαστικό και πολύ γρήγορα φτάσαμε να σκοπεύομε στόχους, που κατά τις αντιλήψεις, ήταν πολύ πιο πάνω από το μπόι μας"2. Ο ΕΣΑΣ προσέβλεπε προς τη φιλελεύθερη Δύση, κι απ' αυτήν εμπνεόταν το πολιτικό του όραμα. Βρισκόταν σε πλήρη αντίθεση και ανταγωνισμό με την ΕΠΟΝ, η οποία κορυφώθηκε μετά τη δολοφονία του φοιτητή Κίτσου Μαλτέζου.

Στο πλαίσιο πάντοτε των φοιτητικών οργανώσεων εμφανίζονται

—————————————

1. Βλ. ό.π., τεύχ. 8, σ. 1.

2. Αν. Πεπονής, ό.π., σ. 73 (στις σ. 57-97, πολλά στοιχεία για τον ΕΣΑΣ και το δημιούργημά του, τον Ιερό Λόχo· για K. Μαλτέζο, βλ. σ. 65-69).

Σελ. 875
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/20/gif/876.gif&w=600&h=91510. Βαρών, Τύπος (1941-1945)

και δρουν η "Επαναστατική Δημοκρατική Φοιτητική Νεολαία" (ΕΔΦΝ), στους φοιτητικούς κύκλους της Αθήνας που έχουν δεσμούς με την νεολαία της "Πανδημοκρατικής Οργανώσεως" (ΠΑΝΔΟ) καθώς και η "Μορφωτική Ένωσις Εθνικοφρόνων Φοιτητών" (ΜΕΕΦ), δημιούργημα των φοιτητών του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Ίσως και οι λιγοστές πληροφορίες γύρω από τις διάφορες αυτές συσπειρώσεις να μας δείχνουν ότι δεν αποτέλεσαν ποτέ μαζικούς φορείς ούτε είχαν καμιά ιδιαίτερη απήχηση στη νεολαία.

Γενικά η νεολαία τόσο του δεξιού όσο και του φιλελεύθερου πολιτικού χώρου περιορίζεται κατά κύριο λόγο στα ανώτερα μορφωτικά στρώματα (φοιτητές, σπουδαστές) των μεγαλουπόλεων (Αθήνα, Θεσσαλονίκη) και πολυδιασπασμένη, κατακερματισμένη σε μια σειρά μικρών οργανώσεων.

Εξάλλου, αυτή ήταν και η συνήθης κατανομή και προέλευση των μελών των πολιτικών οργανώσεων νεολαίας κι από παλιότερα. Όπως επισημαίνει ο Αντώνης Λιάκος στην πολύ διεισδυτική ανακοίνωσή του για τις νεανικές οργανώσεις: "Το νεολαιίστικο κίνημα τον 19ο αιώνα περιοριζόταν στους σπουδαστές και συνδεόταν με τον κατ' εξοχήν πολιτικό ρόλο του Πανεπιστήμιου. Αυτοί αποτελούσαν τη νεολαία που πρωταγωνιστούσε σε πατριωτικές και φιλελεύθερες εκδηλώσεις"1. Στην περίοδο του μεσοπολέμου τοποθετεί ο Α. Λιάκος την πύκνωση του φαινομένου ιδρύσεως νεανικών οργανώσεων, ιδίως δεξιών ή και φασιστικών αποκλίσεων.

Αναζητώντας τους δεσμούς των οργανώσεων νεολαίας αυτού του πολιτικού χώρου με το παρελθόν, καθώς και τις κληρονομιές τους, συναντάμε ένα αξιοπρόσεχτο κενό όσον αφορά την "Εθνική Οργάνωση Νεολαίας", την EON, τη νεολαία που ίδρυσε ο Ιωάννης Μεταξάς με τόσες φιλοδοξίες και τόσο μεγαλεπήβολα σχέδια.

—————————————

1. Αντώνης Λιάκος, "Η εμφάνιση των νεανικών οργανώσεων". Πρακτικά του Διεθνούς Συμποσίου Ιστορικότητα της παιδικής ηλικίας και της νεότητας, εκδ. IAEN 1, Αθήνα 1986, τ. Β', σ. 596.

Σελ. 876
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/20/gif/877.gif&w=600&h=91510. Βαρών, Τύπος (1941-1945)

Καμιά απ' τις μεγάλες νεανικές οργανώσεις της αντίστασης δεν φέρεται σαν διάδοχος της ΕΟΝ, ούτε καν αναφέρεται σ' αυτήν θετικά. Αντίθετα, οι φιλελεύθερες δημοκρατικές οργανώσεις καταγγέλλουν την προηγούμενη δικτατορία και διαχωρίζουν έντονα τη θέση τους απ' αυτήν. Στο πλαίσιο του αντιφασιστικού αγώνα κάθε αναφορά στο φασιστικό καθεστώς της 4ης Αυγούστου δεν μπορούσε παρά να είναι αρνητική. Εξάλλου ο αντιστασιακός αγώνας ήταν ταυτόχρονα και εξ ορισμού και αντιφασιστικός. Πλήρης αποκήρυξη λοιπόν του καθεστώτος του Ιω. Μεταξά, και στιγματισμός της νεολαίας του. Από την άποψη αυτή είναι χαρακτηριστική η περίπτωση δύο μάλλον μικρών κι ασήμαντων οργανώσεων, της "Εθνικής Επανάστασης" (ΕΘΝΕΠ) και της φιλοβασιλικής "EBEN", που εκφράζονται στα έντυπά τους υπέρ του βασιλιά, έχουν για μόττο τους μεταξικά συνθήματα και δηλώνουν συνεχιστές της ιδεολογίας της 4ης Αυγούστου. Κι όμως, επί τέσσερα χρόνια, η ΕΟΝ είχε απλώσει το δίκτυό της μέσα από τον κρατικό μηχανισμό κι είχε εξαναγκάσει τη μαθητική κυρίως αλλά και τη φοιτητική νεολαία να συμμετέχει σ' αυτήν. Από τον Οκτώβριο του 1938 είχε αποκτήσει η ΕΟΝ το δημοσιογραφικό της όργανο, τη Νεολαία, που κυκλοφορούσε "ως επίσημον όργανον πνευματικής, θρησκευτικής, ηθικής, κοινωνικής και πολιτικής αγωγής της ΕΟΝ"1. Εκτός από το κεντρικό της όργανο, η ΕΟΝ εκδίδει και αρκετά μεγάλο αριθμό εντύπων σ' όλη την Ελλάδα από τις περιφερειακές της επιτροπές2. Τα περιφερειακά αυτά όργανα διακόπτουν την έκδοσή τους με την κήρυξη του πολέμου, ενώ η Νεολαία συνεχίζει μέχρι την άνοιξη του 1941, για να κλείσει κι αυτή οριστικά με την κατοχή.

—————————————

1. Για περισσότερα βλ. Αθανασία Μπάλτα, "Το περιοδικό της ΕΟΝ Η Νεολαία", Πρακτικά του Διεθνούς Συμποσίου Ιστορικότητα της παιδικής ηλικίας και της νεότητας, εκδ. IAEN 1, Αθήνα 1986, τ. Β', σ. 631-639.

2. Βλ. Αγγελική Πανοπούλου, "Νεανικός τύπος (1830-1944)", (για την περίοδο 1936-1940), Πρακτικά του Διεθνούς Συμποσίου Ιστορικότητα της παιδικής ηλικίας και της νεότητας, εκδ. ΙΑΕΝ 1, Αθήνα 1986, τ. Β', σ. 562-565.

Σελ. 877
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/20/gif/878.gif&w=600&h=91510. Βαρών, Τύπος (1941-1945)

Από την περίοδο της κατοχής, οι θετικές αναφορές σ' αυτήν την οργάνωση περιορίζονται στα έντυπα των δύο οργανώσεων που αναφέρθηκαν παραπάνω, ενώ υπάρχει πλήθος αρνητικών αναφορών στα επονίτικα έντυπα, που μιλούν για τη διαφθορά που προκαλούσε η EON στη νεολαία. Όσο για τα έντυπα που εξετάζονται εδώ, δεν έχουν επισημανθεί άλλα ίχνη αυτής της οργάνωσης· στον τομέα τουλάχιστον του τύπου, τα ίχνη της σβήνουν μάλλον απότομα και οριστικά.

Χωρίς σαφώς καθορισμένη κληρονομιά λοιπόν, και κάπως θολή στους στόχους της και στα οράματά της, εμφανίζεται η οργανωμένη νεολαία αυτού του χώρου. Ακόμη, πέρα από την ΕΔΕΕ που αποτελεί κανονικά τη νεολαία του ΕΔΕΣ, οι υπόλοιπες αντιστασιακές οργανώσεις συνδέονται κάπως θολά και απροσδιόριστα με άλλα πολιτικά σχήματα. Διόλου δυσεξήγητο μιας και η ηγεσία του πολιτικού κόσμου έχει εγκαταλείψει τη χώρα και βρίσκεται στη Μέση Ανατολή. Εξάλλου, όπως επισημαίνει και o Ιωάννης A. Πετρόπουλος: "τα παραδοσιακά κόμματα δεν ήταν κατάλληλα εξοπλισμένα ώστε να κινητοποιήσουν μεγάλες μάζες πληθυσμού για να συμμετάσχουν σε δημόσια καθήκοντα. [...] Κατά συνέπεια, δεν μπορούσαν να κατευθύνουν ενεργά ένα αντιστασιακό κίνημα"1. Επιπλέον, δεν μπορούσαν να διαθέτουν τον λόγο εκείνο που θα είχε τη δύναμη να συνεγείρει και να συσπειρώσει τη νεολαία. Έπειτα, τα παραδοσιακά κόμματα απ' την πλευρά τους δεν έδειξαν καμιάν ιδιαίτερην ευαισθησία στον τομέα της νεολαίας, ούτε φάνηκε να τον ιεράρχησαν ως καίριο.

Χαλαροί εμφανίζονται οι δεσμοί των νεανικών οργανώσεων της αντίστασης λοιπόν με τα μεγάλα πολιτικά κόμματα, στον ιδεολογικό χώρο των οποίων υποτίθεται ότι κινούνταν. Κάποιες διασυνδέσεις με πολιτικές προσωπικότητες υπήρχαν: για παράδειγμα, είναι γνωστό ότι ο Παν. Κανελλόπουλος διέκειτο φιλικά

—————————————

1. Ιωάννης A. Πετρόπουλος, "Τα ελληνικά παραδοσιακά κόμματα κατά την περίοδο της κατοχής", Η Ελλάδα στη δεκαετία 1940-1950. Ένα έθνος σε κρίση, Ιστορική Βιβλιοθήκη, εκδ. Θεμέλιο, Αθήνα 1984, σ. 55-67.

Σελ. 878
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/20/gif/879.gif&w=600&h=91510. Βαρών, Τύπος (1941-1945)

προς την ΙΤ και προς την ΠΕΑΝ, και οι οργανώσεις αυτές αντίστοιχα εξέφραζαν το ιδεολογικό κλίμα του κόμματός του. Εκεί περιορίζονταν οι δεσμοί αυτοί. Αν αυτός ο παράγων μπορούσε να απελευθερώσει αυτόνομες νεανικές δυνάμεις και αυτές να διαμορφώσουν το δικό τους πρόσωπο, είναι ένα ερώτημα· στο ερώτημα αυτό δεν ανιχνεύεται καμιά θετική και καταφατική ένδειξη. Δεν φαίνεται να έγινε κατορθωτό κάτι τέτοιο.

Φαίνεται λοιπόν, ότι εκτός από την κάθετη και απόλυτη αντίθεσή τους με την αριστερά κι όλους τους φορείς της ιδεολογίας της, δεν παρουσιάζονται διαυγείς δεσμοί με πολιτικά σχήματα της άλλης πλευράς. Στο όργανο της ΠΕΑΝ, την εφημερίδα Δόξα, γίνεται σκληρή κριτική στους μέχρι τότε ηγέτες, όπου αναφέρεται (τεύχ. 2 σ. 1): "Απευθυνόμαστε σε σας προ παντός, γιατί τώρα που ξέσπασε η μπόρα στα κεφάλια του φτωχού μας λαού, είσαστε από εκείνους που περνάνε ανώδυνα τις τραγικώτερες στιγμές που διέρχεται ο τόπος μας". Το κείμενο συνεχίζει με απειλές και με την διαβεβαίωση ότι στη μελλοντική απελευθερωμένη κοινωνία "εκείνοι που θα δουλεύουν και θα διατάσσουν από δω και πέρα στη μελλοντική ελεύθερη Ελλάδα, θάμαστε εμείς, η Ελληνική νεολαία". Μια απ' τις λίγες φορές που επισημαίνεται τόσο έντονα η έννοια της "νεολαίας", σ' αυτό το έντυπο.

Από την πλευρά αυτή, έλειπε το πολιτικό κόμμα ή o φορέας, που θα είχε το κύρος και τη δύναμη να συσπειρώσει τη νεολαία. Ο Αν. Πεπονής αναφέρει πώς έβλεπαν, σαν φοιτητές που ανήκαν στην ΠΕΑΝ, τα δυο αστικά προδικτατορικά κόμματα και τους εκπροσώπους τους: "Όσο για τα δυο μεγάλα παραδοσιακά κόμματα: συστηματική και υπεύθυνη αντιστασιακή δραστηριότητα, καμιά [...]. Μερικοί από μας τους νεώτερους τα μαθαίναμε αυτά κι αισθανόμασταν πως σε άλλο κόσμο ζούσανε εκείνοι και σε άλλον εμείς"1.

Στην εφημερίδα Δόξα, όπως εξάλλου και στις συγγενείς της

—————————————

1. Αν. Πεπονής, ό.π , σ. 42.

Σελ. 879
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/20/gif/880.gif&w=600&h=91510. Βαρών, Τύπος (1941-1945)

ιδεολογικά εφημερίδες, επισημαίνεται συχνά η θέση της οργάνωσης ότι ο αγώνας είναι "μόνο εθνικοαπελευθερωτικός" κι όχι "πολιτικός". Δεν επιζητείται δηλαδή στενή σχέση με κανένα κομματικό σχηματισμό, αντίθετα τονίζεται (τεύχ. 4 σ. 1): "Επαναλαμβάνουμε πως δεν είναι καιρός για Κόμματα και πολιτικούς αγώνες. Ας κλείσουμε τ' αυτιά μας στα κηρύγματα μερικών άσεμνων και αργόσχολων γέρων που ζητούν να μας διχάσουν μιλώντας τη στιγμή τούτη που η μάχη βρίσκεται στην πειο κρίσιμη φάση της για το πώς θα ξαναπάρουν στα παράλυτα χέρια τους τη σφραγίδα της εξουσίας".

Μπορούμε εδώ να εντοπίσουμε μία άλλη διαφορά με τον λόγο των αντιστασιακών οργανώσεων νεολαίας της αριστεράς. Ποτέ στα έντυπά τους δεν αναφέρεται ότι η εποχή δεν είναι κατάλληλη για πολιτικούς ή κοινωνικούς αγώνες. Αντίθετα, πάντοτε τονίζεται ο διπλός χαρακτήρας του αντιφασιστικού αγώνα, που είναι ταυτόχρονα κοινωνικός και εθνικοαπελευθερωτικός1. Επίσης, η σχέση με τα κόμματα και τους υπόλοιπους σχηματισμούς του ίδιου χώρου, είναι στενή και θερμή, με υπαρκτή πάντα τη διάσταση της καθοδήγησης και των σχετικών εξαρτήσεων. Ίσως εδώ εντοπίζεται μία επιπλέον διαφοροποίηση στη διαμόρφωση των δύο χώρων.

Κυρίαρχο ιδεολόγημα, που επανέρχεται σε πολλά απ' αυτά τα έντυπα, είναι το ιδεολόγημα της "Μεγάλης Ιδέας". Η Ελεύθερη Σκέψη του ΕΚΝ, από το 1942 ακόμη, αναφέρει πως πρώτιστο καθήκον μετά την απελευθέρωση θα είναι η κατάληψη και προσάρτηση εδαφών συγκεκριμένα (τεύχ. 6 σ. 2): "Παράλληλα, από την πρώτη Εκείνη ώρα, [της απελευθέρωσης], θ' αρχίζη η εθελοντική συγκρότηση στρατιωτικών σωμάτων [...] για την άμεση στρατιωτική κατάληψι των εδαφών στα οποία τ' αδέλφια μας έζησαν έως τώρα υπόδουλα και για την είσοδο στα βουλγαρικά εδάφη μετά το ξεπάστρεμμα των Βουλγάρων της Ελληνικής Μακεδονίας

—————————————

1. Βλ. Ν. Γ. Σβορώνος, "Η 28η Οκτωβρίου", Ανάλεκτα νεοελληνικής ιστορίας και ιστοριογραφίας, Ιστορική Βιβλιοθήκη, εκδ. Θεμέλιο, Αθήνα 1987, 3η έκδοση, σ. 330, όπου αναφέρεται στον διπλό χαρακτήρα της αντίστασης.

Σελ. 880
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/20/gif/881.gif&w=600&h=91510. Βαρών, Τύπος (1941-1945)

και Θράκης". Στη γραμμή αυτή δημοσιεύονται πολύ συχνά κείμενα στον τύπο αυτής της μερίδας.

Σε ό,τι αφορά τις μεταξύ τους σχέσεις, οι οργανώσεις αυτές αν δεν είναι εχθρικές, διατηρούν χαλαρούς δεσμούς (με εξαίρεση την απόπειρα του ΕΣΑΣ). Κάποτε συνάπτουν ευκαιριακές συμμαχίες. Στο φύλ. 8-9 των Ελληνικών Νειάτων της Ιερής Ταξιαρχίας υπάρχει "Επίσημη ανακοίνωση" για σύμπραξη IT και ΠΕΑΝ: "Οι εθνικοαπελευθερωτικές οργανώσεις ΠΕΑΝ και ΙΕΡΗ ΤΑΞΙΑΡΧΙΑ ξεκινώντας από την ταυτότητα των γενικών σκοπών και κατευθύνσεών τους και νοιώθοντας την ανάγκη του απόλυτου συντονισμού των προσπαθειών τους, αποφασίζουν να συνενώσουν τις δυνάμεις των για την εντονώτερη κι' αποτελεσματικώτερη συνέχιση του αγώνα". Το κύριο άρθρο του φύλλου είναι αφιερωμένο στη σύμπραξη αυτή. Στο φύλλο 10 της ίδιας εφημερίδας υπάρχει μία αναφορά σε "εθνικές" οργανώσεις νεολαίας στις οποίες συμπεριλαμβάνεται και η ΕΠΟΝ (τεύχ. 10 σ. 1) [αναφέρεται σε δολοφονία 133 ομήρων στη Λάρισα η οποία έγινε γνωστή]: «με τις χιλιάδες προκηρύξεις κι' εφημερίδες που κυκλοφόρησε η "IT", η ΠΕΑΝ, η "Μαχόμενη Ελλάς", η ΕΠΟΝ, κι άλλες εθνικές κινήσεις». Σπανιότατα τυχαίνει να συμπεριλαμβάνεται η ΕΠΟΝ στις "εθνικές" οργανώσεις. Συνήθως σ' αυτά τα έντυπα χαρακτηρίζεται σαν "αντεθνική, προδοτική και εχθρική". Γενικά, το μέτωπο που ανοίγουν αυτά τα έντυπα προς την κατεύθυνση της αριστεράς είναι ιδιαίτερα μαχητικό και σκληρό, ιδιαίτερα μετά το 1943, και ενίοτε οι χαρακτηρισμοί που χρησιμοποιούν γι' αυτήν είναι βαρύτεροι απ' αυτούς που αποδίδουν στους κατακτητές. Ένα τείχος μονολόγου υψώνεται σιγά σιγά κι απ' τις δύο πλευρές και τις περιχαρακώνει .

Τον συντριπτικό όγκο εντύπων εξέδωσαν οι οργανώσεις που πολιτικά κατάγονταν από την αριστερά (το 79% στο σύνολο των αντιστασιακών εντύπων). Για να αναφερθεί κανείς στις οργανώσεις

Σελ. 881
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/20/gif/882.gif&w=600&h=91510. Βαρών, Τύπος (1941-1945)

της αριστεράς, πρέπει αναγκαστικά να δει σε τι κατάσταση βρίσκονταν το Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδος και η νεολαία του στην αρχή της κατοχής. Κι αυτό, επειδή οι πρώτοι αντιστασιακοί πυρήνες αριστερής ιδεολογικής κατευθύνσεως, τόσο στο επίπεδο του Κόμματος όσο και στο επίπεδο της νεολαίας, οργανώθηκαν από παλιά και έμπειρα στελέχη του κομμουνιστικού κινήματος. Η γραμμή του Κόμματος από την αρχή της κατοχής προέτρεπε στην ίδρυση αντιστασιακών οργανώσεων αντιφασιστικού χαρακτήρα. Στον αριστερό λοιπόν χώρο υπήρχε μία επαναστατική πολιτική βούληση κόμματος, που εκφραζόταν ξεκάθαρα.

Τη γραμμή αναλαμβάνουν να υλοποιήσουν στελέχη και μέλη του κόμματος. Βέβαια, η κατάσταση στην οποία βρίσκεται το Κόμμα στην αρχή της κατοχής είναι αρκετά ιδιόμορφη. Η δικτατορία της 4ης Αυγούστου είχε καταφέρει καίρια πλήγματα στους μηχανισμούς του Κόμματος. Τα περισσότερα στελέχη ήταν στην εξορία, όταν εισέβαλαν οι δυνάμεις κατοχής.

Τους πρώτους μήνες έγινε εφικτή η δραπέτευση ομάδων εξορίστων και η συγκέντρωσή τους στην Αθήνα και στους τόπους καταγωγής τους. Ανάμεσά τους ήταν και πάνω από σαράντα εξόριστοι νεολαίοι. Με την άφιξή τους στις κατεχόμενες πόλεις, δραστηριοποιήθηκαν αμέσως στην κατεύθυνση της οργάνωσης συνωμοτικών αντιστασιακών πυρήνων, σ' ένα κλίμα παρανομίας γνώριμο και οικείο1. Οι πρώτοι αυτοί πυρήνες υπερβαίνουν με ταχύ ρυθμό τις καταστάσεις που είχαν δημιουργήσει οι κατατρεγμοί στα χρόνια της μεταξικής δικτατορίας. Αποκατέστησαν γρήγορα επαφή με άλλες ανεξάρτητες ομάδες κομμουνιστών νέων, που υπήρχαν και δρούσαν, ιδίως στον φοιτητικό χώρο.

Οι πρώτοι αντιστασιακοί πυρήνες που οργανώθηκαν στο επίπεδο της νεολαίας με πρωτοβουλία της ΟΚΝΕ, εντοπίζονται στα φοιτητικά κυρίως στρώματα των μεγάλων πόλεων. Στην Αθήνα, η οργάνωση της OKNE του Πολυτεχνείου, με βασικά αιτήματα

—————————————

1. Βλ. Γιώργης Τρικαλινός, Δρόμος μακρύς και δύσκολος, εκδ. Σύγχρονη Εποχή, Αθήνα 1981, σ. 13-30.

Σελ. 882
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/20/gif/883.gif&w=600&h=91510. Βαρών, Τύπος (1941-1945)

το φοιτητικό συσσίτιο και την συνέχιση των μαθημάτων το καλοκαίρι του 1941, άρχισε να συσπειρώνει γύρω της μεγάλο μέρος των φοιτητών. Οι πρώτες αντιστασιακές οργανώσεις που έχουμε στοιχεία για τη δημιουργία τους, πράγμα που δεν σημαίνει βέβαια ότι ήταν και οι μοναδικές, είναι η "Αλήθεια", το "Ξύπνημα" και η "Φιλική Εταιρία Νέων". Οι οργανώσεις αυτές κινούνταν στον φοιτητικό κόσμο της Αθήνας κι αριθμούσαν από 10 μέχρι 50 μέλη περίπου η κάθε μία.

Στη Θεσσαλονίκη έγιναν παρόμοιες απόπειρες ανασυγκρότησης της ΟΚΝΕ και δημιουργίας αντιστασιακών ομάδων. Από τον Μάιο του 1941 η ΟΚΝΕ σχημάτισε τον πρώτο αντιστασιακό πυρήνα στο Πανεπιστήμιο της Θεσσαλονίκης1, που μέχρι τα τέλη του ίδιου χρόνου είχε ενισχυθεί με φοιτητές και των τεσσάρων σχολών του Πανεπιστημίου.

Η εκδοτική δραστηριότητα συμπορεύεται· την πρώτη χρονιά της κατοχής επανεκδίδεται παράνομα η Νεολαία, επίσημο όργανο της ΟΚΝΕ, και εμφανίζονται τα πρώτα αντιστασιακά έντυπα: στην Αθήνα η Αλήθεια, η Φιλική Εταιρία Νέων και το Ξύπνημα, που εκδίδονται απ' τις ομώνυμες ομάδες. Στη Θεσσαλονίκη από ομάδα προσκείμενη στην OKNE, εκδίδονται δύο παράνομες εφημερίδες η Ελεύθερη Νιότη κι η Ειρήνη - Λευτεριά. Οι οργανώσεις αυτές έχουν στενές σχέσεις μεταξύ τους. Η "Φιλική Εταιρεία Νέων" δημιουργήθηκε στη Σπουδάζουσα από μέλη του "Ξυπνήματος". Το "Ξύπνημα" ήταν στενά συνδεδεμένο με την "Αλήθεια". Εκτός απ' τις ομάδες για τις οποίες εντοπίσαμε μαρτυρίες υπήρξαν κι ένα πλήθος άλλες, των οποίων δεν διασώθηκαν τα ίχνη, ή δεν επισημάνθηκαν ακόμη. Συγκεκριμένα, για την πληθώρα των αντιφασιστικών ομάδων του πρώτου καιρού της κατοχής, ο Πέτρος Ανταίος αναφέρει ότι: "την περίοδο εκείνη στην Αθήνα, αλλά και σ' επαρχιακές πόλεις υπήρχαν και πολλές άλλες μικρές, κλειστές αντιφασιστικές ομάδες, ρυάκια που τα ίχνη τους

—————————————

1. Βλ. Γιώργος Καφταντζής, Το Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης στον καιρό της κατοχής, Θεσσαλονίκη [19;], σ. 15-20.

Σελ. 883
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/20/gif/884.gif&w=600&h=91510. Βαρών, Τύπος (1941-1945)

χάθηκαν καθώς έσμιξαν σε λίγο με τ' ορμητικό ποτάμι της παλλαϊκής Αντίστασης, τρέφοντας και πλαταίνοντάς το"1.

Η αντιστασιακή δραστηριότητα λοιπόν στον ευρύτερο χώρο της αριστεράς έχει αφετηρία της τους ήδη οργανωμένους σχηματισμούς (νεολαία και ομάδες), φορείς με ξεκάθαρο πολιτικό όραμα, με σαφή ιδεολογική τοποθέτηση και με πολιτική πείρα αγώνων και παρανομίας. Κοινή εμφανίζεται η τάση των πρώτων οργανώσεων να μη διστάζουν να θυσιάσουν την αυτονομία τους, μόλις αποκαταστήσουν την επαφή τους με άλλες οργανώσεις, και να συγχωνεύονται σε ευρύτερα σχήματα. Το "Ξύπνημα" εντάσσεται στην ΟΚΝΕ, και ταυτόχρονα δημιουργεί τη ΦΕΝ, η Κομμουνιστική Νεολαία του Πολυτεχνείου εντάσσεται επίσης στην ΟΚΝΕ. Οι ομάδες που προσχωρούν στην ΟΚΝΕ από τη μια υποτάσσονται στην πειθαρχία της και στους κανόνες λειτουργίας της, από την άλλη όμως πλουτίζουν την ΟΚΝΕ με το δικό τους πνεύμα, που ανανεώνει την οργάνωση. Από τη ζύμωση όλων αυτών των ομάδων με τον αρχικό πυρήνα της ΟΚΝΕ, θα δημιουργηθεί το "Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο Νέων" (EAMN). Η ίδρυσή του χρονολογείται στις 5 Φεβρουαρίου του 1942 κι εγκαινιάζει μια νέα περίοδο στην ιστορία του νεολαιίστικου κινήματος.

Εκτός από τις ομάδες νέων που αναφέρθηκαν πολλές είναι οι μαρτυρίες για ίδρυση αντιστασιακών ομάδων νέων και σε άλλες πόλεις της Ελλάδας. Δεν συμπεριλαμβάνονται εδώ γιατί δεν επισημάνθηκαν έντυπά τους μέχρι τώρα.

*

* *

Η ΟΚΝΕ, με την πρωτοβουλία της ίδρυσης του EAMN, άνοιγε το δρόμο για μια διευρυμένη εθνικοαπελευθερωτική οργάνωση μαζικού χαρακτήρα, Την ιδρυτική διακήρυξη του EAMN υπέγραψαν, εκτός απ' τους αντιπροσώπους της ΟΚΝΕ, και αντιπρόσωποι

—————————————

1. Πέτρος Ανταίος, Συμβολή στην Ιστορία της ΕΠΟΝ, εκδ. Καστανιώτη, Αθήνα 1977, τ. AΙ, σ. 113.

Σελ. 884
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/20/gif/885.gif&w=600&h=91510. Βαρών, Τύπος (1941-1945)

ΕΙΚΟΝΑ

δ. Προκήρυξη του ΕΑΜ Νέων

Σελ. 885
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/20/gif/886.gif&w=600&h=91510. Βαρών, Τύπος (1941-1945) P>της "Σοσιαλιστικής Επαναστατικής Πρωτοπορίας Ελλάδος", της "Φιλικής Εταιρίας Νέων", της "Ελευθερίας" και της "Δημοκρατικής Ένωσης Νέων". Απόπειρες προσεγγίσεως της ΠΕΑΝ και άλλων οργανώσεων, δεν ευδοκίμησαν. Στο πρώτο φύλλο της εφημερίδας του EAMN, της Λευτεριάς, στις 29 Μαΐου του 1942, δημοσιεύεται το "Συμφωνητικό" των οργανώσεων που ίδρυσαν το EAMN. Στο "Συμφωνητικό" αυτό αναφέρεται: "1. Συγκέντρωση και ενιαία καθοδήγηση όλων των οργανωμένων και ανοργάνωτων δυνάμεων της νέας γενιάς με σκοπό την οργάνωση και διεξαγωγή της πάλης για το διώξιμο των ξένων καταχτητών και το τσάκισμα των ντόπιων οργάνων τους". Το τελευταίο άρθρο αναφέρεται στο μεταπελευθερωτικό καθεστώς: "6. Όσον αφορά στο πολιτικό ή κοινωνικό καθεστώς που θα προκύψει μετά την εθνική απελευθέρωση, οι συνεργαζόμενες στο EAMN οργανώσεις μπορούν να διατηρήσουν τις δικές τους απόψεις. Όμως αναλαμβάνουμε την υποχρέωση να μην επιτρέψουμε να στραγγαλιστούνε οι ελευθερίες και τα κυριαρχικά δικαιώματα του λαού και της νεολαίας και να εγκαθιδρυθεί στη χώρα μας ένα αντιλαϊκό καθεστώς". Σ' αυτή τη βάση το EAMN απευθύνεται στους νέους,

Ως προς τους δεσμούς που υπήρχαν ανάμεσα στα νεαρά μέλη του EAMN και στα παλιά κι έμπειρα μέλη του κόμματος, αυτοί ήταν ιδιαίτερα θερμοί και στενοί. Το παλιό μέλος λειτουργούσε ως πρότυπο. Μιλώντας για τις σχέσεις αυτές, ο Π. Ανταίος αναφέρει: "Στο Κόμμα της εργατικής τάξης της Ελλάδας, στο Κόμμα των ηρώων και των μαρτύρων της αντιδικτατορικής και αντιχιτλερικής αντίστασης βλέπαμε εμείς οι νέοι αγωνιστές το Μεγάλο Αδελφό και Σύντροφο - τον οδηγητή"1.

Στον ιδεολογικό - πολιτικό χώρο της αριστεράς κινήθηκε από το 1942 και η πρώτη καθαρά γυναικεία εθνικοαπελευθερωτική οργάνωση, η "Λεύτερη Νέα", Η οργάνωση αυτή ήρθε να αντιμετωπίσει τα ιδιαίτερα προβλήματα των νέων κοριτσιών ως προς την αντιστασιακή τους δράση.

—————————————

1. Π. Ανταίος, ό.π., τ. ΑΙ, σ. 172.

Σελ. 886
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/20/gif/887.gif&w=600&h=91510. Βαρών, Τύπος (1941-1945)

Όλη την ιεραρχία της οργάνωσης αποτελούσαν αποκλειστικά γυναίκες. Στην καθοδήγηση ήταν στην αρχή η Ηλέκτρα Αποστόλου, παλιό μέλος του Κόμματος. Από τον Μάιο του 1912 εκδόθηκε και το έντυπο της οργάνωσης, Η Φωνή της Νέας.

Η "Λεύτερη Νέα" λειτούργησε σαν πόλος συσπείρωσης των νέων κοριτσιών που επιθυμούσαν να συμμετέχουν στην αντιστασιακή δράση. Εκεί άρχιζε και μία ευρύτερη ιδεολογική και πολιτική ζύμωση, που έπαιρνε υπόψη της και την ειδική γυναικεία διάσταση των μελών της. Οι κοπέλες που εντάχθηκαν στη "Λεύτερη Νέα", μαθήτριες, φοιτήτριες κι εργαζόμενες, είδαν ν' ανοίγεται μπροστά τους ένα νέο πεδίο δραστηριότητας1. Η Ηλέκτρα Αποστόλου γράφει (με το ψευδώνυμο "Λεύτερη Νέα") στο τεύχος 5 της εφ. του EAMN Λευτεριά (5 Φεβρουαρίου '43): "Όταν στα τέλη του Ιούνη μαζευτήκαμε λίγα, μετρημένα κορίτσια κι' αποφασίσαμε να ιδρύσουμε τη "Λεύτερη Νέα", δε μπορούσαμε να φανταστούμε πως η οργάνωσή μας θάπερνε μια τόσο γοργή ανάπτυξη μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα. Σήμερα, ύστερα από έξ μήνες μονάχα, τα μέλη της μετριούνται σε χιλιάδες".

Μετά από ένα χρόνο πλούσιας δράσης, το EAM Νέων πήρε την πρωτοβουλία και οργάνωσε μία σύσκεψη για την ίδρυση μιας ακόμη ευρύτερης αντιστασιακής οργάνωσης νέων. Στη σύσκεψη αυτή συμμετείχαν, όπως αναφέρεται στο ιδρυτικό ντοκουμέντο της νέας οργάνωσης, με αντιπροσώπους τους οι ακόλουθες δέκα οργανώσεις νέων: "Αγροτική Νεολαία Ελλάδας, Ενιαία Εθνικοαπελευοερωτική Εργατοϋπαλληλική Νεολαία, Ενιαία Μαθητική Νεολαία, Ένωση Νέων Αγωνιστών Ρούμελης, Θεσσαλικός Ιερός Λόχος, Λαϊκή Επαναστατική Νεολαία, Λεύτερη Νέα, Ομοσπονδία Κομμουνιστικών Νεολαιών Ελλάδας, Σοσιαλιστική Επαναστατική Πρωτοπορία Ελλάδας" και "Φιλική Εταιρία Νέων".

—————————————

1. Πολλά στοιχεία στην Προσυνέντευξη της Φώφης Λαζάρου, Αρχείο ΕΡΤ, φάκελλος Αθήνα Α'.

Σελ. 887
http://www.iaen.gr/includes/resources/auto-thumbnails.php?img=/home/www.iaen.gr/uploads/book_files/20/gif/888.gif&w=600&h=91510. Βαρών, Τύπος (1941-1945)

ΕΙΚΟΝΑ

ε. Το εξώφυλλο του Καταστατικού της ΕΠΟΝ (παράνομη έκδοση του 1943)

Σελ. 888
Φόρμα αναζήτησης
Αναζήτηση λέξεων και φράσεων εντός του βιβλίου: Ελληνικός νεανικός τύπος (1941-1945)
Αποτελέσματα αναζήτησης
    Ψηφιοποιημένα βιβλία
    Σελίδα: 869
    10. Βαρών, Τύπος (1941-1945)

    Αντίθετα, άλλες μεγάλες οργανώσεις με δεσμούς με τον κεντρώο χώρο, όπως η ΠΕΑΝ, η ΙΤ, το ΕΚΝ, θεωρούσαν την αντίθεσή τους με την αριστερά δεδομένη, το κύριο όμως μέτωπο παρέμενε γι' αυτές ο αγώνας εναντίον των κατακτητών. Άλλη κοινή τους αναφορά, για μετά την απελευθέρωση, ήταν το όραμα της Μεγάλης Ελλάδας. Ο Αν. Πεπονής αναφέρει σχετικά: "αρπαχτήκαμε απ' αυτή τη Μεγάλη Ελλάδα για να την κρατήσομε σαν το κοινό συγκολλητικό σύνθημα. [...] Και καθώς κανείς δεν κατώρθωσε να μας προσφέρει κάποια συγκεκριμένα και γεροδεμένα πλαίσια -ούτε αγωνιστικά, ούτε ιδεολογικά- βρεθήκαμε χωρίς να το καταλάβομε κάτω από μια περικεφαλαία που έγραφε με μπλε γράμματα ΜΕΓΑΛΗ ΕΛΛΑΔΑ"1.

    Επιχειρώντας, τώρα, μια διερεύνηση και μια χαρτογράφηση των νεανικών αυτών οργανώσεων, σε σχέση πάντοτε και με τα έντυπα τους, θ' αναφερθούμε στην κάθε μία ξεχωριστά.

    Μία από τις μεγαλύτερες οργανώσεις με πλούσια δράση είναι η νεολαία του ΕΔΕΣ, η "Εθνική Δημοκρατική Ένωση Ελληνοπαίδων". Ο πρώτος στόχος της οργάνωσης, όπως αναφέρεται στο καταστατικό της, είναι: "Να συνενώση και γαλουχίση τους Ελληνόπαιδας και Ελληνίδας σύμφωνα με τα Εθνικά και Δημοκρατικά ιδεώδη και να τους οδηγήση εις τα μεγάλα πεπρωμένα της φυλής διά την δημιουργίαν της Μεγάλης Ελλάδος". Σαν δεύτερος στόχος αναφέρεται η απόπειρα "να συμβάλλη με κάθε δυνατόν τρόπον εις τον Κοινόν Συμμαχικόν αγώνα...".

    Από την άποψη των εντύπων που επισημάνθηκαν, η ΕΔΕΕ είναι η οργάνωση με την πλουσιότερη εκδοτική δραστηριότητα στο χώρο της. Έχουν επισημανθεί 6 έντυπα που εκδίδει η ΕΔΕΕ. Το κεντρικό της όργανο, η Μεγάλη Ελλάς, κυκλοφόρησε 100 σχεδόν φύλλα και είναι ένα από τα μακροβιότερα έντυπα της περιόδου αυτής. Όταν τον Σεπτέμβριο του 1943, ο ΕΔΕΣ της Αθήνας διασπάστηκε, η διάσπαση μεταφέρθηκε και στη νεολαία του. Έτσι,

    —————————————

    1. Αν. Ι. Πεπονής, ό.π., σ. 32-33.